Ħġejjeġ

Il-Kanzunetta ta’ Mħabba – Nick Cave

2009-11-30T14:10:00.019+01:00

(Nota tat-traduttur: Din it-taħdita kienet ingħatat mill-kantawtur Awstraljan Nick Cave fl-Akademie der bildenden Künste Wien ta’ Vjenna fil-25 ta’ Settembru, 1999.
Il-test oriġinali bl-Ingliż jista’ jitniżżel minn hawn. Biex tniżżel u tistampa din it-traduzzjoni (mingħajr stampi) f’verżjoni word agħfas hawn.
Hawnhekk tistgħu ssegwu wkoll vidjo ta’ intervista li kienet saritlu dwar din it-taħdita.
Verżjoni estensiva ta’ din it-taħdita moqrija minn Nick Cave innifsu tista’ tinstema’ fir-reġistrazzjoni The Secret Life of the Love Song / The World Made Flesh.
Ħajr lil John Degiorgio għall-qari tal-provi.)

Taħdita: Il-Kanzunetta ta’ Mħabba
Kelliem: Nick Cave
Post: Akademie der bildenden Künste Wien, Vjenna
Data: 25 ta’ Settembru, 1999
Traduttur: Kevin Saliba

Sinjuri,

L-istedina biex niġi hawnhekk ħalli ngħallem, nagħmel taħdita, biex ngħaddilkom l-għarfien li ġbart dwar il-poeżija, dwar il-kitba tal-kanzunetta, qajmet fija bosta sentimenti konfliġġenti. L-iżjed wieħed qawwi u insistenti minnhom għandu x’jaqsam ma’ missieri – illi llum m’għadux magħna – li kien għalliem tal-Letteratura Ingliża fl-iskola superjuri fejn li nattendi l-Awstralja. Għad għandi memorji ċari ħafna ta’ meta kelli xi tnax-il sena, bilqiegħda, kif qegħdin intom bħalissa, fi klassi jew sala tal-iskola, u kont nara ’l missieri, li kien ikun bilwieqfa, hawn fuq, bħal fejn ninsab issa, jien u naħseb bejni u bejn ruħi, dgħumi u miżerabbli, għax iżjed iva milli le jien kont tifel dgħumi u miżerabbli, “nagħmel x’nagħmel b’ħajti l-aqwa li ma nispiċċax bħal missieri.” U t’erbgħin sena donnu kważi m’hemmx ħaġa waħda milli nagħmel illi ma tqarribnix iżjed lejh, li ma ġġibnix iżjed bħalu. T’erbgħin sena sirt bħal missieri, u hawn jien, ngħallem.

Li xtaqt nagħmel hawnhekk hu li nitkellem daqsxejn dwar “il-kanzunetta ta’ mħabba”, rigward l-approċċ personali tiegħi lejn dal-ġeneru ta’ kitba tal-kanzunetta, li nemmen li kien sewwasew fil-qalba tal-attività artistika partikulari tiegħi. Nixtieq nagħti ħarsa lejn xi xogħlijiet oħrajn, illi, għal xi raġuni jew oħra, ngħoddhom bi bravuri sublimi f’din l-iżjed dedikazzjoni artistika nobbli minn kollha: il-ħolqien ta’ kanzunetta kbira ta’ mħabba.

Meta nħares lura lejn dawn l-aħħar għoxrin sena, toħroġ ċerta luċidità. Qalb il-ġenn u l-pandemonju kollu, jidher li kont qiegħed intanbar dejjem fuq l-istess tanbur. Jidhirli li l-ħajja artistika tiegħi kienet iċċentrata madwar sforz biex inlissen in-natura tas-sens – li kważi jintmess bl-idejn – ta’ dik it-telfa li ddettatli ħajti. Fid-dinja tiegħi, tberrħet ħofra immensa bil-mewt xejn mistennija ta’ missieri, meta kelli dsatax-il sena. Il-mod li bih tgħallimt nimla dil-ħofra, dal-vojt, kien il-kitba. Missieri għallimni dan bħal donnu biex iħejjini għal mewtu. Il-kitba tatni aċċess dirett għall-immaġinazzjoni tiegħi, għall-ispirazzjoni, u fl-aħħar mill-aħħar, għal Alla. Bl-użu tal-lingwa skoprejt li bil-kitba kont qiegħed inkewwen l-eżistenza t’Alla. Il-lingwa saret dik il-gverta li kont nitfa’ fuq ir-raġel inviżibbli, illi lilu kienet tagħtih il-forma u s-sura. It-tagħmil t’Alla permezz tal-kitba tal-kanzunetta ta’ mħabba baqa’ l-motivazzjoni ewlenija tiegħi bħala artist. Aktarx il-kanzunetta ta’ mħabba hija l-iżjed don uman awtentiku u distintiv biex wieħed jagħraf ’l Alla, u d-don illi saħansitra Alla stess jeħtieġ. Alla tana dad-don sabiex Lilu nlissnuh u nkantawh, ħaj, għax Alla jgħammar fil-komunikazzjoni. Li kieku d-dinja kellha ħabta u sabta taqa’ fil-muta, Alla jisfa dekostrutt u jmut. Kien Ġesù Kristu stess li qal, f’waħda mill-isbaħ stqarrijiet tiegħu, “fejn hemm tnejn jew tlieta miġburin f’ismi, hemm jiena fosthom.” Kien qal hekk għax kull fejn tnejn jew iżjed jinġabru flimkien ikun hemm il-lingwa. Sibt li l-lingwa saret ġbara fuq il-ġrieħi li sofrejt bil-mewt ta’ missieri. Il-lingwa saret il-wens li jdewwi t-tixwiq.

Minkejja li l-kanzunetti ta’ mħabba jistgħu jieħdu diversi xejriet – kanzunetti ta’ qima u tifħir, kanzunetti ta’ rabja u disprament, kanzunetti erotiċi, kanzunetti t’abbandun u telfa – dawn kollha kemm huma jindirizzaw ’l Alla, għaliex huwa proprju fl-imkejjen msaħħra tat-tixwiq li tassew tgħix il-kanzunetta ġenwina ta’ mħabba. Hija għawja fil-baħħ, għall-Imħabba u għas-sabar, u tgħix fuq xofftejn tat-tfajjel li jibki għal ommu. Hija l-għanja tal-maħbuba li teħtieġ lill-maħbub tagħha, id-dagħdigħa tal-karràb li jraħħam ’l-Alla tiegħu. Hija l-bikja ta’ xi ħadd imjassar mal-art, mal-ordinarju u mal-mundan, li jixxennaq għat-tajran; tajran fl-ispirazzjoni, fl-immaġinazzjoni, fid-divinità. Il-kanzunetta ta’ mħabba hija l-ħoss tal-isforzi tagħna biex insiru bħal Alla, biex nittraxxendu l-irmiġġar tal-art u l-medjokri.

It-telfa ta’ missieri, skoprejt jien, f’ħajti ħolqitli vakum sħiħ, spazju li fih kliemi qabdu jifflowtjaw, jinġabru, u jsibu l-milja tagħhom. Il-kbir W.H. Auden kien qal li “din l-hekk-imsejħa tiġriba trawmatika mhix xi aċċident, iżda opportunità li t-tfajjel ikun qed jistennieha bi ħġaru – li kieku ma tiġrilux issib oħra – sabiex ħajtu ssir kwistjoni serja.” Il-mewt ta’ missieri kienet “it-tiġriba trawmatika” li tkellem dwarha Auden, li ħalliet ħofra ħalli Alla jimlieha. Kemm hi sabiħa din l-idea li nkunu proprju aħna li nġibu b’idejna d-diżgrazzji tagħna, u li huma l-forzi kreattivi ta’ ġo fina li jkunu l-kaġun ta’ dan kollu. Aħna lkoll għandna l-ħtieġa li noħolqu, u n-niket huwa att kreattiv. Il-kanzunetta ta’ mħabba hija kanzunetta ta’ diqa, hija l-ħoss tan-niket innifsu. Ilkoll kemm aħna nġarrbu fina dak li l-Portugiżi isejħulu Saudade, li tista’ tittraduċih bħala sens ta’ tixwiq li ma jitfissirx, tixniq bla isem u oskur tar-ruħ, u huwa sewwasew dan is-sentiment illi jgħix fl-isferi tal-immaġinazzjoni u l-ispirazzjoni, u li huwa l-art għammiela tal-kanzunetta mnikkta, għax il-kanzunetta ta’ mħabba hija d-dawl t’Alla, li tfernaq minn ġo ġriħitna sa mill-qigħan tagħna.

Fit-taħdita tiegħu, li jisimha It-Teorija u l-Funzjoni tad-Duende, Federico García Lorca jipprova jixħet xi ftit dawl fuq l-enimma u d-diqa ma titfissirx li taħji l-qalba ta’ ċerti opri artistiċi. “Kull ħaġa li għandha ħoss kiebi fiha d-duende,” jgħid, “dik il-qawwa misterjuża li jħossha kulħadd iżda l-ebda filosofu ma jfissirha.” Fil-mużika Rock kontemporanja, li hu l-qasam li naħdem fih jien, donnu l-mużika m’għandhiex daqstant tendenza li jkollha r-ruħ tagħha, irrekwieta u mirgħuda, dak in-niket illi jitkellem dwaru Lorca. Eċċitament, ta’ spiss; rabja, xi kultant: iżda niket sadiq, rari. Bob Dylan dejjem kellu minnu. Leonard Cohen jaħdem sewwasew fih. Wara Van Morrison isus qisu kelb, u għad li jipprova jiskartah, ma jirnexxilux. Tom Waits u Neil Young isejħulu u jiġi. Lil Polly Harvey jitturmentaha. Sħabi d-Dirty Three għandhom minnu biex ibiegħu. Lill-grupp Spiritualized iqanqalhom. It-Tindersticks iriduh b’saħħa, iżda kollox ma’ kollox, jidher li d-duende hija fraġli wisq biex tkampa mal-brutalità tat-teknoloġija u mal-aċċellerazzjoni dejjem tlebbet tal-industrija tal-mużika. Għandu mnejn fin-niket m’hemm tmegħix ta’ xejn, fid-duende m’hemm l-ebda dollaru. In-niket u d-duende jeħtieġu l-beraħ ħalli jieħdu n-nifs. Il-malinkonija tistmerrha l-għaġġla, tifflowtja fis-skiet. Wieħed irid jittrattaha b’kawtela.

Kull kanzunetta ta’ mħabba għandu jkollha d-duende. Għax il-kanzunetta ta’ mħabba qatt ma tkun tabilħaqq kuntenta. Qabelxejn jeħtiġilha tħaddan magħha l-potenzjal għall-uġigħ. Dawk il-kanzunetti li jparlaw fuq l-imħabba bla ma jkollhom xi weġgħa jew tnehida fi vrushom m’huma kanzunetti ta’ mħabba xejn, iżda pjuttost kanzunetti ta’ mibegħda bil-kostum ta’ kanzunetti ta’ mħabba, u m’għandniex noqogħdu fuqhom. Dal-kanzunetti jċaħħduna mill-umanità tagħna u mid-dritt li ngħatalna minn Alla li nkunu mnikkta, u jniġġsu l-imwieġ tar-radju kollha. Fil-kanzunetta ta’ mħabba jrid jidwi t-tpespis tad-diqa, iċ-ċenċil tas-sogħba. Il-kittieb li jirrofta jistħarreġ l-inħawi oskuri tal-qalb qatt m’hu ser ikollu l-ħila jikteb b’mod konvinċenti dwar l-għoġba, il-maġija u l-ferħ tal-imħabba, daqs kemm ma tistax tafda t-tjieba jekk din ma tkunx ħadet in-nifs mill-istess arja tal-ħażen. Qed tiġini f’rasi hawnhekk il-metafora dejjiema ta’ Kristu msallab bejn żewġ kriminali. Mela allura, fil-binja tal-kanzunetta ta’ mħabba, fil-melodija, fil-lirika tagħha, wieħed għandu jħoss u jagħraf id-dispożizzjoni li jkollha għat-tbatija.

Fil-kanzunetta eċċezzjonali tiegħu Perfect Day, Lou Reed jikteb, bħal kważi fi djarju, l-avvenimenti li jsawru “ġurnata perfetta.” Hija ġurnata li tikkorrispondi mal-ġmiel skjett tal-imħabba, fejn huwa u l-maħbuba tiegħu joqogħdu bilqiegħda fil-park jixorbu s-sangrija, jitimgħu l-annimali fiż-żu, imorru jaraw film eċċetera, iżda huma dawk il-linji li b’sogħba, fit-tielet vers, “I thought I was someone else, someone good,” illi minn kanzunetta sentimentali bħall-oħrajn jittrasformawha fil-kapolavur ta’ malinkonija li hi. Dawn il-linji mhux biss iwaħħmu bil-falliment u l-mistħija, iżda f’termini iżjed ġenerali jfakkruna fin-natura effimera tal-imħabba nnifisha – li ser jgħaddi l-ġurnata tiegħu “fil-park”, iżda wkoll li bħal Cinderella, li jkollha tirritorna f’nofsillejl fil-ġmied u l-irmied tad-dinja diżilluża tagħha, tant ieħor huwa jkollu jmur lura għal dak il-jien tas-soltu, il-jien ħażin tiegħu. Huwa proprju mill-baħħ li did-diska tixref, imlibbsa bit-telfa u t-tixniq.

Ta’ madwar għoxrin sena bdejt naqra l-Bibbja, u sibt, fil-proża brutali tat-Testment l-Antik, fit-taħsis tal-kliem u x-xbihat tiegħu, għajn bla tmiem ta’ nebħ. L-Għanja tal-Għanjiet ta’ Salamun, aktarx l-ikbar kanzunetta ta’ mħabba li qatt inkitbet, kellha fuqi impatt tremend. In-natura espliċitament erotika tagħha, il-vjaġġ metaforiku magħmul mal-iġsma tal-maħbubin – żejżiet imqabbla m’għenieqed tal-għeneb u ma’ ċerva żgħira, xagħar u snien imqabbla ma’ mrieħel ta’ mogħoż u ngħaġ, saqajn ma’ kolonni tal-irħam, iż-żokra, tazza tax-xorb tonda, iż-żaqq, imniezel tal-qamħ, ix-xbihat tagħha li jqabbdu l-bard, jixħtuna fid-dinja tal-immaġinazzjoni pura. Minkejja li fiżikament iż-żewġ maħbubin huma mifruda – Salamun huwa eskluż mill-ġnien fejn hemm il-maħbuba tiegħu tkanta – huma l-projezzjonijiet qliel u ossessivi tas-sieħeb fuq seħbitu li jdewbu lil dawn it-tnejn f’essri wieħed, mibnija minn sensiela ta’ metafori estatiċi ta’ mħabba.

L-Għanja tal-Għanjiet ta’ Salamun hija kanzunetta straordinarja ta’ mħabba, iżda lili kienet is-sensiela notevoli ta’ kanzunetti ta’ mħabba/poeżiji, magħrufa bħala s-Salmi, li tabilħaqq laqtitni. Deherli li s-Salmi, li jittrattaw b’mod dirett ir-relazzjoni bejn il-bniedem u Alla, huma miżgħuda bid-disprament werżieqi, it-tixniq, it-tifħir, il-vjolenza erotika u l-brutalità kollha li qatt stajt nixtieq. Is-Salmi huma mgħaddsa fis-saudade, imxappa fid-duende u mgħammsa fil-vjolenza mdemmija. B’diversi modi, dawn il-kanzunetti saru x-xempju ta’ bosta mill-iżjed kanzunetti sadisti ta’ mħabba li ktibt. Is-Salm 137, li hu wieħed mill-favoriti nett tiegħi, u li kien sar suċċess fil-klassifika tad-diski permezz tal-gruppett favoluż Boney M, huwa eżempju perfett ta’ dak kollu li tkellimt dwaru.

Salm 137

1. F'xatt ix-xmajjar ta’ Babilonja, hemm qgħadna bilqiegħda
u bkejna, aħna u niftakru f'Sijon.
2. Mas-siġar tal-luq tagħha, dendilna ċ-ċetri tagħna.
3. Għax hemm, dawk li jassruna, talbuna ngħannulhom xi għanja; dawk li hemm għakksuna stennew minna għana ta’ ferħ: “Għannulna
mill-għana ta’ Sijon.”
4. Kif nistgħu ngħannu l-għana tal-Mulej f'art barranija?
5. Tibbiesli idi l-leminija, jekk qatt ninsa lilek, Ġerusalemm!
6. Jeħilli lsieni mas-saqaf ta’ ħalqi, jekk ma niftakarx fik, jekk
ma nżommx ’il Ġerusalemm ’il fuq minn kull ferħ tiegħi!
7. Ftakar, Mulej, x’qalu wlied Edom f'jum il-waqgħa
ta’ Ġerusalemm, meta bdew jgħidu: “Ġarrfuha, ġarrfuha sal-pedamenti tagħha?”
8. Ja Belt tal-Babilonja, int għad tinqered! Hieni min iħallsek għal kull ma għamiltilna!
9. Hieni min jaħtaflek it-trabi tiegħek u jsabbathomlok mal-blat!

Il-kanzunetta ta’ mħabba għandha titwelled fl-isfera tal-irrazzjonali, tal-assurd, tad-distratt, tal-malinkoniku, tal-ossessiv, tal-imherwel, għax il-kanzunetta ta’ mħabba hija l-ħoss tal-imħabba nnifisha, u l-imħabba, m’hemmx xi ngħidu, hija għamla ta’ ġenn. Sew jekk tkun l-imħabba għal Alla, jew imħabba romantika, erotika – dawn huma kollha manifestazzjonijiet tal-ħtieġa tagħna li ninfatmu mir-razzjonali, biex nieħdu btala ’l bogħod mis-sensi tagħna, biex ngħidu hekk. Il-kanzunetti ta’ mħabba jieħdu diversi xejriet, u jidher li jinkitbu għal ħafna raġunijiet – bħala stqarrijiet jew biex iġerrħu – anke jien ktibt kanzunetti ’ħabba dar-raġunijiet kollha – iżda fl-aħħar mill-aħħar il-kanzunetti ta’ mħabba qegħdin hemm biex jimlew, bil-lingwa, is-silenzju li hemm bejnna u Alla, biex inaqqsu d-distanza bejn it-temporali u d-divin.

Fis-Salm 137, il-poeta jsib ruħu priġunier f’“art stramba” u jiġi mġiegħel ikanta kanzunetta lil Sijon. Huwa jaħlef l-imħabba tiegħu lejn art twelidu u joħlom bil-vendetta. Fis-sentimenti ta’ vjolenza tiegħu s-Salm huwa tal-waħx, għax ikanta għall-imħabba lejn artu u lejn Alla tiegħu, u fuq kif huwa jista’ jsir ferħan bil-qtil t’ulied l-għedewwa tiegħu. Dak li sibt, bosta u bosta drabi, fil-Bibbja, b’mod speċjali fit-Testment l-Antik, kien li versi ta’ għaxwa, ta’ estasi u mħabba, jistgħu jħaddnu fihom sentimenti, li għall-ewwel jidhru opposti – bħall-mibegħda, il-vendetta, il-mentalità mdemmija eċċ – li madankollu ma jeskludux lil xulxin. Din l-idea ħalliet impressjoni perpetwa fuq il-kitba tal-kanzunetti tiegħi.

Fid-dinja tal-mużika pop moderna – dinja li tidher li tittratta l-kanzunetta ta’ mħabba, iżda li fis-sew ma tagħmilx wisq iżjed milli tixħet ċapep ta’ rieq fietel tat-trabi lewn il-kastard fl-imwieġ tar-radju – id-diqa sadiqa ma tingħatax merħba. Iżda xi minn daqqiet tfaqqas xi diska li taħbilek, wara dak il-bit kwalunkwe u tal-plastik li jkollha, lirika ta’ mħabba ta’ qisien tabilħaqq devastanti. Better The Devil You Know, li hi miktuba mill-hitmakers Stock, Aitkin and Waterman u kantata mis-suċċessun tal-pop Awstraljan Kylie Minogue, hija kanzunetta ta’ dix-xorta. Il-ħabi tat-terrur tal-imħabba f’biċċa mużika pop ta’ kaf kaf u innokwa huwa kunċett intriganti. Better The Devil You Know hija waħda mill-iżjed liriki ta’ mħabba vjolenti u tad-dwejjaq tal-mużika pop.

Better The Devil You Know

Say you won’t leave me no more
I’ll take you back again
No more excuses, no. no
Cause I’ve heard them all before
A hundred times or more
I'll forgive and forget
If you say you’ll never go
Cause it’s true what they say
Better the devil you know
Our love wasn’t perfect
I know, I think I know the score
You say you love me, O boy
I can’t ask for more
I’ll come if you should call

I'll be here every day
Waiting for your love to show
Cause it’s true what they say
It’s better the devil you know

I’ll take you back
I’ll take you back again

Meta Kylie Minogue tkanta dal-kliem, hemm ċerta innoċenza f’leħinha li jagħmel it-terrur ta’ dil-lirika tat-tkexkix iżjed u iżjed eċċitanti. L-idea ppreżentata fil-kanzunetta, oskura, kollha ħjiena u niket – l-idea li minnha nnifisha kull relazzjoni ta’ mħabba hija abbużiva, u li l-abbuż tiegħu, sew jekk fiżiku u sew jekk psikoloġiku, huwa milqugħ u mħeġġeġ, turi li anke l-iżjed kanzunetta innokwa ta’ mħabba għandha l-potenzjal li tostor ċerti veritajiet umani terribbli. Bħal Prometju marbut bil-ktajjen mal-ġebla, ħalli l-ajkla tkun tista’ tikollu l-fwied kull lejl, Kylie ssir il-ħaruf tas-sagrifiċċju tal-imħabba li tgħajjat stedina ardenti lil-lupu mliegħeb u miġwiegħ biex jiddevoraha għal darba tnejn, u dan kollu ma’ bit stimulanti tat-tekno. “I’ll take you back. I’ll take you back again.” Tassew. Hawnhekk il-kanzunetta ta’ mħabba ssir mezz li jurina stampa kiebja tal-umanità li mhix differenti minn dik tas-Salmi tat-Testment l-Antik. It-tnejn huma messaġġi lil Alla li jitkarrbu fil-baħħ imtewweb, kollhom diqa u stmerrija, għall-fidwa.

Kif għedt qabel, il-ħajja artistika tiegħi kienet iċċentrata madwar ix-xewqa, jew aħjar, il-ħtieġa, li nlissen id-diversi sentimenti ta’ telfa jew tixniq li saffru f’għadmi u ħħammjaw f’demmi, tul ħajti kollha. F’dal-proċess ktibt madwar mitejn kanzunetta, u fil-biċċa l-kbira tagħhom, ikolli ngħid, kienu kanzunetti ta’ mħabba. Kanzunetti ta’ mħabba, u allura, per definizzjoni, kanzunetti ta’ niket. Minn dil-massa kunsiderevoli ta’ materjal, hemm għadd żgħir illi jintgħażlu mill-bqija bħala xempji ġenwini ta’ dak kollu li tkellimt dwaru. Sad Waters, Black Hair, I Let Love In, Deanna, From Her To Eternity, Nobody’s Baby Now, Into My Arms, Lime Tree Arbour, Lucy, Straight to You; inħossni kburi b’dal-kanzunetti. Dawn huma tfal imnikkta, vjolenti, b’għajnejhom mudlama. Ipoġġu għalihom weħidhom, severi, u ma jilagħbux mal-kanzunetti l-oħra. Fil-biċċa l-kbira tagħhom huma wlied minn tqalat ikkumplikati u twelidijiet diffiċli u dolorużi. Fil-biċċa l-kbira tagħhom għandhom għeruqhom imħawla fl-esperjenza personali u tnisslu minħabba raġunijiet diversi, iżda dal-grupp imċerċer ta’ kanzunetti ta’ mħabba huma, fl-aħħar mill-aħħar, kollha l-istess ħaġa: swiegel mixħuta fil-galassji tad-divin minn raġel qed jegħreq.

Ir-raġunijiet l-għala nħoss dit-tqanqila biex inpoġġi u nikteb il-kanzunetti ta’ mħabba huma ħafna. Uħud minnhom dehruli iżjed ċari meta nfajt bilqiegħda ma’ ħabib tiegħi, li f’ġieħ l-anonimità ser nirreferi għalih bħala J. Jien u J. ammettejna ma’ xulxin li t-tnejn li aħna nbatu minn dik id-diżordni psikoloġika li l-professjoni medika ssejħilha erotografomanija. L-erotografomanija hija x-xewqa ossessiva tal-kitba tal-ittri ta’ mħabba. Sieħbi stqarr miegħi li kien kiteb u bagħat lil martu, fl-aħħar ħames snin, iżjed minn sebat elef ittra ta’ mħabba. Dan sieħbi deher mifluġ, u l-mistħija tiegħu kważi stajt tħossha b’idejk. Jiena nbati mill-istess kundizzjoni, iżda b’xorti tajba għad fadalli ħafna x’naqdef biex nilħaq dan l-istadju hekk avvanzat tal-povru sieħbi J. Iddiskutejna l-qawwa tal-ittra ta’ mħabba, u sibna, bla ma stagħġibna xejn, li din hija simili ħafna għall-kanzunetta ta’ mħabba. It-tnejn iservu ta’ meditazzjonijiet wesgħin dwar il-maħbuba ta’ dak li jkun. It-tnejn iservu biex iqassru d-distanza bejn min jikteb u min jirċievi. It-tnejn iħaddnu fihom permanenza u qawwa li l-kelma mitkellma m’għandhiex. It-tnejn huma eżerċizzji erotiċi, fihom infushom. It-tnejn għandhom il-potenzjal li jivvintaw mill-ġdid, permezz tal-kliem, bħal Pigmaljun mal-maħbuba tal-ġebel maħluqa minnu stess, il-maħbuba ta’ dak li jkun. L-iżjed forma għażiża ta’ korrispondenza, l-ittra ta’ mħabba, jaħasra, bħall-kanzunetta ta’ mħabba, sofriet taħt il-madmad tal-ħeffa bierda tat-teknoloġija, taħt il-madmad tan-nuqqas ta’ kont u ta’ ruħ li għandna llum fi żmienna.

Nixtieq nagħti ħarsa, fl-aħħar, lejn waħda mill-kanzunetti tiegħi li rreġistrajt għall-album The Boatman’s Call. Din il-kanzunetta, inħoss jien, tagħti eżempju ta’ ħafna minn dak li tħaddidt dwaru llum. Dil-kanzunetta jisimha Far From Me.

Far From Me

For you dear, I was born
For you I was raised up
For you I’ve lived and for you I will die
For you I am dying now

You were my mad little lover
In a world where everybody fucks everybody else over
You who are so far from me
Far from me
So far from me

Way across some cold neurotic sea
Far from me

I would talk to you of all matter of things
With a smile you would reply
Then the sun would leave your pretty face
And you’d retreat from the front of your eyes

I keep hearing that you’re doing best
I hope your heart beats happy in your infant breast
You are so far from me
Far from me
Far from me

There is no knowledge but i know it
There's nothing to learn from that vacant voice
That sails to me across the line
From the ridiculous to the sublime
It's good to hear you’re doing so well
But really can’t you find somebody else that you can ring and tell

Did you ever
Care for me?
Were you ever
There for me?
So far from me

You told me you’d stick by me
Through the thick and through the thin
Those were your very words
My fair-weather friend

You were my brave-hearted lover
At the first taste of trouble went running back to mother
So far from me
Far from me
Suspended in your bleak and fishless sea
Far from me

Far From Me ħadet erba’ xhur biex tinkiteb, daqs kemm damet għaddejja r-relazzjoni li tiddeskrivi. L-ewwel vers inkiteb matul l-ewwel ġimgħa tar-rapport, u huwa mimli bid-drama erojka ta’ mħabba ġdida, filwaqt li jiddeskrivi t-totalità tas-sentiment mentri jirrikonoxxi l-potenzjal għall-uġigħ – for you I'm dying now. Ipoġġi liż-żewġ maħbubin li jiddeskrivi fl-isfond ta’ dinja li ma jimportaha minn xejn – a world that fucks everybody over – u jdaħħal l-idea tad-distanza fiżika li jissuġġerixxi t-titlu. Oħroġ il-għaġeb, madankollu, il-kanzunetta, bħal donnha kienet qiegħda tistenna ħalli tiġri t-“tiġriba trawmatika” li tkellimt fuqha l-ewwel, ma ħallietx lilha nnifisha titlesta sakemm ma laħqitx ġrat il-katastrofi. Ċerti kanzunetti huma makakki, u jkun għaqli li tkun moħħok hemm meta tittratta magħhom. Spiss insib li donnu l-kanzunetti li nikteb ikunu jafu xi jkun għaddej f’ħajti iżjed minni. Għandi paġni sħaħ ta’ kwartini li nkitbu waqt li r-relazzjoni kienet għadha għaddejja fuq ir-rubini. Vers minnhom kien jgħid:

The Camellia, the Magnolia
Have such a pretty flower
And the bells of St. Mary’s
Inform us of the hour

Kliem sbieħ, kliem innoċenti, li m’għandhom l-ebda ħjiel li għada pitgħada ser jisfaxxa kollox. Il-kanzunetti ta’ mħabba li jinthemżu mal-esperjenza attwali, li jippoetizzaw ġrajjiet ta’ vera għandhom sbuħija pekuljari fihom. Dawn jibqgħu ħajjin bħalma jagħmlu l-memorji, u ġaladarba huma ħajjin, jikbru u jgħaddu minn bidliet u jiżviluppaw. Kanzunetta ta’ mħabba bħal Far From Me sabet personalità li tmur lil hinn minn dik li kont tajtha jien fil-bidu, bis-setgħa li tinfluwenza s-sentimenti tiegħi stess fir-rigward tal-ġrajja attwali nnifisha. Din hija xi ħaġa straordinarja u wieħed mill-benefiċċji tabilħaqq meraviljużi tal-kitba tal-kanzunetta. Il-kanzunetti li ktibt illi jitkellmu dwar relazzjonijiet tal-imgħoddi saru relazzjonijiet huma stess. Permezz tal-kanzunetti kont kapaċi nimmitoloġizza l-ġrajjiet ordinarji ta’ ħajti, nelevahom ’il fuq mill-pjan temporali u nxewlaħhom ’il bogħod għal ġol-istilel. Ir-relazzjoni li tiddeskrivi Far From Me ġiet u marret, iżda d-diska nnifisha għadha tgħix, iżżomm polz itektek fl-imgħoddi tiegħi. Daqshekk hi eċċezzjonali s-sbuħija tal-kitba tal-kanzunetta.

Għaddew għoxrin sena ta’ kitba ta’ kanzunetti, iżda l-baħħ għadu miftuħ beraħ, xorta waħda. Dak in-niket inspjegabbli, id-duende, is-saudade, l-iskuntentizza divina għadhom jippersistu, u forsi ser jibqgħu miegħi sakemm nara wiċċ Alla nnifsu. Iżda meta Mosè xtaq jara l-wiċċ ta’ Alla, fl-Eżodu 33, 188, kien intqallu li jaf ma jkunx jiflaħ għalih, l-ebda bniedem ma jista’ qatt jaralu wiċċu u jgħix. Ħeqq, jien ma jimpurtanix wisq. Kuntent li nkun mdejjaq. Għaliex ir-residwi, li jitfarfu minni f’dit-tiftixa, il-kanzunetti nfushom, dal-boton imgħallat ta’ tfal b’għajnejhom kiebja, jinġabru madwari u jħarsuni kif jafu huma, iwennsuni u jaħjuni. Huma l-kumpanni tar-ruħ li jmexxuha lejn l-eżilju, li jtuqu dik il-waħma tremenda għal dak li mhuwiex ta’ did-dinja. L-immaġinazzjoni tixxennaq għal dinja oħra, u bil-kitba tal-kanzunetta ta’ mħabba, wieħed ipoġġi u jiekol il-kirxa mat-telfa u t-tixwiq, mal-ġenn u l-malinkonija, mal-estasi u l-maġija, b’rispett daqs kemm bi gratitudni. It-tiftixa spiritwali għandha ħafna wċuħ – ir-reliġjon, l-arti, id-drogi, il-ħidma, il-flus, is-sess – iżda dit-tiftixa rari taqdi ’l Alla b’mod daqstant dirett u s-sodisfazzjon rari jkun daqstant kbir meta din il-ħaġa ssir.

Grazzi.

Mużika: Into My Arms / Lime Tree Arbour / Are You The One I've Been Waiting For? – Nick Cave & The Bad Seeds

Li Kissirtu Sewwu

2009-11-08T09:40:00.005+01:00

Il-każ Vella Gera, kif qed insejjaħlu jien, ta lok li toħroġ fid-dieher ċertu tip ta’ oxxenità grassa li żgur m’għandhiex titħalla terfa’ rasha fil-pajjiż. Kienu bosta dawk li b’dal-każ ħassewhom urtati, u ma nlumhomx, għax dak li tkisser mhux lakemm jissewwa.

Qed nirreferi għall-pubblikazzjoni, fil-gazzetta studenteska Ir-Realtà, tan-novella pjuttost spinta Li Tkisser Sewwi, miktuba mill-awtur Malti Alex Vella Gera. L-istorja, irrakkontata fl-ewwel persuna, tikkonsisti f’sensiela ta’ ħsibijiet skjetti ta’ raġel b’ossessjonijiet ħormana akuti li fin-nisa ma jara xejn għajr mezz ta’ sodisfazzjoni sesswali.

Mingħajr ma noqgħod nidħol f’ġudizzji morali fuq il-karattru tan-narratur, ngħid li l-istorja kienet biċċa xogħol artistika tajba ħafna. Vella Gera rnexxielu jippreżenta l-arketip tiegħu f’kuntest Malti b’mod konvinċenti ħafna. Kien hemm min ilmenta minħabba l-użu ta’ “kliem baxx.” Nistaqsi jien: liema kliem ħtieġlu jpoġġi f’ħalq in-narratur biex joħroġlu t-tendenzi partikulari tiegħu? F’dal-kuntest, id-diskors tan-narrattiva bilfors kellu jkun dak li kien.
Apparti dan, jidhirli li fil-karattru tiegħu l-awtur xeħet b’ħila ċerta ambigwità psikoloġika li, imqar jekk biss bejn il-linji, tfakkarna fit-taqbida primordjali bejn l-istinti karnali u ċerti sentimenti emozzjonali li ilha tkidd lill-ġeneru uman, u mhux biss lill-irġiel, minn ewl id-dinja. Fl-istorja ta’ Vella Gera, altru milli xi fakkinata, allura, nidentifika qabelxejn taqbida fl-inkonxju kollettiv li qatt ma tista’ tbassar sewwasew fejn hi sejra. Hemm ħafna x’wieħed jgħid, imma dwar dan nieqaf hawn, għax mhux l-iskop tiegħi li nagħmel analiżi tan-novella. Madankollu nżid biss li fil-fehma tiegħi l-pubblikazzjonijiet riċenti ta’ Alex Vella Gera jixhdu li huwa wieħed mill-iżjed kittieba Maltin promettenti tal-ġenerazzjoni tiegħu.

Lura għal x’ġara fuq il-kampus, qiegħed jingħad li din l-istorja ma niżlet tajjeb xejn mal-kappellanija tal-Università, tant li l-kritiċi letterarji tagħha kienu tal-ġudizzju li mhux xieraq li materjal bħal dak jitqassam fuq il-kampus. Ir-Rettur tal-Università, il-Professur Juanito Camilleri, minn tant nies, donnu kien tal-istess fehma, għax minnufih ħareġ ordni ta’ projbizzjoni fuq it-tqassim ta’ dan il-ġurnal fuq il-kampus. Biex tgħaxxaqha, fil-każ dlonk iżżefnu wkoll il-Pulizija, u ma trid xejn biex fil-ġejjieni qrib dan il-każ jispiċċa wkoll il-Qorti.

Li f’pajjiż retrogradu bħal tagħna jqum daqsxejn kjass fuq storja bħal din fiha u ma fihiex. Tajjeb li nfakkru li dan ma kienx l-ewwel każ ta’ ċensura li ġiet infurzata bil-barka tal-awtoritajiet tal-Università ta’ Malta. Naħseb kulħadd għadu jiftakar il-każ ta’ Karl Schembri. Iżda jkolli nistqarr illi qatt ma bsart li din il-biċċa kienet ser tiskala daqshekk. U jekk f’dil-farsa kien hemm xi ħaġa tabilħaqq oxxena ma kinitx l-istorja inkwistjoni, iżda dil-ħamba għalkollox mhux f’lokha li tqajmet dwarha. Oxxentià, ma tistax tiddeskriviha mod ieħor.

U allura bir-raġun li jiena l-ewwel wieħed inħossni urtat. U m’iniex qed ngħid dan biss b’riferenza għall-aġir tal-Kappillan u tar-Rettur tal-Università, iżda wkoll għad-diversi persuni bravi ħafna li fis-siti ta’ xi ġurnali lokali bl-Ingliż esprimew ġudizzju negattiv għalkollox dwar il-merti artistiċi tan-novella u saħansitra dwar l-integrità morali tal-awtur.

Naraha ħaġa tassew tal-għaġeb kif f’pajjiż ibbumbardjat minn ħemel ta’ mezzi tal-midja, fostna għad hawn nies – inklużi studenti Universitarji u persuni suppost kolti b’karigi għolja fil-ġerarkija akkademika tal-pajjiż – li lanqas biss jafu jagħmlu distinzjoni bejn narrattiva artistika u fehma personali ta’ individwu. Tant hu hekk, li bosta persuni, kif ġa għedt, ħarġu jeħduha qatta’ bla ħabel kontra l-awtur innifsu u ma nafx x’ma qalulux.

Li kieku Vella Gera kiteb artiklu f’ġurnal bħala opinjonista, u stqarr li “n-nisa, fis-sess isiru dak li misshom dejjem ikunu [...] Jirċievu [...] xogħolhom jirċievu u jaqilgħu mir-raġel,” kont ngħid paċenzja. Ma kont niskanta xejn li kumment miktub f’tali kuntest jitqies offesniv u politikament skorrett. Iżda f’dal-każ m’aħniex nitkellmu dwar fehma personali, iżda dwar narrazzjoni tal-għaġna psikoloġika ta’ karattru għalkollox fittizju.

Tassew nistqarr magħkom li għadni s’issa ma nistax nemmen li hawn daqstant nies illi lanqas għandhom edukazzjoni biżżejjed biex jintebħu bid-differenza evidenti ta’ bejn dawn it-tnejn. U allura lil dawn it-talin ser ikolli nistaqsihom xi domandi stupidi: jekk direttur ċinematografiku jidderieġi film dwar qattiel reċediv, allura dan bilfors ikun ifisser li d-direttur ikun qed jidentifika miegħu? Meta l-attriċi Sharon Stone ħadmet fil-film Basic Instinct kellha xi ħsieb tinstiga l-vjolenza fiżika fuq l-irġiel? Meta Mel Gibson idderieġa l-Passion of the Christ, xi ħadd f’sensih qatt għaddietlu minn rasu li kien qed jiċċelebra l-vjolenza fuq il-persuna ta’ Kristu? Ma naħsibx, jew aħjar, nittama li le. Ngħid is-sew, jien u nikteb dan qed inħossni kemxejn ridikolu, għax kif jgħid il-Malti, ir-raġuni ma tridx forza, u affarijiet bħal dawn tant huma ovvji li lanqas naf kif ser naqbad inpoġġihom. Għaldaqstant nitlobkom tiskużawni ta’ dil-artiklu sfurzat, iżda ir-raġuni ma tridx forza, veru, imma l-bluha forsi iva.

Lil hinn minn dir-redikolaġni, hemm punti oħrajn x’wieħed iqis. Qabelxejn, fil-fehma tiegħi, bil-pożizzjoni li ħa, il-Professur Juanito Camilleri għamel tmasħira liema bħalha mill-kariga tiegħu ta’ Rettur. Fil-fehma tiegħi b’dan l-aġir aktarx impulsiv waqqa’ l-pożizzjoni tiegħu u l-istituzzjoni li jmexxi għaż-żuffjett. Li l-Kappillan jiskrupla bit-tebgħ tal-istorja ta’ Vella Gera forsi nasal naċċettaha. Hekk jew b’hekk, f’dan-naħat tad-dinja għad trid tinħoloq istituzzjoni daqstant erotofobika u sesswalment ripressa daqs il-Knisja Kattolika. Iżda lanqas f’mitt sena ma kont nobsor li kellu jkun proprju r-Rettur, minn tant nies, li jieħu ċerti miżuri li f’għajnejja juru nuqqas kbir ta’ għarfien letterarju u nuqqas ta’ rispett lejn il-libertà tal-espressjoni artistika.

U għalhekk għandi diversi mistoqsijiet oħra x’nagħmel f’dar-rigward: jaf ir-Rettur li din ma kinitx l-ewwel biċċa letteratura spinta li ġiet ippubblikata f’pajjiżna? Jaf ir-Rettur li l-kampus tal-Università huwa ffrekwentat biss mill-adulti? Jaf ir-Rettur li xogħlijiet letterarji ta’ dak il-ġeneru, uħud minnhom meqjusin bħala klassiċi letterarji, illum wieħed jista’ jakkwistahom bla taħbit ta’ xejn mill-ħwienet tal-kotba lokali u saħansitra, terġa’, mil-libreriji tal-Università li huwa jmexxi? Jaf ir-Rettur li fis-sillabi tal-istudji letterarji, kemm f’livell avvanzat u f’livell ta’ baċellerat, jiġu studjati kittieba grafiċi u espliċiti? Jaf ir-Rettur f’liema sena qed ngħixu llum? Nixtieq nemmen li iva, imma tassew ma jidhirlix, għax kieku r-Rettur kien konxju minn dan kollu, ma naħsibx li kien ser jieħu pożizzjoni li b’xorti ħażina tfakkarna fil-persekuzzjonijiet kbar li għaddew minnhom kittieba spinti ċelebri bħal Jean-Paul Sarte, Henry Miller u D.H. Lawrence għexieren kbar ta’ snin ilu.

U għandi nifhem ukoll li kull min esprima xi appoġġ għall-projbizzjoni tat-tqassim fuq il-kampus tal-ġurnal Ir-Realtà għadu mingħalih, jew inkella forsi jixtieq, li llum għadna fir-realtà ta’ żmien Ġużè Ellul Mercer. Iżda ħabat li mhux talli m’għadniex fit-tletinijiet, talli llum, tajjeb jew ħażin, aħna membri sħaħ tal-Unjoni Ewropea. Iżda fid-dawl ta’ din l-istorja kollha, kemm tassew nistgħu ngħidu li pajjiżna “daħal fl-Ewropa?” Jien pjuttost ngħid li, tal-inqas artistikament u intellettwalment, dħalna f’koma. U mhux ta’ b’xejn li f’dal-pajjiż qajla tiltaqa’ m’artist diċenti li jgħidlek li jħossu jagħmel parti mill-kontinent. Imma dwar dan aħjar tkellimna l-Ministru għall-Kultura Dolores Cristina, li ngħid għalija, għadni ma fhimtx eżatt x’inhu l-irwol rispettiv tagħha fil-kabinett.

Biex nagħlaq għandi stedina x’nagħmel lir-Rettur. Kemm-il darba r-Rettur ser jibqa’ jsostni li l-istorja ta’ Alex Vella Gera hija illegali, oxxena u mhux ta’ min tkun f’idejn l-istudenti, allura nistiednu jmur sal-libreriji tal-Università u tal-Junior College, kemm tal-kotba u kemm tal-films, u jiknishom minn kull xogħol artistiku li jkun sesswalment espliċitu. Konvint li jkollu xalata. B’hekk biss, jidhirli jien, jista’ jkun tassew konsistenti f’għemilu u konformi ma’ dawk il-liġijiet tabilħaqq skaduti li forsi setgħu kkonvinċewh jieħu l-passi li ħa.

Kemm-il darba l-Professur Juanito Camilleri jonqos milli jagħmel dan, allura ma tagħti tort lil ħadd li jispekula li wara dil-biċċa jaf ikun hemm motivazzjonijiet politiċi. Għax fis-sew assolutament ma tagħmilx sens li jkollok sitwazzjoni fejn wieħed jista’ jissellef ktieb “oxxen” mill-Università iżda mbagħad ma jkunx jista’ jipproduċi u jippubblika xogħol artistiku simili fuq il-kampus.

Fil-fehma tiegħi li l-aħjar soluzzjoni għal kulħadd hi li dil-projbizzjoni oxxena titneħħa u kollox imut fuq ommu. Ma narax mod ieħor kif forsi tista’ tinbidel ir-reputazzjoni xejn tajba li sar għandha din l-università fost kull min f’pajjiżna tassew jgħożż il-ħsieb liberu.

Jekk dan ma jseħħx, allura wisq nibża’ li jaf jinħoloq preċedent ikrah ħafna li jista’ jkollu konsegwenzi tabilħaqq gravi fuq l-espressjoni artistika ħielsa fil-pajjiż.

F’ġieħ is-sens komun, li kissirtu, sewwu.

(Dan l-artiklu deher fil-ġurnal it-Torċa ta' llum, il-Ħadd 8 ta' Novembru, 2009.)

Mużika: The Red Telephone - Love
(They're locking them up today, they're throwing away the key, I wonder who it'll be tomorrow, you or me?)

Lament / Eleġija - Jim Morrison

2009-10-19T22:56:00.013+02:00

Lament

Lament for my cock
Sore and crucified
I seek to know you
Aquiring soulful wisdom
You can open walls of mystery
Stripshow.

How to aquire death in the morning show
TV death which the child absorbs
Deathwell mystery which makes me write
Slow train, the death of my cock gives life.

Forgive the poor old people who gave us entry
Taught us God in the child's prayer in the night.

Guitar player
Ancient wise satyr
Sing your ode to my cock.

Caress its lament
Stiffen and guide us, we frozen
Lost cells,
The knowledge of cancer
To speak to the heart
And give the great gift:
Words--Power--Trance

This stable friend and the beasts of his zoo,
Wild haired chicks,
Women flowery in their summit,
Monsters of skin.
Each color connects
-------To create the boat
-----------Which rocks the race.
Could any hell be more horrible
-------------------than now
-------------------------and real?

I pressed her thigh and death smiled.

Death, old friend
Death and my cock are the world
I can forgive my injuries in the name of
Wisdom--Luxury--Romance

Sentence upon sentence
Words are the healing lament
For the death of my cock's spirit
Has no meaning in the soft fire
Words got me the wound and will get me well
If you believe it.

All join now and lament the death of my cock
A tounge of knowledge in the feathered night
Boys get crazy in the head and suffer
I sacrifice my cock on the alter of silence.

Eleġija

Eleġija għal żobbi
Maħsus u msallab
Infittex li nsir nafek
Int u tikseb għerf imqanqal
Ħitan ta’ misteru taf tiftaħ
Spettaklu ta’ nżigħ.

Kif iġġibha l-mewt fl-ispettaklu tal-matutin
Il-mewt fuq it-televixin li t-tifel jassorbi
Misteru ta’ bir il-mewt li jġegħilni nikteb
Tren kajman, il-mewta ta’ żobbi tagħti l-ħajja.

Aħfer ’il povri xwejħin illi daħħluna
Għallmin’Alla fit-talba notturna tat-tfal.

Daqqaq tal-kitarra
Satiru dehni tal-qedem
Kantalu l-ode tiegħek ’il żobbi.

Mellislu l-eleġija
Twebbes u mexxina, lilna s-silġin.
Ċelluli mitlufa,
L-għarfien tal-kankru
Biex titħaddet mal-qalb
U tagħti d-don il-kbir:
Kliem--Setgħa--Estasi

Dal-ħabib tal-istalla u l-bhejjem l’għandu fiż-żu,
Xebbiet xuxithom imħabbla,
Nisa jitfarfru fil-fjur ta’ ħajjithom,
Mostri tal-ġilda.
Kull lewn jorbot
------Ħalli jkewwen id-dgħajsa
---------------Li tħeġġeġ ir-razza.
Haw’ xi infern iżjed waħxi
------------------minn t’issa
-----------------------u ta’ veru?

Qbadtilha koxxtejha u l-mewt tbissmet.

O mewt, ja ħabibti
Il-mewt u żobbi huma d-dinja
Nasal naħfer l-inġurji tiegħi f’isem
L-Għerf--Il-Lussu--Is-Seduzzjoni

Sentenza wara sentenza
Il-kliem huma l-eleġija fejjieqa
Għax il-mewta tal-ispirtu ta’ żobbi
Tifsira fin-nar bati m’għandhiex
Il-kliem għamluli l-ġerħa u huma għad jaħjuni
Jekk temminha.

Issa ingħaqdu kollha bi ħġarkom ħa tibku l-mewta ta’ żobbi
Ilsien t’għarfien fil-lejl kollu rix
Iġġennu ja subien u oqogħdu hemm batu
Ser nissagrifika żobbi fuq midbaħ is-skiet.

Mużika: Lament - Jim Morrison

Second Coming (Prometheus’ Lovesong)

2009-09-13T22:41:00.002+02:00

“Prometheus stole fire from Zeus,” you said,
“and he lost his freedom as a punishment”.

But he earned his athanasia
in the communal mind of men,
as he set the world ablaze
for the ransom of us mortals,
a christlike figure amongst
our Greek forefathers
who bestowed the gift of reason upon me
and the gift of tragedy upon thee
through this blasphemous treason.

True, Prometheus stole fire from Zeus
and he lost his freedom as a punishment,
a befitting forfeiture for a Mātariśvan
who dared to defy the will of the gods.

But fret not,
as I can’t lose my freedom,
for I am freedom
and freedom is me,
sent here to resteal you
so that men again can see.

Mużika: Tell All The People - The Doors

- Erostratus - Storja ta’ Jean-Paul Sartre maqluba għall-Malti minn Kevin Saliba

2009-07-23T21:24:00.031+02:00

(Erostrate dehret għall-ewwel darba fil-ġabra ta’ stejjer qosra Le Mur, li Jean-Paul Sartre kien ippubblika fl-1939.
Din il-verżjoni Franċiża tista’ titniżżel minn hawn.
Biex tniżżel u tistampa din it-traduzzjoni (mingħajr stampi) f’verżjoni word agħfas hawn.
Ħajr lil John Degiorgio għall-qari tal-provi. Ħajr ukoll lil Markus Schroder talli tani l-permess nuża xi ritratti ta’ xeni mill-film tiegħu Eróstrato.)

Il-bnedmin, trid tarahom mill-għoli. Kont nitfi d-dawl u nintefa’ mat-tieqa: lanqas biss kien ikollhom ħjiel li wieħed seta’ jgħajnashom mill-għoli. Jieħdu ħsieb in-naħa ta’ quddiem, minn xi daqqiet dik ta’ wara, iżda l-effetti kollha tagħhom huma meqjusa għal spettaturi ta’ madwar metru u sebgħin ċentimetru. Min qatt ħaseb dwar kif tidher l-għamla ta’ kappell tal-feltru mis-sitt sular? Jinsew jipproteġu spallejhom u rashom bi lwien qawwija u b’tessuti jgħammxu, ma jafux jissiltulu ’l dan l-għadu hekk kbir tal-Umanità: il-veduta mill-għoli. Kont nittawwal mit-tieqa ’l barra u naqbad nidħak: fejn kienet, mela, dil-famuża “qagħda dritta” li tant kellhom bokka biha: kienu jitgħattnu mal-bankina u żewġ riġlejn twal għoddhom imkaxkra kienu joħorġu minn taħt spallejhom.

Fil-gallerija tas-sitt sular: hemm kien messni qattajtha ħajti. Jeħtieġ li s-superjoritajiet morali jintrifdu b’simboli materjali, inkella jaqgħu. Iżda sewwasew, x’superjorità għandi fuq il-bnedmin? Superjorità fil-qagħda, xejn iżjed: poġġejt lili nnifsi ’l fuq mill-uman ta’ ġo fija u noqgħod niflih. Huwa proprju għalhekk li kont inħobb it-torrijiet ta’ Notre Dame, il-pjattaformi tat-Torri Eiffel, is-Sacré-Cœur, is-sitt sular tiegħi fuq Triq Delambre. Dawn huma simboli mill-aqwa.

Ġieli kien ikolli nerġa’ ninżel fit-toroq. Biex immur l-uffiċċju, ngħidu aħna. Kont naqta’ nifsi. Meta tkun fl-istess livell tal-bnedmin, hija ferm iżjed iebsa li tgħoddhom b’nemel: iqanqluk. Darba rajt wieħed mejjet fit-triq. Kien ħadha għal wiċċu. Dawruh wiċċu ’l fuq, kien infaġar. Rajtlu għajnejh mifuħin, u l-bixra mwerrċa, u dak id-demm kollu. Bejni u bejn ruħi għedt: “Din mhi xejn, mhix iżjed kommoventi minn daqsxejn żebgħa friska. Żebgħulu mnieħru bl-aħmar, dak kollox.” Iżda f’riġlejja u f’għonqi ħassejt ħlewwa ta’ qalb tqażżek u tani mejt. Ħaduni fi spiżerija, tawni daqqtejn bil-keff fuq spallejja u sqewni xi alkoħol. Kont nasal noqtolhom.

Kont naf li kienu l-għedewwa tiegħi, imma huma ma kinux jafu. Bejniethom kienu jinħabbu, kienu jibqgħu qaqoċċa; u lili, xi daqqa t’id ’l hemm jew ’l hawn kienu jagħtuhieli, għax kienu jaħsbuni wieħed bħalhom. Iżda li kieku kellhom ixommu mqar l-iċken nitfa mill-verità kienu jsawtuni. Hekk jew hekk, dak li għamlu, wara. Meta qabduni u fehmu min kont, bambluli xebgħa xebgħun; fl-għassa tal-pulizija bektuni għal sagħtejn sħaħ, tawni bil-ħarta u bil-ponn, ilwewli driegħi, ċarrtuli l-qalziet u fl-aħħarnett xeħtuli n-nuċċali fl-art u jien u nfittxu, għarkupptejja b’idejja mal-art, bdew jidħku u jfajruli bis-sieq ġo sormi. Dejjem bsart li kienu ser jispiċċaw isawtuni: b’saħħti m’iniex u nistax niddefendi ruħi. Uħud minnhom kienu ilhom ħafna għassa tiegħi: dawk il-kbar. Fit-triq kienu jibqgħu deħlin fija, biex jidħku, ħalli jaraw x’kont ser nagħmel. Ma kont ngħid xejn. Kont nagħmel tabirruħi li ma fhimtx. Imma minkejja dan, għamluhieli. Kont nipprendihom lilhom: kienet bħal teħbira. Imma emmnuni, kelli raġunijiet iżjed serji l-għala nistmerrhom.

Inkwantu dil-biċċa xogħol, kollox mar ferm aħjar minn dakinhar illi xtrajt pistola. Tħossok b’saħħtek meta ġġorr fuqek, b’mod tenaċi, xi ħaġa li tista’ tisplodi u tagħmel il-ħoss. Kont neħodha miegħi l-Ħadd, kont sempliċement inpoġġiha fil-qalziet u mmur nimxi – is-soltu fit-toroq prinċipali. Kont inħossha ġġebbidli fil-qalziet bħal xi granċ, kont inħossha ma’ koxxti, kiesħa silġ. Iżda bil-qajla l-qajla kienet tisħon tmiss ma’ ġismi. Kont nimxi b’ċerta ebusija, kelli x-xeħta ta’ wieħed b’ġismu mqajjem li żobbu kien qed iwaqqfu ma’ kull pass li jagħmel. Kont inżellaq idi fil-but u mmiss l-oġġett. Minn ħin għal ieħor kont nidħol f’xi mibwel – anke hemmhekk kont noqgħod b’seba’ għajnejn għax spiss kien ikolli l-ġirien – kont noħroġ il-pistola, kont inħossilha l-piż, inħares lejn il-maqbad biċ-ċangaturi suwed u l-grillu iswed qisu għajn nofsha mbexxqa. L-oħrajn, dawk li kienu jaraw, minn hemm barra, riġlejja miftuħin u l-qalza tal-qalziet, kien ikun mingħalihom li qed inbul. Imma jien fl-imbiewel ma nbul qatt.

Lejla minnhom għaddietli minn rasi li nispara fuq in-nies. Kien is-Sibt filgħaxija, ħriġt biex ngħaddi għal Lea, waħda bjonda li toqgħod titlajja bi dritt lukanda fi Triq Montparnasse. Qatt ma kelli x’naqsam ma’ mara: kont inħossni misruq kieku qatt kelli. Tirkibhom, veru minn daqshekk, iżda jdexxulek taħt żaqqek kollu b’dak ħalqhom kbir muswaf u, skont ma smajthom jgħidu, huma proprju huma li jmorru minn fuq f’dil-affari kollha, u fil-wisa’. Jiena ma nitlob xejn m’għand ħadd, iżda ma rrid nagħti xejn lanqas. Jew inkella nkun neħtieġ xi mara bierda u bigotta li toqgħodli għal kollox b’sentiment ta’ diżgust. Kull l-ewwel Sibt tax-xahar kont nitla’ ma’ Lea f’kamra tal-Hôtel Duquesne. Hija kienet tinża’, u jien kont noqgħod inħares lejha bla ma mmissha. Xi drabi kienet tiġini weħidha fil-qalziet; drabi oħra kien ikolli l-ħin immur niżvoga d-dar. Dak il-lejl ma sibthiex fil-post tas-soltu. Qgħadt nistenna għal ftit, u peress li ma rajthiex ġejja, issopponejt illi belgħet xi riħ. Kien il-bidu ta’ Jannar u kien qed jagħmel ħafna ksieħ. Iddejjaqt: jien tfantis waħdi u kont diġà stħajjilt bi ħġari l-pjaċir li kelli nieħu dik l-għaxija. Kien hemm, xorta waħda, fi Triq d’Odessa, waħda smajra li kont innotajtha spiss, mara kemxejn avvanzata imma soda u mbaċċa: lili ma jdejquni xejn in-nisa avvanzati: meta jkunu mneżżgħin jidhru iżjed għarwenin mill-oħrajn. Iżda din ma kienet taf xejn dwar il-gosti tiegħi, u kont qed nitfantas xi ftit ngħidilha bihom hekk ċumm bumm. Barra dan jien ma nafdax nies ma nafhomx: dan-nisa ma trid xejn biex jaħbulek wara l-bieb xi wieħed ta’ qattagħni li mbagħad jixref fuqek ħabta u sabta u jeħodlok il-flus. Ikollok xorti jekk ma jilgħablekx ukoll xi daqqtejn ta’ ponn. Madankollu, dik il-lejla, ħassejt ċerta awdaċja, u qtajtha li ngħaddi sad-dar ħalli nġib il-pistola u mmur nittanta xortija.

Meta rsaqt lejn dil-mara, xi kwarta wara, kelli l-arma fil-but u ma kont qed nibża’ minn xejn. Mad-daqqa t’għajn mill-qrib kellha bixra pjuttost imċerċra. Kienet tagħti lemħa ’l-ġara ta’ quddiemi, mart is-sottuffiċjal tal-armata, u kont tassew kuntent għax kont ili għomor biex naraha għarwiena ’l dik. Meta żewġha ma jkunx hemm kienet tilbes bit-tieqa miftuħa, u mhux l-ewwel darba li qgħadt wara l-purtiera biex forsi nagħtiha xi qatgħa. Imma meta tbiddel kienet toqgħod dejjem fuq in-naħa warranija tal-kamra.

Fl-Hôtel Stella kamra vojta kien hemm waħda biss, fir-raba’ sular. Tlajna. Il-mara kienet tqila mhux ħażin u bdiet tieqaf ma’ kull tarġa biex tieħu n-nifs. Ħassejtni veru tajjeb: għandi ġismi magħlub iżda wtieq, minkejja ż-żaqq, u trid iżjed minn erba’ sulari biex taqtagħli nifsi. Fuq il-pjan tat-taraġ tar-raba’ sular il-mara waqfet tilheġ u poġġiet idha tal-lemin fuq qalbha. F’tax-xellug kellha ċ-ċavetta tal-kamra.

“X’telgħa din,” qalet hi u tipprova titbissimli. Ħadtilha ċ-ċavetta bla ma weġibt xejn u ftaħt il-bieb. Kont qed inżomm il-pistola b’idi x-xellugija, ippuntata ’l quddiem mill-but, u qabel ma xgħelt l-iswiċċ ma tlaqthiex. Il-kamra kienet vojta. Fuq is-sink kienu poġġew biċċa sapuna ħadra u kwadra, għall-ħasil. Tbissimt: jien niġi naqa’ u nqum mill-bidejiet u mill-biċċiet tas-sapun. Il-mara kienet għadha qed tilheġ warajja, u dil-ħaġa bdiet tqanqalni. Dort; hija ġebbditli xofftejha ’l barra. Jien imbottajtha.

“Inża’,” għedtilha.

Kien hemm pultruna tal-ġild; intfajt bilqiegħda komdu. F’mumenti bħal dawn jiddispjaċini li ma npejjipx. Il-mara neżgħet il-libsa u mbagħad waqfet, u tatni ħarsa dgħulija.

“X’jismek int?” għedtilha jien u nitmattar lura.

“Renée.”

“Sewwa, Renée, ħaffef. Qed nistenna.”

“M’intx ser tinża’ int?”

“Ejj’ejja”, għedtilha, “ħallik minni ħi.”

Niżżlet il-qalziet ta’ taħt sa saqajha, imbagħad ġabritu u poġġietu bil-galbu fuq il-libsa mar-reġġipettu.

“Allura int xi bugħażż hux, ħanini, wieħed kutu kieti?” staqsietni. “Trid il-mara toqgħod tagħmel ix-xogħol kollu hi?”

Fl-istess waqt għamlet pass lejja, u hija u sserraħħ idejha fuq driegħ il-pultruna, ipprovat tinżilli għarkupptejha bejn riġlejja bis-saħħa. Iżda qajjimtha bil-goff:

“Tagħmillix minn daw’, tagħmillix minn daw’,” għedtilha.

Ħarset lejja mistagħġba.

“Ħeqq, xi tridni nagħmillek mela?”

“Xejn. Imxi, ippassiġġa, ma rrid xejn iżjed minnek.”

Bdiet timxi ’l hawn u ’l hemm, b’bixra imbarazzata. Lin-nisa xejn ma jdejjaqhom iżjed milli joqogħdu jimxu għarwenin. Mhumiex imdorrija jpoġġu għarqubhom mal-art. Il-qaħba qawset dahra u telqet idejha jitbandlu. Jien kont fis-seba’ sema: hemm kont ninsab, poġġut trankwill fuq il-pultruna, imlibbes sa għonqi, sal-ingwanti żammejt fuqi, u bl-amar tiegħi dis-sinjura avvanzata kienet neżgħet għarwiena ħuta u kienet qiegħda ddur miegħi dawramejt.

Dawret rasha lejja, u biex issalva l-apparenza tbissmitli b’mod nejjieki:

“Tarani sabiħa lili eh? Qed titgħaxxaq bija hux?”

“Ħallik minn dan.”

“Isma’ għid,” staqsietni b’rabja ta’ f’daqqa, “biħsiebek tibqa’ tmexxini hekk ’l hawn u ’l hemm għal ħafna ħin?”

“Poġġi bilqiegħda.”

Poġġiet fuq is-sodda u qgħadna nħarsu lejn xulxin fis-skiet. Ġisimha kien imqajjem xewk xewk. Smajna t-tektik ta’ żveljarin min-naħa l-oħra tal-ħajt. F’daqqa waħda għedtilha:

“Iftaħ riġlejk.”

Eżitat sekonda, imbagħad obdiet. Ħarist bejn saqajha u ġbidt nifs ’il ġewwa. Imbagħad infqajt nidħak, tant li ħariġli d-dmugħ. Wara sempliċement għedtilha:

“M’intix tinduna għid?”

U erġajt qbadt nidħak.

Hija ħarset lejja, skantata, imbagħad ħmaret nar u għalqet riġlejha.

“Majjal,” qalet minn bejn snienha.

Iżda jien dħakt b’iżjed qawwa: allura qamet bilwieqfa f’salt u qabdet ir-reġġipettu minn fuq is-siġġu.

“Ejj hemm,” għedtilha, “għadni ma spiċċajtx. Ser intik ħamsin frank dalwaqt, imma rrid ingawdihom kollha tafx.”

Qabdet il-penti bin-nervi.

“Xbajt, qed tifhem?! Jien ma nafx xi trid int. U jekk tellajtni hawn fuq biex toqgħod titnejjek bija...”

Allura ħriġt il-pistola u wrjethielha. Ħarset lejja b’bixra serja u niżżlet il-penti bla ma qalet xejn.

“Imxi ejja,” għedtilha, “ippassiġġa isa.”

Imxiet ’l hemm u ’l hawn għal ħames minuti oħra. Imbagħad tajtha l-bastun tiegħi u ġegħeltha tagħmel xi eżerċizzji. Meta ħassejt li l-qalziet ta’ taħt tiegħi kien imxarrab, qomt minn hemm u newwiltilha karta ta’ ħamsin frank. Ħaditha.

“Saħħa,” żidt ngħid, “ma tantx kiddejtek wisq għal dal-prezz.”

Tlaqt ’l hemm, ħallejtha għarwiena laħam f’nofs il-kamra, bir-reġġipettu f’id waħda u bil-ħamsin frank fl-oħra. M’għalejt xejn għall-flus li nfaqt: kont bellahtha u qaħba mhux lakemm tgħaġġibha. Jien u nieżel it-taraġ ħsibt: “Dak li rrid jien, ngħaġġibhom kollha kemm huma.” Kont kuntent qisni tifel żgħir. Is-sapuna l-ħadra kont ħadtha miegħi, u meta wasalt id-dar, ħakkiktha kemm flaħt fil-misħun sakemm minnha ma kien għad fadal xejn ħlief pellikola rqajqa qisha xi ħelwa tal-menta li ntredgħet qatigħ.

Iżda bil-lejl qomt maħsud u erġajt rajt wiċċha, il-ħarsa t’għajnejha meta wrejtha l-arma, u ż-żaqq ħxajna li kellha tielgħa u nieżla ma’ kull pass li middet.

“Kemm kont ċuċ!” għedt bejni u bejn ruħi. U ħassejt rimors morr: kien messni sparajt fuqha la kont fiż-żifna, kont intaqqbilha żaqqha bħal passatur. Dak il-lejl u tul it-tlieta ta’ wara, ħlomt b’sitt tqajbiet ħomor imqiegħda f’ċirku madwar żokritha.

Minn hemm ’il quddiem ma ħriġtx iżjed mingħajr il-pistola. Kont inħares lejn dahar in-nies, u kont nistħajjel, mill-mixja tagħhom, il-mod kif kieku jaqgħu li kelli nispara fuqhom. Kont qbadt id-drawwa, ta’ kull nhar ta’ Ħadd, li mmur nintasab quddiem ix-Châtelet, x’ħin ikunu ħerġin in-nies mill-kunċerti tal-mużika klassika. Għall-ħabta tas-sitta kont nisma’ qanpiena ddoqq, u l-uxxiera kienu jiġu jsakkru l-bibien tal-ħġieġ bil-ganġetti. Dak kien ikun il-bidu: il-folla kienet ħierġa bil-mod il-mod; in-nies kienu mexjin b’passi mperpra, b’għajnejhom għadhom mimlija ħolm, b’qalbhom għadha mimlija b’sentimenti ħlejjin. Bosta kienu qed iħarsu madwarhom imgħaġġbin: aktarx it-triq kienet qed tidhrilhom kaħla nir. Imbagħad xiddu tbissima misterjuża: kienu għaddejjin minn dinja għal oħra. Kien proprju fl-oħra li kont qed nistenniehom jien. Żellaqt idi l-leminija fil-but u ħfint il-maqbad tal-pistola b’saħħti kollha. Wara ftit, kont qed nara lili nnifsi nispara fuqhom. Kont qiegħed inwaqqagħhom għal wiċċhom bħal brilli, kienu qed jaqgħu wieħed fuq l-ieħor, u dawk li kienu baqgħu ħajjin, kollhom paniku, kienu qed ibewġu lura lejn it-teatru u jkissru l-ħġieġ tal-bibien. Kienet logħba tabilħaqq imqanqla: fl-aħħar idejja bdew jirtogħdu, u kelli mmur nixrob konjak għand Dreher ħalli nerġa’ niġi f’tiegħi.

Lin-nisa ma kontx noqtolhom kieku. Kont nisparalhom fil-kliewi. Jew inkella fil-pexxun, ħalli nżeffinhom daqsxejn.

Ma kont għadni ddeċidejt xejn. Iżda kont qed nagħmel kollox daqslikieku d-deċiżjoni tiegħi kienet diġà ttieħdet. Bdejt billi ħadt ħsieb l-irqaqat iż-żgħar. Mort nitħarreġ f’gallerija tal-isparar, fil-fiera ta’ Denfert-Rochereau. Ma kellix xi riżultati tal-għaġeb, imma l-bnedmin joffrulek bersalli mdaqqsa, l-iżjed meta tisparalhom mill-qrib. Imbagħad bdejt naħdem fuq il-pubbliċità. Għażilt ġurnata meta l-kollegi kollha tiegħi kienu miġburin l-uffiċċju. Nhar ta’ Tnejn minnhom, filgħodu. Kont ningwalaha tajjeb magħhom, normalment, minkejja li ma stajtx għaliha li neħdilhom b’idhom. Kienu jneħħu l-ingwanti biex isellmulek; kellhom mod oxxen kif jgħarwnu idejhom, kif jaqilbu l-ingwanta u kif iżerżquha tul subgħajhom bil-mod il-mod, huma u jikxfu l-għera ħoxna u mkemmxa tal-pala t’idhom. Jien kont nibqa’ dejjem bl-ingwanti.

It-Tnejn filgħodu ftit li xejn kien ikollna xogħol. It-tajpista tas-servizz kummerċjali ġiet iġġibilna l-irċevuti. Lemercier iċċajta magħha bil-ħlewwa, u meta telqet l-oħrajn bdew jelenkaw il-faxxini tagħha b’kompetenza bierda. Imbagħad qabduha fuq Lindbergh. Jogħġobhom dan Lindbergh. Jien għedtilhom:

“Lili l-eroj is-suwed jogħġbuni.”

“In-Nigri?” staqsa Massé.

“Le, suwed fis-sens ta’ ngħidu aħna Maġija Sewda. Lindbergh eroj abjad. Lili ma jinteressanix dak.”

“Jekk hu faċli, ara tmurx taqsmu int l-Atlantiku, buli,” qal Bouxin b’ton aspru.

Spjegajtilhom l-idea tiegħi tal-eroj iswed:

“Anarkist mela,” kompla Lemercier.

“Le,” għedt bil-kalma, “l-anarkisti jħobbu l-bnedmin bil-mod tagħhom.”

“Allura xi wieħed miġnun.”

Imma Massé, li huwa kolt, indaħal dak il-ħin:

“Nafu t-tip tiegħek,” qalli. “Jismu Erostratus. Ried isir famuż u ma kien sab xejn aħjar milli jaħraq it-tempju t’Efesu, wieħed mis-seba’ għeġubijiet tad-dinja.”

“U x’kien jismu l-perit ta’ dat-tempju?”

“M’għadx għandi amment,” stqarr hu, “naħseb ħadd ma jafu ismu.”

“Tassew? Imma l-isem Erostratus tiftakru hux? Rajtx, ma marx xagħwiet sa barra mela.”

Dit-taħdita ntemmet b’dan il-kliem, iżda kont veru kalm; kellhom jiftakruha fil-mument opportun. Lili, li sa dakinhar qatt ma kont smajt b’Erostratus, l-istorja tiegħu qawwietli qalbi. Kien ilu iżjed minn elfejn sena mejjet, u għemilu kienu għadu jibbrilla bħal djamant iswed. Bdejt nemmen li d-destin tiegħi kellu jkun qasir u traġiku. Għall-ewwel dil-ħaġa kexkxitni, iżda mbagħad drajtha. Jekk wieħed iħares lejha minn banda jaraha tal-biża’, iżda minn band’oħra, lill-mument għaddieni din tagħtih qawwa u sbuħija notevoli. Meta kont ninżel fit-toroq f’ġismi kont inħoss saħħa stramba. Fuqi kien ikolli l-pistola, dil-ħaġa li tispara u li tagħmel il-ħoss. Iżda ma kienx iżjed minnha li kont qed nieħu s-sikurezza, iżda minni nnfisi: kont essri tal-ispeċi tal-pistoli, tal-murtali jew tal-bombi. Jien ukoll, xi darba, fi tmiem ta’ din ħajti mqita, għad nisplodi u ndawwal lid-dinja bi fjamma vjolenti u qasira daqs leħħa tal-manjeżju. Seħħli, dik il-ħabta, li jkolli l-istess ħolma diversi ljieli. Kont anarkist. Intfajt fi triq il-kżar u fuqi kont qed inġorr magna infernali. Fis-siegħa miftiehma, għadda l-korteo, il-bomba splodiet u nbżaqna fl-ajru, jien, il-kżar u t-tliet uffiċjali mberfla bid-deheb, quddiem għajnejn il-folla.

Issa kont ili ma nidher l-uffiċċju ġimgħat sħaħ. Kont immur nippassiġġa fit-toroq prinċipali qalb il-vittmi futuri tiegħi, jew inkella ningħalaq f’kamarti u noqgħod infassal il-pjanijiet. Tawni s-sensja fil-bidu t’Ottubru. Allura qbadt ngħaddi ħini nikteb din l-ittra, li bħalha għamilt mitt kopja u tnejn:

“Sinjur,
Int persuna magħrufa u l-kotba tiegħek jinbiegħu bl-eluf. Ħallini ngħidlek għaliex: dan għax int tħobb il-bnedmin. Għandek l-umaniżmu fid-demm: tassew xortik tajba int. Meta tkun man-nies wiċċek jieħu d-dawl; appena tkun ma’ xi wieħed bħalek, anke jekk ma tkunx tafu, tħoss simpatija għalih. Tiggostalu ġismu, il-mod kif ikun magħqud, riġlejh li jinfetħu u jingħalqu meta jrid, u fuq kollox idejh: togħġbok din li jkollu ħamest iswaba’ f’kull id u li jkun jista’ jipponta behmu lejn is-swaba’ l-oħra. Titgħaxxaq meta dak ta’ maġenbek jaqbad kikkra minn fuq il-mejda, għax il-mod kif jaqbadha jkun uman għalkollox u min jaf kemm-il darba ddeskrivejtu fil-kotba tiegħek; huwa inqas flessibbli, inqas għaġġieli minn dak ta’ xadina, iżda ferm iżjed intelliġenti, mhux hekk? Fil-bniedem tħobb ukoll il-laħam, il-mixja ta’ midrub gravi fi triqtu lejn ir-riabilitazzjoni, dik l-arja ta’ xi ħadd li qed jivvinta l-mixi mill-ġdid ma’ kull pass li jagħmel, u dik il-ħarsa famuża li l-bhejjem selvaġġi ma jġerrgħuhiex. Għaldaqstant kien faċli għalik li ssib l-aċċent konvenjenti biex tkellem lill-bniedem dwaru nnifsu: aċċent modest iżda mqanqal. In-nies jintefgħu fuq il-kotba tiegħek b’ċerta regħba, jaqrawhom fuq xi pultruna komda, joqogħdu jaħsbu fuq dik l-imħabba kbira mnikkta u rżina li ġġibilhom, u dana jagħtihom il-faraġ għal ħafna xorti, talli jkunu koroh, talli jkunu ġwejfa, talli jkunu kornuti, talli ma jkunux ħadu ż-żieda fl-ewwel ta’ Jannar. U dwar l-aħħar ktieb tiegħek, bil-qalb kollha jgħidu: din azzjoni tajba.

“Nimmaġina li għandek kurżità tkun taf x’jista’ qatt ikun bniedem illi ma jħobbx il-bnedmin. Sewwa wisq, jiena wieħed minnhom, u tant ma nħobbhomx li ser immur noqtol nofs tużżana minnhom ma ndumx: għandek imnejn tistaqsi: imm’għala nofs tużżana biss? Għax il-pistola tiegħi għandha sitt skrataċ biss. Mostrożità din, hux? U barra minn hekk, dan hu att tabilħaqq bla dehen, hux hekk? Iżda jiena ngħidlek li ma nistax inħobbhom. Dak li tħoss int nifhmu sew. Iżda dak illi tħobb fihom int lili jqallagħni. Bħalek, jien rajt bnedmin jomogħdu bil-mod waqt li jżommu għajnejhom attenti, huma u jqallbu rivista ekonomika b’idhom ix-xellugija. Għandi xi tort jien jekk nippreferi nara l-ikliet tal-foki? Il-bniedem b’wiċċu ma jista’ jagħmel xejn bla ma jispiċċa f’logħba tal-fiżjonomija. Meta jomgħod b’ħalqu mitbuq, l-irkejjen ta’ ħalqu jitilgħu ’l fuq u jinżlu ’l isfel, donnu jkun għaddej bla heda mis-serenità għal sorpriża mbikkma. Din togħġbok lilek, naf, int issibha bħala l-viġilanza tal-Ispirtu. Imma lili ddardarni; l-għaliex ma nafx, hekk twelidt jien.

“Li bejnietna ma kien hemm xejn għajr differenza fil-gosti kieku jien ma kont inħanfsek xejn. Imma kollox jiġri bħalkieku inti qiegħed fi stat ta’ grazzja mentri jiena le. Jien liberu li nħobb jew nobgħod l-awwista l’Amerikana, imma jekk ma nħobbx il-bnedmin, allura jiena wieħed miżerabbli u l-ebda miżbla ma tridni. Is-sens tal-ħajja kkapparrawh għalihom. Nittama li qed tifhem xi rrid ngħid. Issa ilni tlieta u tletin sena naħbat ma’ bibien mitbuqa li fuqhom ikollhom miktub: “Ma jidħol ħadd li mhux umanist.” Kulma kont dħalt għalih kelli nitilqu ħesrem; kien jeħtieġli nagħżel: jew kien xi tentattiv assurd u misħut jew inkella llum jew għada kellu jinbidel fi gwadann għalihom. Dawk il-ħsibijiet li ma kontx naħsibhom b’mod espliċitu għalihom, kieku qatt irnexxieli nbegħedhom minni, nifformulahom: kienu jibqgħu hemm ġo fija bħal taħrikiet ħfief u organiċi. Saħansitra l-għodod li kont ninqeda bihom kont inħosshom tagħhom; il-kliem perkażu: xtaqt kliem li jkunu tiegħi. Iżda dawk li ninqeda bihom jien tnikkru f’min jaf kemm-il kuxjenza; jissawru f’rasi minn jeddhom skont id-drawwiet li qabdu m’għand ħaddieħor, u ara taħseb illi jien u niktiblek qed nużahom bla stmerrija ta’ xejn. Iżda did-darba kienet tal-aħħar. Ħa ngħidlek: jeħtieġ tħobbhom il-bnedmin, inkella jkollok xorti jekk iħalluk tilgħab tal-ors. Imsomma, jiena ma rridx noqgħod nilgħab tal-ors. Sejjer naqbad il-pistola dalwaqt, ser ninżel fit-triq u ser nara daqsxejn jekk tistax issir xi ħaġa kontra tagħhom. Saħħa Sinjur, għandu mnejn ikun proprju miegħek li niltaqa’. Jekk ikun hekk, ma ssir taf qatt imbagħad b’liema pjaċir inkun tajjartlek rasek. Jekk le – bħal m’aktarx jiġri – aqra waħda l-gazzetti t’għada. Fihom għandek tara li tizju jismu Paul Hilbert mar qatel, waqt dagħdigħa, ħamsa min-nies li nzertaw għaddejja mill-Boulevard Edgar-Quinet. Ħadd daqsek ma jafu l-valur tal-proża tal-ġurnali ta’ kuljum. Għandek tifhem, imbagħad, li m’iniex “imdagħdagħ.” Anzi, ninsab kalm ħafna u nitolbok tilqa’, Sinjur, l-isbaħ tislijiet tiegħi.”

Paul Hilbert

Daħħalt il-mitt kopja u tnejn f’mitt envelop u tnejn, u fuq l-envelops ktibt l-indirizzi ta’ mitt kittieb Franċiż u tnejn. Imbagħad, tfajthom kollha fil-kexxun tal-mejda flimkien ma’ sitt kotba bolol.

Tul il-ħmistax ta’ wara barra ħriġt ftit li xejn, tħallejt ninħakem bil-qajla l-qajla mid-delitt tiegħi. Fil-mera, fejn ġieli kont immur inħares, kont ninnota il-bidliet ta’ wiċċi bi pjaċir. Għajnejja kibru, kienu qed jibilgħuli wiċċi kollu. Kienu suwed u teneri taħt in-nuċċali, u kont indawwarhom bħal pjaneti. Għajnejn sbieħ t’artist u t’assassin.

Imma fija kont nistenna bidliet ferm iżjed fil-fond wara t-twettiq tal-massakru. Rajt ir-ritratti ta’ daż-żewġ xebbiet sbieħ, dawk iż-żewġ sefturi li kienu qatlu u serqu l-padruni tagħhom. Rajt ir-ritratti tagħhom, ta’ kif kienu qabel u ta’ kif saru wara.

Qabel, wiċċhom kien jitbennen bħal fjuri għaqlija fuq għenuq illamtati tal-pikè. Kienu jrejħu l-iġjene u onestà li tiftaħlek l-aptit. Ħadida diskreta kienet ġegħdetilhom xagħarhom pariġġ. U – iżjed rassikuranti minn xagħarhom innokklat, minn għenuqhom u mill-bixra ta’ tnejn li qegħdin għand il-fotografu – kien hemm ix-xebh ta’ żewġ aħwa, xebh tabilħaqq qawwi, li dlonk joħroġ fid-dieher ir-rabtiet tad-demm u l-għeruq naturali tal-grupp tal-familja.

Wara, wiċċhom kien jiddi bħal ħuġġieġa nar. Kellhom l-għonq għeri ta’ tnejn sejrin għall-qtugħ ir-ras. Tikmix kullimkien, tikmix iwaħħax ta’ mibegħda u biża’, tinjiet, toqob fil-ġilda bħal donnu xi bhima kollha dwiefer kienet qagħdet iddur mejt fuq wiċċhom. U dawk l-għajnejn, dawk l-għajnejn dejjem suwed u bla qiegħ – bħal tiegħi. U madankollu ma kienu baqgħu jixxiebhu xejn. Kull waħda kienet tixhed il-fakra tad-delitt komuni tagħhom bil-mod tagħha. “Jekk jibbasta,” għedt lili nnfisi, “delitt li sar fil-biċċa l-kbira b’ċikka, biex jibdel dawk l-uċuħ iltiema b’dal-mod, mela x’ma nistenniex minn delitt meqjus u organizzat għalkollox minni?” Dan kellu jippossedini, jaqlibli l-kruha hekk umana tiegħi ta’ taħt fuq... delitt, delitt li jaqta’ l-ħajja ta’ min jagħmlu f’biċċtejn. Għandu jkun hemm mumenti meta fihom tkun tixtieq terġa’ lura, imma jibqagħlek hemm, warajk, jimbarralek it-triq, dal-mineral ifexfex. Ma kont qed nitlob xejn għajr siegħa waħda biex ingawdi ’l tiegħi, biex inħoss il-piż tiegħu jisħaqni. Dis-siegħa kont ser inħejji kollox b’tali mod li tkun kollha tiegħi: għamilt f’rasi li l-eżekuzzjoni nagħmilha fil-parti ta’ fuq ta’ Triq d’Odessa. Kelli napprofitta mill-paniku sabiex inlebbet ’l hemm huma u jiġbru l-mejtin tagħhom mill-art. Kelli niġri, naqsam il-Boulevard Edgar-Quinet u ndur b’kemm nimxi għal Triq Delambre. Ma nkunx irrid aktar minn tletin sekonda biex nilħaq il-bieb tal-bini fejn noqgħod. Dak il-ħin, dawk li kellhom jiġu jfittxuni jkunu għadhom il-Boulevard Edgar-Quinet, il-passi tiegħi jkunu tilfuhom u jkunu jeħtieġu fuq siegħa fiż-żgur biex jerġgħu jsibuhom. Jiena noqgħod nistenniehom id-dar, u meta nismagħhom iħabbtuli l-bieb, nikkarga l-pistola u nispara ġo ħalqi.

Kont bdejt ngħix iżjed komdu; ftehimt ma’ fornitur tal-ikel minn Triq Vavin li kien jibgħatli bukkun tajjeb kull filgħodu u kull filgħaxija. Il-lavrant kien idoqq, imma jien ma kontx niftaħ. Kont nistenna xi ftit minuti, imbagħad inbexxaq il-bieb u nara platti mimlijin idaħħnu f’basket tawwali mqiegħed mal-art.

Fis-27 ta’ Ottubru, fis-sitta ta’ filgħaxija, kien fadalli sbatax-il frank u nofs. Qbadt il-pistola u l-pakkett tal-ittri, u nżilt ’l isfel. Qgħadt attent li ma nagħlaqx il-bieb, ħalli wara li nkun wettaqt il-kolp inkun nista’ nidħol ġewwa iżjed malajr. Ma kontx qed inħossni tajjeb, kelli idejja kesħin silġ u d-demm kien tiela’ għal rasi, għajnejja bdew jikluni. Ħarist lejn il-ħwienet, lejn l-Hôtel des Ecoles, lejn tal-gazzetti minn fejn nixtri l-lapsijiet, u m’għarafthomx. Kont qed ngħid lili nnifsi: “Xi triq hi din?” Il-Boulevard Montparnasse kien maħnuq bin-nies. Kienu qed jimbuttawni, jitfgħuni lura, jidħlu fija bil-minkeb jew bl-ispalla. Ħallejtni nintefa’ ’l hawn u ’l hemm, ma kellix saħħa niżgiċċa minn fosthom. F’ħin bla waqt rajt lili nnifsi qalb dil-kotra, orribilment waħdi u ċkejken. Kemm setgħu jweġġgħuni kieku riedu! Kont qed nibża’ minħabba l-arma li kelli fil-but. Deherli li kienu ser jintebħu li kienet qiegħda hemmhekk. Kieku, kienu jħarsuli b’għajnejn isawtu, kienu jgħidu: “Ħojj hemm... ħojj...!” b’korla kuntenta, jaħfnuni b’dawk l-idejn ta’ bnedmin. Minxur! Kienu jixħtuni għal fuq rashom u nerġa’ naqa’ f’dirgħajhom bħal pupazz. Qist li kien ikun iżjed għaqli jekk nipposponi l-eżekuzzjoni tal-pjan tiegħi għall-għada. Mort niekol għand La Coupole b’sittax-il frank u tmenin. Is-sebgħin ċenteżmu li kien fadalli xħetthom f’miżieb.

Qattajt tlett ijiem f’kamarti, bla kilt u rqadt. Kont għalaqt il-persjani u la ssograjt nersaq lejn it-tieqa u lanqas nixgħel id-dawl. Jum it-Tnejn, xi ħadd daqqli l-qanpiena tal-bieb. Żammejt in-nifs u qgħadt nistenna. Wara xi minuta reġa’ ċempel. Mort fuq ponot subgħajja nwaħħal għajni mat-toqba tas-serratura. Ma rajt xejn ħlief biċċa drapp sewda u buttuna. Reġa’ ċempel oħra u mbagħad niżel ’l isfel: min kien ma nafx. Billejl kelli viżjonijiet rinfreskanti, siġar tal-palm, ilma ġieri, sema vjola fuq koppla. Għatx ma kellix għax kull siegħa kont immur nixrob mill-vit tas-sink. Imma kelli l-ġuħ.

Erġajt rajt il-qaħba s-smajra. Dan kien f’kastell li kont bnejt fuq il-Causses Noires mili ’l bogħod minn kull villaġġ. Kienet għarwiena u weħidha miegħi. Ġegħeltha tinżel għarkupptejha u timxi fuq idejha mal-art bit-theddid tal-pistola tiegħi; imbagħad irbattha ma’ kolonna, u wara li fissirtilha fit-tul dak li kont ser nagħmel, imlejtha tilja ċomb. Dax-xeni tant skunċertawni li kelli mmur indoqqhomlu. Wara bqajt fid-dlam bla ma nitħarrek, b’rasi battala għalkollox. L-għamara bdiet tfaqqa’. Kienu l-ħamsa ta’ filgħodu. Ma nafx x’ma kontx nagħti biex nitlaq mill-kamra, iżda ma stajtx noħroġ għax kien hemm in-nies mexjin fit-triq.

Sebaħ il-jum. Ma kellix iżjed ġuħ, iżda beda jxoqq l-għaraq għalija: il-qmis ġibtha għasra. Barra kienet ix-xemx. Imbagħad ħsibt: “F’kamra magħluqa jinsab Hu, moħbi fi dlam ma tarax tidgħi. Tlett ijiem ilu ma jiekol u jorqod. Ċemplulu l-bieb, iżda Huwa ma fetaħx. Minn hawn u ftit ieħor, Huwa ser jinżel fit-triq u ser joqtol.” Kont qed inwerwer lili nnifsi. Fis-sitta ta’ filgħaxija reġa’ bini l-ġuħ. Kont imbegħren bir-rabja. Għal mument bqajt dieħel fl-għamara, imbagħad xgħelt id-dawl tal-kmamar, tal-kċina, tal-kamra tal-banju. Qbadt inkanta ngħajjat kemm niflaħ, ħsilt ħasla idejja u tlaqt ’il barra. Domt fuq żewġ minuti biex nimposta l-ittri fil-kaxxa. Bdejt indeffishom ’il ġewwa għaxra għaxra. Xi wħud minnhom kelli ngħaffiġhom. Imbagħad imxejt tul il-Boulevard Montparnasse sa Triq d’Odessa. Waqaft quddiem vetrina ta’ ħanut tal-qomos, u meta lmaħt wiċċi fiha ħsibt: “Għal-lejla.”

Intasabt fil-parti ta’ fuq ta’ Triq d’Odessa, tefgħa ta’ ġebla ’l bogħod minn fanal tat-triq, u qgħadt nistenna. Għaddew żewġ nisa. Kienu id f’id, il-bjonda kienet qed tgħid:

“Kienu poġġew xi twapet mat-twieqi kollha, u n-nobbli tal-pajjiż kienu qed jieħdu sehem fil-ġilwa.”

“Mela kienu bla flus?”

“M’hemmx għalfejn tkun bla flus biex taċċetta xogħol li jqallgħek ħames luwiġi kuljum.”

“Ħames luwiġi!” skantat is-samra. Hi u għaddejja minn maġenbi kompliet tgħid: “U mbagħad, nimmaġina li kienu jieħdu gost ixiddu l-kostumi tal-antenati tagħhom.”

Tbiegħdu. Kont qiegħed inħoss il-bard, imma kont qed negħreq qatigħ. Dikment rajt tlett irġiel ġejjin; ħallejthom jgħaddu: kelli bżonn sitta. Dak tax-xellug ħares lejja u ċaqċaq waħda lsienu. Jien dawwart ħarsti ’l hemm.

Fis-sebgħa u ħamsa, żewġ gruppi li kienu qed isegwu ’l xulxin mill-qrib feġġew mill-Boulevard Edgar-Quinet. Kien hemm raġel u mara ma’ żewġt itfal. Warajhom kienu ġejjin tliet nisa anzjani. Middejt pass ’il quddiem. Il-mara dehret irrabjata u bdiet tissossa lit-tifel minn driegħu. B’leħen mkarkar ir-raġel qal:

“X’uġigħ ta’ ras fih dal-imqarċaċ ukoll!”

Qalbi tant bdiet tħabbat illi qabdu juġgħuni dirgħajja. Imxejt ’il quddiem u qgħadt quddiemhom, immobbli. Subgħajja, fil-but, kienu rotob ħaxu madwar il-grillu.

“Skużani,” qal ir-raġel waqt li mbuttani.

Ftakart li kont għalaqt il-bieb tal-appartament, u dil-ħaġa fixlitni: kont ser nitlef ħin prezzjuż biex niftħu. In-nies tbiegħdu. Dort lura u qbadt insegwihom mekkanikament. Iżda l-aptit li nispara fuqhom kien telaqni. Intilfu fil-folla tal-bulevard. Mort nissiegħen mal-ħajt. Smajt it-tmienja jdoqqu u anke d-disgħa. Qgħadt intenni lili nniffsi: “Imm’għala għandi noqtol ’il dan-nies meta huma ġa mejtin?”, u kelli aptit nidħak. Ġie kelb ixammem ma’ saqajja.

Meta dak ir-raġel godli għadda minn biswiti, inħsadt u mort nitrod warajh. Kont qed naralu t-tinja tar-raqba ħamra bejn it-tomna u l-għonq tas-surtun. Kien qed jimxi daqsxejn imferċaħ u jieħu n-nifs bil-qawwi, kien jidher sod. Ħriġt il-pistola: kienet liemja u kiesħa, bdiet tqażżiżni, ma kontx qed niftakar sewwa x’suppost kelli nagħmel biha. Daqqa kont qed inħares lejha u daqqa lejn ir-raqba ta’ dat-tizju. It-tinja tar-raqba kienet qed titbissimli, bħal fomm imbissem u mqit. Kont qed nistaqsi lili nnifsi jekk kontx ser immur narmi l-pistola f’xi katusa.

F’daqqa waħda dat-tali dar lejja u ħarisli b’bixra mfantsa. Għamilt pass lura.

“Xtaqt... nistaqsik...”

Ma kienx jidher li qed jisma’, kien qed iħares lejn idejja. Temmejt ngħid bi tbatija:

“Tista’ tgħidli fejn tiġi Triq de la Gaîte?”

Kellu wiċċu mimli, u xufftejh bdew jirtogħdu. Ma qal xejn, mattar idu ’l barra. Imxejt iżjed lura u għedtlu:

“Nixtieq...”

F’dak il-waqt fhimt li kont ser naqbad inwerżaq. Ma ridtx: fajjartlu tliet tiri ġo żaqqu. Waqa’ żorba fuq irkupptejh, b’xeħta t’idjota, u rasu daret fuq spalltu tax-xellug, bħal rota.

“Ja bagħal,” għedtlu, “ja bagħal imġiddem!”

Ħrabt. Smajtu jisgħol. Smajt ukoll xi għajjat u passi mlebbta minn warajja. Xi ħadd staqsa: “X’inqala’? Qed jiġġieldu?” Imbagħad dlonk xi ħadd għajjat: “Għall-assassin! Għalih!” Lanqas ġietni f’rasi li dal-għajjat kellu x’jaqsam miegħi. Iżda deherli heddiedi, bħas-sireni tal-pumpiera meta kont għadni tifel. Heddiedi u kemxejn ridikolu. Kont qed inkarwat b’saqajja ma’ sormi.

Biss, kont għamilt żball ma jinħafirx: minflok erġajt tlajt Triq d’Odessa versu l-Boulevard Edgar-Quinet, kont qiegħed ninżilha ’l isfel versu l-Boulevard Montparnasse. Meta ntbaħt b’dan kien tard wisq: kont diġà qiegħed f’nofs il-kotra, bosta wċuħ mistagħġba kienu qed iduru lejja (niftakar dak ta’ mara kollha żebgħa li kellha kappell aħdar bil-pjumi), u kont qed nisma’ ’l dawk il-boloh ta’ Triq d’Odessa jħanġru “assassin assassin” wara dahri. Ħassejt id fuq spallti. Hemmhekk tlift rasi: ma ridtx immut mgħaffeġ min dik il-folla. Erġajt skargajt żewġ tiri. In-nies qabdu jwerżqu u jinferqu. Dħalt niġri f’kafetterija. Jien u għaddej il-klijenti qamu bilwieqfa iżda ma ttanta jwaqqafni ħadd. Qsamt il-kafetterija minn tarf sa tarf u ssakkart fil-loki. Fil-pistola kien għad fadalli balla waħda biss.

Għadda mument. Kont bla nifs u għadni nilheġ. Oħroġ il-għaġeb, kien hemm skiet perfett, bħalkieku n-nies kienu siktu għal tal-apposta. Għollejt l-arma s’għajnejja u rajt dik it-tqajba sewda u tonda: il-balla kellha toħroġ minn hemmhekk; il-porvli kellu jaħraqli wiċċi kollu. Irħejt driegħi ’l isfel u qgħadt nistenna. Waslu f’ħakka t’għajn, inkiss nkiss; mit-tkaxkir tas-saqajn mal-art li smajt, kellhom ikunu truppa sħiħa. Qagħdu jpespsu xi ftit imbagħad siktu. Jien kont għadni nilheġ u ħsibt illi kienu qegħdin jisimgħuni nonfoħ min-naħa l-oħra tal-paraventu. Xi ħadd mexa ’l quddiem bil-mod u heżżeż il-pum tal-bieb. Bilfors li kien imrassas mal-ħajt, ħalli jevita l-balal tiegħi. Xorta waħda kelli aptit nispara, iżda l-aħħar balla kienet għalija.

“X’qed jistennew?” staqsejt bejni u bejn ruħi. “Jekk jintefgħu għal fuq il-bieb u jifqgħuh f’salt, ma jkollix ħin inneħħi ħajti b’idejja, u jaqbduni ħaj.” Iżda ma kienu qed jgħaġġlu xejn, kienu qed iħalluli l-ħin kollu biex immut. Kienu qed jibżgħu, dawk il-qatta liba.

Wara ftit għola leħen:

“Ejj’iftaħ, m’aħna ser nagħmlulek xejn.”

Kien hemm waqt ta’ skiet, u l-istess leħen żied jgħid:

“Taf tajjeb li m’għandekx ċans taħrab.”

Ma weġibtx, kont għadni nilheġ. Biex nagħmel il-qalb ħalli nispara, qgħadt ngħid lili nnifsi: “Jekk jaqbduni dawk ser iħassruni, ser ikissruli snieni, forsi jifqgħuli għajni.” Xtaqt kieku nsir naf jekk dak il-godli kienx miet. Kelli mnejn drobtu biss... u ż-żewġ balal l-oħra, forsi ma kienu laqtu ’l ħadd... Dawk żgur kienu qed iħejju xi ħaġa, tgħid kienu qed ikaxkru xi oġġett tqil mal-art? Daħħalt il-kanna ġo ħalqi bil-ħeffa, u gdimtha bis-saħħa. Iżda ma stajtx nispara, u lanqas inpoġġi sebgħi fuq il-grillu ma stajt. Reġa’ waqa’ s-skiet.

Allura rmejt il-pistola u ftaħtilhom il-bieb.

Mużika: Song of Joy - Nick Cave & The Bad Seeds

29

2009-04-05T00:01:00.003+02:00

Mużika: April - Deep Purple

Tmiem l-ewwel abbozz...

2008-12-22T23:08:00.005+01:00

Mużika: Day Is Done - Nick Drake

Saudade Existencial

2008-10-26T01:31:00.015+02:00

“There is, in fact, no way back either to the wolf or to the child. From the very start there is no innocence and no singleness. Every created thing, even the simplest, is already guilty, already multiple. It has been thrown into the muddy stream of being and may never more swim back again to its source. The way to innocence, to the uncreated and to God leads on, not back, not back to the wolf or to the child, but ever further into sin, ever deeper into human life... All birth means separation from the All, the confinement within limitation, the separation from God, the pangs of being born ever anew. The return into the All, the dissolution of painful individuation, the reunion with God means the expansion of the soul until it is able once more to embrace the All.” - Hermann Hesse

“Fis-sewwa, m’hemm l-ebda triq lura, la lejn il-lupu u lanqas lejn it-tifel. Sa mill-bidunett, la hemm innoċenza u lanqas singularità. Kull ħaġa maħluqa, anke dik l-iżjed sempliċi, diġà hija ħatja, diġà hija multipla. Ladarba tkun intefgħet fil-fluss imtajjen ta' l-essri, ma tkun tista’ qatt terġa’ tgħum lura lejn is-sors tagħha. It-triq lejn l-innoċenza, versu l-istat mhux maħluq u lejn Alla, ma twassalx lura, le, ma twassalx lura lejn il-lupu jew lejn it-tifel, iżda iżjed ’il ġewwa fid-dnub, iżjed ’l isfel fil-ħajja umana... Kull twelid ifisser firda mill-Assolut, il-ħbis fiċ-ċokon, il-firda minn Alla, l-ispażmi ta' twelid li jibqa' għaddej għal dejjem. Ir-ritorn fl-Assolut, it-taħlil ta’ l-individwalizzazzjoni doloruża, it-twaħħida mill-ġdid ma’ Alla, jikkonsistu f’li r-ruħ titwessa’ u titwessa’ sakemm tkun tista’ terġa’ titħaddan mill-ġdid ma’ l-Assolut.” – Hermann Hesse

Mużika: Piano Concerto No. 23 in A Major, KV488: Adagio (parti) - Wolfgang Amadeus Mozart

- Jiġu mas-Sebħ - 17 ta' Ottubru 2008, Foyer Européen, Rue Heine, Luxembourg Ville, 20:00

2008-10-06T20:22:00.010+02:00

Lejla ta' mużika u letteratura f'ġieħ Albert u Jane Marshall, radd ta' ħajr għal kulma kkontribwew matul ħajjithom mhux biss għat-televixin u l-letteratura, iżda għall-kultura Maltija f'sens wiesa'.

Bis-sehem ta' erba' kittieba mistednin minn barra l-Lussemburgu.

Albert Marshall jidderieġi siltiet mid-dramm 4.48 Psychosis ta' Sarah Kane, bis-sehem tal-atturi Sephora Gauci, Silvana Izzo Clarke, Jane Marshall u Mark Vella. Stage manager: Reno Saliba.

Novelli ta' Pierre J. Mejlak, Immanuel Mifsud u Alex Vella Gera.

Poeżija ta' Norbert Bugeja, Antoine Cassar, Claudia Gauci, Kevin Saliba u Joseph Spiteri.

Mużika ta' Carmen Borg, Joseph Debono (pjanu) u Roberta Spiteri (flawt).

Jaqraw ukoll John Degiorgio, Tony Gaffiero, Mark Vella u Anna Zammit.

It-titlu "Jiġu mas-sebħ" meħud milll-ewwel vers tal-poeżija Misteru Buffu ta' Albert Marshall.

Illustrazzjoni ta' Maurice Tanti Burlò (mill-ktieb Diaspora).

Albert u Jane Marshall jirritornaw lejn Malta f'Novembru 2008.

Mużika: Bourée - Jethro Tull

It-Tnabar tat-Tniebri Funebri

2008-10-01T18:00:00.006+02:00

Erħulhom issammru l-imrietel f’twibitna!

Le, dat-traħħim ma jeħlisx ’l ħajjin jew
’l mejtin. Mhux bħat-tektika ta’ dis-sekonda
li 'ssa 'ssa qed izzikek u tiċħdek hij’ u ċċanfrek
biex toqgħod attent għal kull waqt f'kull mument.

Ejj’iżfnu mat-tnabar tat-tniebri funebri
b'dawk il-għajnejn imberrqin ħomor nar
f'kull ħin. Minn Sinope ġej, Djoġene jsibuni,
tabilħaqq henjin dawk li jixtarruni u jifhmuni.

Ara’rħulhom issammru l-imrietel f’twibitna!
Ħalluhom itambru u jħambqu l-prexxa t’iss’issa!

Sadattant, se mmur
nitlesta għas-sagrifiċċju,
sabiex niskolpixxi sod fil-ħaġar
inriffed, nifferma u ntella’ bħal Menħir
dat-torri dinam’ku tad-dinamite ta’ l-essri.

Mel’erħulhom jissammru l-imrietel f’twibitna...

Kevin Saliba
Novembru 2006

Mużika: Atrocity Exhibition - Joy Division

Tradosofija (3)Il-Filosofija Dejjiema - Aldous HuxleyRiflessjonijiet dwar Sies il-Essri

2008-09-19T23:20:00.011+02:00

Philosophia Perennis — the phrase was coined by Leibniz; but the thing — the metaphysic that recognizes a divine Reality substantial to the world of things and lives and minds; the psychology that finds in the soul something similar to, or even identical with, divine Reality; the ethic that places man's final end in, the knowledge of the immanent and transcendent Ground of all being — the thing is immemorial and universal.

Rudiments of the Perennial Philosophy may be found among the traditionary lore of primitive peoples in every region of the world, and in its fully developed forms it has a place in every one of the higher religions. A version of this Highest Common Factor in all preceding and subsequent theologies was first committed to writing more than twenty-five centuries ago, and since that time the inexhaustible theme has been treated again and again, from the standpoint of every religious tradition and in all the principal languages of Asia and Europe.

(The Perennial Philosophy – Aldous Huxley)

At the core of the Perennial Philosophy we find four fundamental doctrines.

First: the phenomenal world of matter and of individualized consciousness - the world of things and animals and men and even gods - is the manifestation of a Divine Ground within which all partial realities have their being, and apart from which they would be non-existent.

Second: human beings are capable not merely of knowing about the Divine Ground by inference; they can also realize its existence by a direct intuition, superior to discursive reasoning. This immediate knowledge unites the knower with that which is known.

Third: man possesses a double nature, a phenomenal ego and an eternal Self, which is the inner man, the spirit, the spark of divinity within the soul. It is possible for a man, if he so desires, to identify himself with the spirit and therefore with the Divine Ground, which is of the same or like nature with the spirit.

Fourth: man’s life on earth has only one end and purpose: to identify himself with his eternal Self and so to come to unitive knowledge of the Divine Ground.

(Introduction to the Bhagavad-Gita - Aldous Huxley)

* * * * * * * * * *

Philosophia Perennis – din il-frażi kien ħalaqha Leibniz; iżda l-kunċett – il-metafiżika li tagħraf Realtà Divina li hi essenzjali fid-dinja ta’ l-affarijiet u tal-ħajjiet u ta’ l-imħuħ; il-psikoloġija li ssib fir-Ruħ xi ħaġa li hi simili għar-Realità Divina jew anke identika għaliha; l-etika li tpoġġi l-għan aħħari tal-bniedem fis-Sies immanenti u traxxendenti ta’ kull ma hu – il-kunċett ilu minn żmien żemżem u huwa universali.

Xi prinċipji elementari tal-Filosofija Dejjiema jistgħu jinstabu fost l-għerf tradizzjonali tal-popli primittivi f’kull reġjun tad-dinja, u fil-forom l-iżjed evoluti tagħhom dawn għandhom posthom f’kull reliġjon superjuri. Verżjoni ta’ dan l-Akbar Fattur Komuni tat-teoloġiji preċedenti u sussegwenti kollha kienet inkitbet għall-ewwel darba iżjed minn ħamsa u għoxrin seklu ilu, u minn dak iż-żmien ’l hawn din ġiet ittrattata kemm-il darba, mill-perspettiva rispettiva ta’ kull tradizzjoni reliġjuża u fl-ilsna ewlenin kollha ta’ l-Ażja u ta’ l-Ewropa.

(Il-Filosofija Dejjiema – Aldous Huxley)

Fil-qalba tal-Filosofija Dejjiema nsibu erba’ duttrini fundamentali.

L-ewwel: id-dinja fenomenali tal-materja u tal-koxjenza individwalizzata – id-dinja ta’ l-affarijiet, ta’ l-annimali, tal-bnedmin kif ukoll ta’ l-allat – hija l-manifestazzjoni ta’ Sies Divin, li r-realtajiet parzjali kollha għandhom l-Essri tagħhom fi ħdanu, u li kieku kienu mifrudin minnu ma kinux ikunu jeżistu.

It-tieni: l-essri umani m’humiex sempliċement kapaċi jsiru jafu dwar is-Sies Divin b’mod deduttiv; huma jistgħu jintebħu l-eżistenza tiegħu permezz ta’ intuwizzjoni diretta, li hija superjuri għar-raġunar argumentattiv. Dan l-għerf immedjat jgħaqqad l-għerf innifsu ma’ dawk li jsiru jafuh.

It-tielet: il-bnedmin għandhom natura doppja, ego fenomenali u Essri Etern, li huwa l-Essri Ġewwieni, l-Ispirtu, dik ix-Xrara ta’ Divintà fi ħdan ir-Ruħ. Huwa possibbli għall-bnedmin, dejjem jekk ikunu jridu, li jidentifikaw ruħhom ma’ l-Ispirtu u għalhekk mas-Sies Divin, li fin-natura tiegħu huwa l-istess jew simili għall-Ispirtu.

Ir-raba’: fil-ħajja l-bnedmin għandhom għan u skop wieħed biss: li jidentifikaw ruħhom ma’ l-Essri Etern sabiex jaslu għall-għerf li jgħaqqadhom mas-Sies Divin.

(Introduzzjoni għall-Bhagavad-Gita - Aldous Huxley)

Mużika: Aegian Sea - Aphrodite's Child

Remembering Richard Wright

2008-09-15T23:28:00.005+02:00

Richard Wright
(1943–2008)

Remember A Day

Remember a day before today
A day when you were young
Free to play along with time
Evening never comes

Sing a song that can't be sung
Without the morning's kiss
Queen, you shall be it if you wish
Look for your king

Why can't we play today?
Why can't we stay that way?

Climb your favourite apple tree
Try to catch the sun
Hide from your little brother's gun
Dream yourself away

Why can't we reach the sun?
Why can't we blow the years away?

Blow away
Blow away...
Remember
Remember...

Mużika: Remember A Day - Pink Floyd

On Nietzsche and the madness of sages

2008-09-09T22:03:00.004+02:00

"I've always been mad, I know I've been mad, like the most of us are... very hard to explain why you're mad, even if you're not mad..." - The Great Gig In The Sky, Pink Floyd

A recent acquaintance of mine told me that the state of mind of a sage is also a state of madness, not different from that of Nietzsche’s. So even the sage is a "fool", he concluded. To some extent, I agree: the sage is also in a state of madness, but certainly not in a lunatic sense. He's mad, granted, but no fool.

I have always seen madness as an existential imperative. Our psyche is very strange – it’s paradoxical to the core. That’s why I feel that most logical psychologies are fundamentally erroneous, because they’re totally disconnected from most of our innate drives that makes us human. Our daily sensory experiences are usually relatively humdrum, and yet intuitively we all know that there must be more. No wonder, then, that we do all sorts of things to become mad. Kulħadd irid isir mandra, as we say in Maltese. But it's not a question of misbehaving as society often sees it. It's a deep urge that needs to be dealt with, but not through denial or suppression but through a significant its creative expression and a conscious transformation.

The obsession of the young Nietzsche with the Greek mythological god Dionysius illustrates very well our innate desire to brake free from the chains of Reason, and hence his high esteem of Richard Wagner. In his music, Nietzsche saw an outburst of Passion, much akin to the Dionysian cults of the Ancient Greeks. And yet most of our priests and psychologists keep telling us that we have to be sane: “You shouldn’t do this, as this is not normal. This is crazy,” and so it goes. In this sense I think that most religions and psychologies inevitably become anti-life. When natural madness is systematically suppressed, our Will doesn’t give up the ghost– it can only get hysteric. What we refuse, resists, remarked Carl Jung.

Salvadore Dali was said to be mad. But once he observed that the difference between him and a madman is that he is not mad. And rightly so, as unlike Nietzsche, his madness wasn’t pathological. Dali might have been an eccentric of sorts, but he never became dysfunctional. His madness was a non-rational state of being in which inner vision is expanded and normal perception is transcended. And that is not a pathology, but artistic genius.

Arthur Rimbaud’s approach was even more radical. When he was just seventeen, he declared: “I wish to be a poet, and I am working to make myself into a seer: you will not understand at all, and I would not nearly know how to explain it to you. It's a question of coming to the unknown through the disordering of all the senses. The suffering is enormous, but one must be strong, be born a poet, and I have come to terms with my destiny as a poet. It's not at all my fault. It's wrong to say ‘I think’; one ought to say ‘I am being thought’ - Forgive the play on words - I is another.”

Even this can pass as madness, but it is a radically different madness from that of psychotics. The latter, yes, are “fools”, but Rimbaud and Dali were great geniuses. In his classic treatise The World as Will and Representation, the great philosopher of aesthetics Arthur Schopenhauer described these profoubd shifts in consciousness as follows: “Only through the pure contemplation… which becomes absorbed entirely in the object, are the Ideas comprehended; and the nature of genius consists precisely in the preeminent ability for such contemplation… This demands a complete forgetting of our own person.” Then, in his Parerga and Prolegomena, he concluded: "On the occurrence of an aesthetic appreciation, the will thereby vanishes entirely from consciousness.”

Schopenhauer has also suggested that art has a greater transcendental value than philosophy, relegating the latter to a subsequent rationalization of personal experience. Logic, reason and philosophy alone were never meant to reach these domains of consciousness. Immanuel Kant, in his Critique of Pure Reason, makes a similar compelling argument, and views Reason and Sensory Perception as mere practical faculties of Being that are only appropriate for everyday experience. Their nature is pragmatic, not transcendental: “Human reason has this peculiar fate that in one species of its knowledge it is burdened by questions which, prescribed by the very nature of reason itself, it is not able to ignore, but which, as transcending all its powers, it is also not able to answer, he wrote.

It is my firm conviction that after the advent of Kant the role of most philosophy became relatively superfluous. I'm not surprised in fact that not know too many intellectual artists self-identify exclusively as philosophers. An artist cannot afford to waste all his waking hours in his head. “No hope here, No orietur. Science and fortitude, torture is certain,” as Rimbaud famously observed in his splendid poetical take on Eternity.

The biggest problem with the artistic form of madness, however, is the inexorableness of its impermanence. When we come to the yogis and sages, however, we see that the nature of transcendence becomes even more drastic. Rimbaud said “I is another”, but some Ramana Maharishi, through meditation, would simply realize that in an absolute sense the personal ‘I’ is not, period - it was simply all fiction. The sage knows from experience that there is only one Self, common to all. It is also qualitatively identical with the transcendental cause of the Kosmos. Indeed, from an absolute perspective, subject and object, cause and effect, and transcendence and immanence are perceived as essentially one, as everything is included, reconciled and transcended in non-dual consciousnesses. By normal standards, this might seem as sheer madness, but its results, as so many enlightened beings have testified, is Self-Realization, direct perception with Ultimate Reality and everlasting bliss. It is only here that madness leads to existential sanity; it is a stateless state in which madness becomes as lucid as it can be.

The proof of the pudding is in the eating, and indeed, the outcomes of such self-transformations are indeed very tangible. It is clearly observable that most of these sages rank are among the most blissful and peaceful beings on earth, and which is more, they are existential to the full. And of course, they are undeniably mad, but it is that sort of madness that happens when one’s true nature has been finally revealed. Once the mystic G. I. Gurdjieff stated: “Life is real only then, when I am,” with the “I am” reaching out to all the Kosmos, in the knowledge that the Universe is an extension of one communal being. This was the same realization that led Gautama Buddha to declare to his disciples that he is “awakened”. Similarly, in the Gnostic and Christian traditions, we find Christ’s often-misunderstood assertions that “Indeed, before Abraham I am.” and “I am that I am”, respectively. In the Vedic tradition, then, this state of Self-Awareness is commonly expressed in the Sanskrit formula “tat tvam asi” - That thou art - the immanent eternal Self is one with The Absolute. Such statements form the core of what Aldous Huxley described as The Perennial Philosophy.

I do not believe that there can be any higher goal in terrestrial Existence. Only then, I believe, we could be able to talk seriously about the advent of the Übermensch. This New Man, nevertheless, will not be incited by some egotistical will-to-power or by vain delusions of grander, but by a constant determination to enlighten and liberate all others from all bondages, false associations and illusive dualities. Seeing the same Self in all things, this New Man will be chiefly concerned with teaching the science of Self-Knowledge. Indeed, the Übermensch will be a Universal Bodhisattva whose call is an introspective initiation into communal madness in oneness.

Thus the New Man's version of Rimbaud’s manifesto would probably read as follows: “I wish to know the Truth, and I am working to make myself into a visionary; you will not understand at all, and I would not nearly know how to explain it to you. It's a question of coming to the unknown through the withdrawal from all circular reasoning and sensoury perceptions. The suffering is enormous, but one must be strong, be born a visionary, and I have come to terms with my destiny as a visionary. It's not at all my fault. It's wrong to say ‘I think’; one ought to say ‘I am beyond thought’ - Forgive the play on words - I Is The All.”

This does not necessarily mean that he will deny the world categorically. Virtually all doctrines that did so gave rise to innumerable pathologies and their goals was seldom attained. Truth seeking can never be anti-life, but life affirming. Rather than a pleasure seeker, however, the New Man will be a pleasure witness – a man who partakes in Existence fully without loosing his focus on his ultimate target. The New Man will be both body and soul, earth and sky, male and female, a philosopher and a contemplative, an artist and a scientist, sexual and spiritual, deeply religious yet in a sense secular, both worldly and outwardly. He will reject nothing because he knows he is everything. As Nietzsche himself once observed, a tree that longs to reach the skies must sink its roots to the bottom of the earth. In this sense, the gist of Osho’s vision of Zorba the Buddha is decidedly pertinent.

It can be argued that at the end of his functional life, Nietzsche showed some latent signs of coming closer to these profound realizations, but his obstinate ego did not permit him to penetrate the center. He was too much of an egotist to give up his deep-seated persona of a scholarly phenomenologist. He seldom moved any closer from the periphery of Existence, instead opting to observe all ephemeral phenomena from the exterior, and thus his inner space remained virtually unexplored. Thus, he could never come in touch with the Ultimate Reality lying at the foundation of our world, and so his existential communion with the Ground of Being never really ensued. The last original book he penned, known as Ecce Homo, is in fact an upsetting testimony of his egocentric state of consciousness. It is certainly a genial work of huge literary and philosophical value, but it never sheds any revelatory light on the perennial problems that he initially had set himself to solve.

All things considered, I see Friedrich Nietzsche as zealous seeker who was constantly near but yet always far away from his ultimate goal. But the fate of a genius is dreadfully uncompromising. It does not tolerate any nonsense. A genius has two choices: either he transcends or he’s finished.

So of course, by all means, do become mad, but totally so. As the last line of Radiohead’s “Street Spirit” says: “immerse yourself in love.”

Mużika: Street Spirit - Radiohead

Tislijiet mill-Indja

2008-07-20T18:29:00.004+02:00

Mużika: Ganga Mai - Quintessence

Ardit Troglodit

2008-06-05T00:26:00.010+02:00

Dil-mażżra li
ħażżaqtu m’għonq
ġensi żerrħitli l-essri.

Kont ġejt ngħammar magħkom
biex nixtarr il-għerf tagħkom;
sibt ilmenti u turmenti
sperimenti u sturmenti
nuċċalijiet lentijiet
kwantitajiet unitajiet;
iżda mank tieqa, mank bieb
mank trejqa jo’ miżieb.

U ngħalqu l-imnifsejn
u tqalu r-riġlejn
u qsaru l-idejn
...u ntebqu l-għajnejn
...u nstaddu l-widnejn.

Mel’jekk l-għajn qatt ma rat
u l-widna qatt ma semgħet,
x’hemm lest għalina
la n-nifs iħallina?

Oh x’inhu mwiegħer
dan il-għar!
Aħjar xawta nar
aħjar xarba fwar
minn dal-għaks
minn dal-ġuħ
minn dil-ħasda
tar-ruħ.

Għax jekk l-għajn qatt ma rat
u l-widna qatt ma semgħet,
x’ser jibqa’ minn fina
lil hinn minn dil-mina?

F’nharkom ilmaħt lejl
fej’ kull baqra sewda tuta,
f’lejlkom serp skifuż,
malizzjuż, velenuż.

Li dellkom kien ġawhar
aħjar il-ħjieġ minnu,
li kliemkom kien ħwawar
aħjar is-skiet la m’hux minnu.

Bakkartlu
maż-żerniq filgħodu,
u qtajtha ’lli ntir
lej’ sema ikħal nir
biex nisserreġ fix-Xemx
illi skondkom
żgur m’hemmx.

U nfetħu l-imnifsejn
u ħfiefu r-riġlejn
u twalu l-idejn
...u tberrħu l-għajnejn
...u nfetħu l-widnejn.

U mbagħad
....rajt
u mbagħad
....smajt:

“Kif trid tilmħu l-Infinit?
Kif trid tisma’ polz il-Mit
j’ardit troglodit?!
...Mhux torri ta’ l-għerf
...għandkom intkom,
...iżda Torri ta' Babel
...imdewwed bil-lebbra
...imgiddem bil-ġdiem
...imsewwes mis-sisien
...f’żogħritu ġà qdiem
...f’żogħżitu ġà spiċċa
...jiġ-
.........ġar-
................raf
...pass
.....pass
.......biċċa
.........biċ-ċa.”

Mużika: In The Wake of Poseidon - King Crimson

Riflessjonijiet dwar it-traduzzjoni f'Malta

2008-05-31T15:26:00.007+02:00

Student li qed jattendi l-kors ta' traduzzjoni fl-Università ta' Malta m'ilux talabni nwieġeb dawn il-mistoqsijiet dwar dan il-qasam. Napprezza ħafna naqra r-reazzjonijiet tagħkom dwar il-fehmiet tiegħi f'dan ir-rigward.

1. X’inhi l-akbar diffikultà li jħabbat wiċċu magħha t-traduttur Malti?

Jiddependi liema qasam ta’ traduzzjoni wieħed jikkunsidra. Fil-każ tat-traduzzjoni teknika – li ssibha l-iżjed fix-xogħol konness ma’ l-istituzzjonijiet ta’ l-Unjoni Ewropea – jidhirli li l-ikbar diffikultà hi n-nuqqas ta’ impjegati. Dan qed kull ma jmur iżid il-volum tax-xogħol tat-tradutturi.

Hemm diversi fatturi li jaħtu għal dan. Skond xi wħud, l-ikbar wieħed minn dawn huwa n-nuqqas ta’ kompetenza lingwistika. Jekk hu hekk, wieħed jittama li l-korsijiet Universitarji u oħrajn privati li qegħdin isiru bħalissa jirrimedjaw is-sitwazzjoni.

Fl-oqsma l-oħrajn hemm iżjed diffikultajiet, imma dan niġu għalih iżjed tard.

2. Xi żvantaġġi għandu t-traduttur Malti kkumparat ma’ tradutturi f’lingwi oħra?

L-ikbar żvantaġġ li ninnota hawnhekk huwa l-fatt li iżjed ma tkun pajjiż żgħir inqas se jkollok numru ta’ staff. Aħna l-Maltin, li aħna fost l-iżgħar fl-UE, għandna inqas tradutturi mill-biċċa l-kbira tal-pajjiżi l-oħra. Madanakollu, anke meta wieħed iqis li għad hemm ċerti derogi, il-volum tax-xogħol m'huwiex wisq inqas mill-bqija ta’ l-unitajiet l-oħra. Terġa’, il-postijiet allokati lilna għadhom ma ntelwx kollha kemm huma, (u mhux lakemm timlihom lanqas), u dan ikompli jikkomplika s-sitwazzjoni.

Żvantaġġ ieħor li ninnota ħafna hu li f'dan ix-xogħol it-traduttur jibqa' dejjem anonimu; tittraduċi mat-tmien paġni kuljum u ma jaf bik ħadd. F’oqsma ta’ traduzzjoni oħrajn, bħal dik letterarja, ismek forsi jirnexxilu jasal għand xi erba’ minn nies, iżda kollox ma' kollox, sfortunatament m'hemmx xi għalqa.

3. Xi strateġiji jħaddan it-traduttur Malti f’każ ta’ terminoloġija li għad m’hemmx ekwivalenti tagħha fil-Malti?

Ladarba l-ilsien Malti, illum iżjed minn qatt qabel, jeħtieġlu jespandi l-lessiku u l-idjoma tiegħu biex jesprimi kunċetti tekniċi ġodda, it-traduttur Malti għandu l-isfida li jwessa’ mill-aħjar li jista’ l-possibiltajiet tal-lingwa.
Dan isir b'diversi modi. Qabelxejn jiddependi mill-qasam. Mill-esperjenza tiegħi nista’ ngħid li hemm bosta oqsma fejn fihom jeħtieġ issir konsultazzjoni ma’ x’qiegħed jinkiteb f’lingwi oħrajn. Imbagħad, naturalment, it-traduttur irid jadatta t-terminoloġija barranija skond ir-regoli ta’ l-ortografija Maltija. Fl-oqsma tax-xjenza u l-kontabilità t-tendenza hi li wieħed jikkonsulta t-Taljan. F’dawk ta’ l-informatika spiss jiġu adattati termini mill-Ingliż.

Hawnhekk għandna diversi gruppi ta’ terminoloġisti li jieħdu ħsieb jiġbru t-terminoloġija. Dawn il-gruppi huma mqassmin skond is-suġġetti: l-oqsma legali, l-oqsma tekniċi, id-drittijiet tal-bniedem, il-finanzi, il-mediċina u x-xjenzi naturali fost oħrajn.

4. Tħoss li t-traduttur Malti huwa mħarreġ tajjeb fil-qasam tiegħu?

F’pajjiżna, kemm it-tradizzjoni u kemm l-industrija tat-traduzzjoni, jgħoddu biss ftit tas-snin. Għaldaqstant, it-taħriġ tekniku f’dis-sengħa għadu fi stadju ta’ żvilupp pjuttost bikri. Sa ftit snin ilu kellna sitwazzjoni fejn it-taħriġ f’dan il-qasam kien prattikament ineżistenti, aktarx għax ma nħassitx il-ħtieġa, sfortunatament, li jkollna nies imħarrġa biex jaħdmu bħala tradutturi.

Għaldaqstant is-sħubija ta’ Malta fl-UE żgur li ma sabitniex imħejjija għal xogħol bħal dan, u fil-fatt, kellna u għad għandha diversi problemi. Biss, jidher li f’dan il-qasam qed isir progress notevoli. Mill-esperjenza tiegħi, biex inġib eżempju, naf illi x-xogħol li qed jagħmlu t-tradutturi freelance issa tjieb qatigħ, u dan qed inaqqas ukoll xi ftit mill-volum tax-xogħol u l-pressjoni fuq it-tradutturi li jaħdmu hawnhekk.

5. Taħseb li hemm opportunitajiet għal min jitħajjar fid-dinja tat-traduzzjoni?

Mill-ġdid, jiddependi. F’dak li għandu x’jaqsam mat-traduzzjoni teknika, l-iżjed dik ta’ l-UE, naħseb li hemm diversi opportunitajiet tajbin, kemm Malta u kemm barra. S’issa jidher li d-domanda għadha pjuttost soda filwaqt li n-numru ta’ tradutturi kompetenti, għad li qed jikber, għadu ma laħaqx ċifri kbar. U allura dan joħloq bosta opportunitajiet, l-iżjed meta wieħed iqis l-esiġenzi lingwistiċi ta’ l-istituzzjonijiet ta’ l-UE.

Fil-każ ta’ oqsma ta’ traduzzjoni oħra, ngħidu aħna dik letterarja, b’xorti tassew ħażina l-istorja hija differenti għal kollox.

6. Taħseb li f’Malta għad tikber il-kultura tat-traduzzjoni letterarja?

Diffiċli nbassar x’jista’ jiġri, għax żvilupp bħal dan jiddependi minn bosta fatturi essenzjali. Nemmen li dan il-qasam huwa livell ogħla ta’ traduzzjoni, tant li nqisu bħala arti iżjed milli xogħol mekkaniku.

Minbarra x-xogħol tiegħi ta’ traduttur fil-Parlament Ewropew, jiena nagħmel ukoll diversi traduzzjonijiet letterarji. Inqis ruħi bħala individwu letterarju, u jkolli nistqarr li t-traduzzjoni teknika mhix l-iżjed waħda għall-qalbi. Għaldaqstant f’dan ir-rigward forsi nista’ nikkummenta xi ftit iżjed, għax dan huwa argument li jolqotni personalment.

Fil-fehma tiegħi, il-kultura tat-traduzzjoni letterarja teħtieġ, ta’ l-inqas, dawn it-tliet tliet elementi:

i) Qabelxejn, tradutturi kompetenti. Fil-fehma tiegħi l-livell ta’ għarfien tal-Malti fostna m’huwiex dak li wieħed jixtieq. Kif għedt qabel, anke fl-għażla tat-tradutturi ta’ l-UE kellna nħabbtu wiċċna ma’ bosta diffikultajiet. M’iniex se noqgħod nidħol fil-mertu ta’ x’qed jikkaġuna dan in-nuqqas, għax dan imur lil hinn mill-iskop ta’ din l-intervista. Hu x’inhu l-każ, dan l-aħħar ittieħdu diversi passi korrettivi biex jinstab tarf ta’ din is-sitwazzjoni, u nemmen li dan kien pass għaqli lejn id-direzzjoni t-tajba.

Mill-banda l-oħra, naf diversi individwi li ppubblikaw jew li qegħdin jaħdmu fuq xi traduzzjonijiet letterarji, u b’sodisfazzjon ninnota li l-livell huwa wieħed eċċellenti. Madankollu, għal raġunijiet ovvji, in-numru ta’ persuni li huma involuti f’dax-xogħol huwa ftit wisq. Naf diversi tradutturi, barra jien, li tassew jixtiequ jaħdmu bis-serjetà f’dan il-qasam. Hija ħasra li ma nsibux wisq spazju.

ii) Ir-rikonoxximent tat-traduzzjoni letterarja bħala ħtieġa kulturali u bħala arti fiha nfisha. F’dan ir-rigward, x’inhi sewwasew il-qagħda preżenti li għandna f’pajjiżna ma nazzardax ngħid b’ċertezza. Dan huwa xogħol li mhux biss jirrekjedi ħakma tajba tal-lingwa, iżda wkoll livell ta’ kreattività liema bħalu.

Biss, għandi l-impressjoni li din l-arti għadha mhix apprezzata daqskemm wieħed jistenna, l-iżjed għax forsi fostna hemm it-twemmin stramb illi ladarba ktieb diġà jeżisti bl-Ingliż m’hemmx il-ħtieġa li dan jinqaleb għall-Malti. Terġa’, wisq inqas ninnota xi entużjażmu biex isir sforz ħalli xogħol l-awtri tagħna jinqeleb f’lingwi barranin.

iii) Suq vijabbli li jippermetti l-iżvilupp ta’ din l-industrija. Minħabba s-sitwazzjoni li għadni kif semmejt, il-possibilitajiet li jkollna suq ta’ traduzzjoni sod u dinamiku jidhru li huma minimi. Għalxejn ikollok tradutturi ħerqana u kompetenti jekk dawn, imbagħad, ma jkollhom l-ebda possibilità remota li jimpjegaw ruħhom f’dan il-qasam. Fil-fatt, din hija sewwasew il-qagħda tal-ftit tradutturi letterarji Maltin li għandna llum. Jekk taqta’, forsi, xi erba’ minnhom, jirriżulta li dawn jagħmlu dan ix-xogħol fil-ħin ħieles tagħhom u għall-amorpropju tagħhom. M’hemmxi xi ngħidu, dan jillimita bil-kbir il-kwantità ta’ xogħol li jiġi tradott, u nemmen li qed inaffar ukoll bosta persuni milli jieħdu inizjattivi bħal dawn. Barra minn hekk, dan jirristrinġi bil-kbir l-attività kreattiva tagħhom. Mill-esperjenza tiegħi u ta’ tradutturi letterarji oħrajn nista' ngħid li din hija qagħda tassew frustranti. Din tfakkarni f’kumment li darba għaddiet il-ġurnaliosta Messikana Alma Guillermoprieto. Skondi hi, “it-traduzzjoni għandha l-fama ħażina li bħala sengħa ftit li xejn hija apprezzata. Flus fiha assolutament m’hemmx; titolbok tgħaddas bil-qawwi l-essri tiegħek f’ta’ ħaddieħor; is-sigħat huma twal u l-isforzi tiegħek bilkemm ikunu magħrufa daqs dawk ta’ min jirranġalek it-telefown.”

F’diversi pajjiżi barranin, inklużi dawk iżgħar minna, is-sitwazzjoni hija kompletament differenti: għandek bosta tradutturi attivi kif ukoll diversi djar ta’ pubblikazzjoni li jimpjegawhom u li jippubblikaw xogħlhom. Dan kollu japplika wkoll għall-qarrejja tal-provi.

Dawn il-limitazzjonijiet inaqqas bil-kbir il-possibilitajiet ta’ l-iżvilupp ta’ din l-arti f’pajjżna, u joħnoq kull tama, fil-fehma tiegħi, li ’l quddiem għad jinbtu xi karrieri stabbli f’dan il-qasam. Fi kliem ieħor, ma nemminx li din il-kultura għad qatt rassew tikber kemmildarba s-sitwazzjoni tagħna tibqa’ kif inhija llum.

Madankollu, minkejja dawn l-intoppi, ma nemminx li għandna naqtgħu qalbna għalkollox. Il-limitazzjonijiet tagħna nafuhom, iżda nafu wkoll li hemm pajjiżi tamparna u anke iżgħar minna, illi xorta għandhom kultura ta’ traduzzjoni letterarja ħajja u vibranti. Dan aktarx għax il-popolazzjoni tagħhom tħobb taqra iżjed, u wkoll, għax forsi għandhom stima ikbar minn tagħna lejn ilsien pajjiżhom.

Madankollu, jekk tassew irridu li naraw din l-industrija tikber, u jekk tabilħaqq irridu noħolqu ġejjieni sabiħ għall-ilsien Malti, nemmen bis-sħiħ li dan il-qasam għandu jitpoġġa lil hinn mil-loġika normali tas-suq. F’dan ir-rigward, jiddispjaċini ninnota li l-gvernijiet tagħna qatt ma indenjaw ruħhom jagħmlu xejn.

7. X’inhuma l-kwalitajiet li għandu jkollu traduttur?

M’hemmx xi ngħidu, nemmen li traduttur għandu jkollu ħakma tajba fuq il-lingwi li jaħdem bihom.

Barra minn dan, fil-fehma tiegħi, traduttur irid ikun ukoll qara ħafna, b'mod speċjali f'dak li għandu x'jaqsam mat-teorija tat-traduzzjoni. Hemm wisq kunsiderazzjonijiet teoretiċi u stilistiċi li wieħed għandu jżomm f'moħħħu qabel jibda jittraduċi.

Idealment, traduttur għandu jkollu wkoll in-namra tal-pinna. Nemmen li traduttur veru jrid ikun kittieb. Personalment, dejjem jekk qed nitkellmu fuq traduttur ta’ veru, insibha bi tqila biex nagħmel xi distinzjoni bejn il-kitba u t-traduzzjoni. Jekk tistaqsini nsemmilek xi xempju ta’ traduttur ta’ stoffa, wieħed mill-ewwel tradutturi li jiġu f’moħħi huwa xi Antonio Tabucchi.

8. X’taħseb mill-kliem missellef minn lingwi oħra li jidħol fil-Malti?

Naħseb li dan huwa proċess naturali li ssibu fl-evoluzzjoni ta’ kull lingwa. Kultant niskanta kif f’pajjiżna għad hawn nies li donnhom jitkażaw b’dan il-fenomenu lingwistiku. Hija ħaġa naturali li lingwa tadatta għal żmienha u għal ħtiġijietha, bħal kull ħaġa oħra wara kollox.

Biss, ninnota diversi problemi f’dal-proċess. Waħda minnhom hija li fil-Malti ġieli jidħlu ċerti interferenzi li m’għandniex bżonnhom, l-iżjed fl-użu ta’ kliem li diġà għandna kelma għalihom. Pereżempju, ma nistax naċċetta l-użu ta’ verbi bħal “iwwoċċja” jew “iffolowja” meta diġà għandna “ra” u “segwa.”

M’għandi xejn kontra d-dħul ta’ kliem ġdid, iżda nemmen li dan għandu jsir f’ċertu qafas stabbilit ta’ regoli. U dan fuq kollox għandu jkun kompitu tal-lingwisti, għax hawnhekk qegħdin nitkellmu dwar xjenza teknika. Naf li hawn min ma jaqbilx miegħi, imma qatt ma emmint wisq fl-anarkija lingwistika. F’dan ir-rigward, il-Kunsill tal-Malti qiegħed jagħmel biċċa xogħol tajba, l-iżjed meta jqis il-limitazzjonijiet loġistiċi li jaħdem fihom.

9. Tħoss li t-traduttur għandu responsabbiltà kbira?

Iva, imma sa ċertu punt. It-traduttur għandu r-responsabbiltajiet li semmejt qabel, l-iżjed fil-ħolqien koerenti ta’ termini ġodda. Għandu d-dmir ukoll li jiżgura li minn taħt idejh joħroġ xogħol kemm jista’ jkun tajjeb. Dan jgħodd għal kull forma ta’ traduzzjoni.

Madanakollu, nemmen li l-ikbar responsabbiltà f’das-sens hija f’idejn ix-xandara, għax huma proprju dawn li jinfluwenzaw l-iżjed lill-poplu. U jidhirli li bosta minnhom m’humiex tassew konxji minnha. B’dispjaċir ninnota li l-livell tal-Malti fix-xandir għadu baxx ħafna, u li għad għandna l-attitudini irresponsabbli u perikoluża li “l-aqwa-li-niftehmu.”

10. Kif inhi meqjusa l-lingwa Maltija min-nies ta’ pajjiżi oħra?

Kemm ili hawn, fost il-barranin innotajt kurżità kbira fil-Malti, l-iżjed għax għandek taħlita interessanti bejn elementi Semitiċi, Rumanzi kif ukoll Anglo-Sassoni. Ikolli ngħid li donnu mhux kulħadd jemmen li taħlita bħal din hija fil-fatt possibbli.

Ikolli ngħid ukoll li ċerti barranin qajla jifhmu li l-ilsien Malti m’huwiex daqstant irrispettat mill-Maltin daqs kemm forsi kienu jaħsbu. Ma nlumhomx.

Mużika: Sometimes - My Bloody Valentine

Mondaine, trop mondaine

2008-05-22T18:57:00.007+02:00

Votre chair nue, à présent, m’attise plus,
c’était juste un dégoût, une fois que je l’ai eu.

Votre beauté n’est rien qu’un
rafale d’air, ordinaire, éphémère,
assez tôt vous allez mourir, évanouir,
comme tes pères, tes sœurs et tes mères.

Quel dommage; je aurais pu bien justifié votre alité
au nom du désir, ou du plaisir, franchement pour jouir,
si vous partageriez avec moi ce destin sacré de procréer le
nouveau monde, un espace de jeunesse, d’ivresse et de sagesse.

Car moi, étant une utopie, je vais
engraver mon esprit jusque au fond
du cœur de la terre, à l’instar d’Erostrate,
ou d’un filleul de rêve promis, comme je dis.

Et alors retenez bien: moi,
je ne suis point un être humain,
ni une bref éclair toute juste soudain,
je suis un dieu unique du monde ancienne,
une déesse Dionysiaque ainsi qu’Apollinienne.

Mużika: The Superman - David Bowie

Valletta ChampionsGħad-dsatax-il darba, wara seba’ snin

2008-05-17T18:15:00.003+02:00

Mużika: Innu tal-Valletta FC
(Lil missieri u lil ħija, u lil Cedric Farrugia u Ludvic Azzopardi Ferrando)

L-Awto-intervista... u awto-poeżija - Jim Morrison

2008-05-12T01:39:00.001+02:00

Auto-interview

I think the interview is the new art form. I think the self-interview is the essence of creativity. Asking yourself questions and trying to find answers. The writer is just answering a series of unuttered questions.

It’s similar to answering questions on a witness stand. It’s that strange area where you try and pin down something that happened in the past and try honestly to remember what you were trying to do. It’s a crucial mental exercise. An interview will often give you a chance to confront your mind with questions, which to me is what art is all about. An interview also gives you the chance to try and eliminate all of those space fillers... you should try to be explicit, accurate, to the point... no bullshit. The interview form has antecedents in the confession box, debating and cross-examination. Once you say something, you can’t really retract it. It’s too late. It’s a very existential moment.

I’m kind of hooked to the game of art and literature; my heroes are artists and writers.

I always wanted to write, but I always figured it’d be no good unless somehow the hand just took the pen and started moving without me really having anything to do with it. Like automatic writing. But it just never happened.

I wrote a few poems, of course. I think around the fifth or sixth grade I wrote a poem called The Pony Express. That was the first I can remember. It was one of those ballad-type poems. I never could get it together though.

Horse Latitudes I wrote when I was in high school. I kept a lot of notebooks through high school and college, and then when I left school, for some dumb reason - maybe it was wise - I threw them all away... I wrote in those books night after night. But maybe if I’d never thrown them away, I’d never have written anything original - because they were mainly accumulations of things that I’d read or heard, like quotes from books. I think if I'd never gotten rid of them, I’d never be free.

Listen, real poetry doesn’t say anything; it just ticks off the possibilities. Opens all doors. You can walk through any one that suits you.

...and that's why poetry appeals to me so much - because it’s so eternal. As long as there are people, they can remember words and combinations of words. Nothing else can survive a holocaust but poetry and songs. No one can remember an entire novel. No one can describe a film, a piece of sculpture, a painting, but so long as there are human beings, songs and poetry can continue.

If my poetry aims to achieve anything, it’s to deliver people from the limited ways in which they see and feel.

Jim Morrison
Los Angles, 1969-71

* * * * * * * * * *
Awto-intervista

Nemmen li l-intervista hija l-forma l-ġdida ta’ l-arti. Naħseb li l-awto-intervista hija l-essenza tal-kreattività – tistaqsi mistoqsijiet lilek innifsek u tipprova ssibilhom tweġiba. Il-kittieb sempliċement iwieġeb sensiela ta’ mistoqsijiet li qatt ma jkunu saru.

Din hija simili għal meta twieġeb xi mistoqsijiet mill-peduna tax-xhieda. Hija zona stramba fejn tittanta tiċċara xi ħaġa li ġrat fl-imgħoddi u tipprova tiftakar, bis-sedqa kollha, dak li kont qed tipprova tagħmel. Huwa eżerċizzju mentali kruċjali. Spiss l-intervista tagħtik il-possibilità li tinterroga lil moħħok, u din hija, fil-fehma tiegħi, id-definizzjoni ta’ l-arti. L-intervista tagħtik ukoll il-possibilità li tneħħi dak il-materjal żejjed kollu... għandek tipprova tkun espliċitu, preċiż, iżżomm mal-punt… m’hemmx nejk. Il-forma ta’ l-intervista għandha l-anteċedenti tagħha fil-konfessjonarju, fid-dibattitu u fil-kontroeżami. Ladarba tgħid xi ħaġa, ma tistax tirtiraha. Ikun tard wisq. Huwa mument tabilħaqq eżistenzjali.

B’xi mod jew ieħor, jiena ffissat fil-logħba ta’ l-arti u l-letteratura; l-eroj tiegħi huma l-artisti u l-kittieba.

Minn dejjem ridt nikteb, iżda dejjem dehrli li dan ikun għalxejn kemmildarba l-id, b’xi mod jew ieħor, ma taqbadx il-pinna u tibda tiċċaqlaq bla ma tassew ikolli x’naqsam magħha - bħall-kitba awtomatika. Iżda din qatt ma ġrat.

Kont ktibt xi erba’ poeżiji, dażgur. Jidhirli li meta kont fil-ħames jew fis-sitt klassi ktibt poeżija jismiha The Pony Express. Dik hija l-ewwel waħda li nista’ niftakar. Kienet waħda minn dawk bi stil ta’ ballata. Iżda qatt ma rnexxieli ngħaqqadha sewwa.

Horse Latitudes kont ktibtha meta kont l-iskola superjuri. Fi żmien l-iskola superjuri u l-kulleġġ kont żammejt bosta pitazzi, u meta ħriġt mill-iskola - għal raġuni stupida, jew forsi għaqlija – armejthom kollha ’l hemm… Dawk il-pitazzi kont inkitteb fihom lejl u nhar. Iżda forsi kieku qatt ma rmejthom, ma kont qatt nikteb xi ħaġa oriġinali, għax fil-biċċa l-kbira tagħhom dawk kienu ġmigħat ta’ ħwejjeġ li kont qrajt jew smajt, bħal kwotazzjonijiet minn kotba. Li kieku bqajt ma ħlistx minnhom, naħseb li qatt ma kont inkun ħieles.

Ħaġa ngħidlek: il-poeżija m’għandha għalfejn tgħid xejn; għandha sempliċement tirrevela l-possibilitajiet. Tiftaħ il-bibien kollha. F’idejk biex tgħaddi minn kwalunkwe wieħed li jkun jgħodd għalik.

…U huwa għalhekk li l-poeżija tappella għalija daqshekk – għax hija daqstant eterna. Sakemm se jibqa’ jkun hawn in-nies, huma jistgħu jiftakru l-kliem u l-kumbinazzjonijiet tagħhom. Xejn ma jista’ jissupera olakawstu ħlief il-poeżiji u l-kanzunetti. Ħadd ma jista’ jiftakar rumanz sħiħ. Ħadd ma jista’ jiddeskrivi film, biċċa skultura jew pittura, iżda sakemm jibqgħu jeżistu l-essri umani, il-kanzunetta u l-poeżija jistgħu jkomplu.

Jekk il-poeżija tiegħi għandha xi għan, huwa proprju li teħles lin-nies mill-modi limitati li bihom jaraw u jħossu.

Jim Morrison
Los Angeles, 1969-70

What are you doing here?
What do you want?
Is it music?
We can play music.
But you want more.
You want something & someone new.
Am I right?
Of course I am.
I know what you want.
You want ecstasy
Desire & dreams.
Things not exactly what they seem.
I lead you this way, he pulls that way.
I'm not singing to an imaginary girl.
I'm talking to you, my self.
Let's recreate the world.
The palace of conception is burning.

Look. See it burn.
Bask in the warm hot coals.

You're too young to be old
You don't need to be told
You want to see things as they are.
You know exactly what I do
Everything

* * * * * * * * * *
X’qed tagħmel hawn?
Xi trid?
Jaqaw il-mużga?
Nistgħu ndoqquha l-mużga.
Iżd’int trid iktar.
Trid xi ħaġa iżjed u xi ħaġa ġdida.
Hux sewwa qed ngħid?
Dażgur li jien.
Naf xi trid.
Inti trid l-estasi
Ix-xewqa u l-ħolm.
Ħwejjeġ li m’humiex sewsew kif jidhru.
Jien immexxik ’l hawn, huwa jiġbdek ’l hemm.
M’iniex inkanta lil xbejba mistħajla.
Qed nitħaddet miegħek, miegħi nnifsi.
Ejja nerġgħu noħolquha lid-dinja.
l-palazz tal-konċepiment qiegħed jaqbad.

Ħares. Arah jaqbad.
Jitbaskat fil-faħam abjad jikwi.

Int għadek żgħir wisq biex tkun xiħ
M’għandekx bżonn tagħlimiet.
Inti trid tara l-ħwejjeġ kif inhuma.
Taf sewwasew x’nagħmel jien
Kollox

Mużika: An American Prayer / Hour for Magic / Freedom Exists / A Feast of Friends - Jim Morrison & The Doors

Début d’une lutte prolongéeL-40 anniversarju ta' Mejju 1968

2008-05-05T21:37:00.001+02:00

* * * * * * *

Mużika: Something In The Air - Thunderclap Newman
(X’sar minnkom o ljuni tal-bidla!?)

The wonder child drops out at age 102

2008-04-30T20:27:00.007+02:00

Albert Hofmann
(January 11, 1906 – April 29, 2008...)

Mużika: Legend of a Mind - The Moody Blues
(Albert Hofmann is dead. No, no, no, no, he's outside looking in...

DJASPORALejla letterarja fil-Lussemburgu

2008-04-12T20:51:00.018+02:00

Ix-xemx nieżla
Mill-pinna ta' Ċali Grima

Hemm ċentimetru għoli
fejn jegħreq il-ħsieb

u t-tifel żgħir jilbes l-ingwanti
tal-gomma

u jaqra fil-polz
it-taħbit tax-xemx

tissara ma’ l-aħħar għoljiet
qabel ma jsajjarha l-lejl
f’dan id-dlam ta’ bla forma
fejn minn taħt
jiġu sparati
il-porvli blu
tal-baħar.

Qari minn Antoine Cassar

----------------------------------

Iċ-Ċipressa ta’ Soma
Mill-pinna ta' Albert Marshall

imperpra fuq ix-xifer misnun tal-fruntiera bejn ir-realtà u l-mistħajjel
staqsejtek jekk il-mewt hix twelid ġdid
u wieġbu għalik darbtejn il-kadavri
darbtejn impalajna d-dellijiet minn taħt iċ-ċipress
bil-weraq tal-ħarifa ta’ ħajti
darbtejn il-mota
li dellket iċ-ċlampu ma’ sensina
u l-messinxena fiċ-ċimiteru minn wara ż-żlieġa tad-demgħat iffriżati f’għajnejna
neżgħet il-ħoss
u siket it-tnehid
u ttarrxet ix-xena

għarrixna taħt qigħan it-twiebet
qabel iż-żerżiq indiċenti għal ġol-bokka
qabel ma d-deffiena effiċjenti
bdew isoddu x-xquq bejn il-kaptelli
bil-paġni tat-times u l-orizzont
għarrixt f’għajnejk
u qegħidthomlok żewġ żebbuġiet ħodor fi plattina ċiniża
wara li awtopsjajtek bil-kalma għal tweġiba
imma minflok iż-żebbieġa ta' għajnejk
wieġeb ir-riħ jokrob monotonu qerried ta' baħar imniġġes

xi ħadd ġie jwaħħalli qronfla tagħti fl-abjad mal-pavru
minn ħalq bukkett ifesfes it-talba tal-mejtin fuq l-għatu tat-tebut
il-fjura mmanettjani mal-fdal tal-mejtin tagħna
u kkalzratni lsir fuq ix-xini taż-żmien
ibaħħar mingħajr boxxla
imma t-tweġiba baqgħet mistura x’imkien fejn lili
ma jlaħħaqlix

ħarist bla dmugħ mix-xaqq diżinfettat tal-bieb tal-mortwarju
u bħal donni rajt barbier bi bluża bajda silġ
jirgħa s-sapun ma’ lħit il-kadavru ta’ missieri
għall-aħħar taqxira qabel it-tkeffin
u lmaħt it-tweġiba tiżgiċċa ma' leħħa ruħ li taret 'il barra żbrixx minn miegħi

meta ġie lura l-ħoss fiċ-ċimiteru tal-messinxena
terter leħen imnebbaħ minn qalb il-balzmu tal-friegħi taċ-ċipressa
ta’ soma li taf lil kristu jitwieled

x’jimporta jekk il-mewt mhix twelid ġdid
meta inti anqas biss taf jekk
il-ħsieb
il-kitba
it-taħdit
ifissrux li inti ħaj

Qari mill-awtur

----------------------------------

Għal-Lussemburgu
Mill-pinna ta' Alex Vella Gera

M'iniex ser
Inbaxxi rasi u nissottometti ruħi
M’iniex ser
Nassumi li qatt m’jien se nissodisfa ġuħi
Ġewwa moħħi hemm uġigħ
Jidwi bħal fanal fid-dlam
L-uġigħ ta’ l-apparenza
Tas-soppravivenza
Ta’ l-irħam.

Ma rridx
Nisma’ iktar l-istess diskors.
Kemm se ndumu nħokku l-istess ġerħa?
Id-demm ħiereġ u ma ntuhx ċans jinxef
Jgħaqqad, jinħall, ifur,
Dal-likwidu bħal ħall
Ma jaqtax għatx ir-Redentur.

M’inix
Ma rridx
Nikkontempla iktar it-telfien tiegħi.
F’wiċċ is-sema fuq il-Lussemburgu
Darba rajt par idejn jissawru minn sħaba
Jiġġebbdu ’l isfel lejn it-Torri A
U min-naħa l-oħra tal-pont qgħadt niskanta.
Ħsibtha viżjoni tal-mewt
Sarima ta’ rimors jew oraklu tal-ġejjieni
Kont naħseb li wasalt tard iżda forsi qiegħed kmieni.

U l-istorja tkompli, tikkomplika ruħha.
Il-bidu tal-vjaġġ għosfor warajja
It-tmiem għadu moħbi xi mkien fil-ħajja
U l-ġuħ kontinwu ta’ min għex ħajtu fil-kċina
U l-qalb diżilluża, fraġili, tal-kina.
Kliem kemm trid issib fl-Aquilina,
Ħlief dik li hija ċ-ċavetta għal barra
Għal barrani f’art barranija -
Mhux biss fil-ġisem, iżda wkoll ġo fija.

Qari mill-awtur

----------------------------------

In-Nawżja
Mill-pinna ta' Jean-Paul Sartre. Maqlub għall-Malti minn Kevin Saliba.

Introduzzjoni bl-Ingliż: This is a short excerpt from my Maltese translation of Jean-Paul Sartre’s seminal existential novel La Nausée. This passage portrays the ad hoc discursive reasoning of a disturbed individual whose phenomenological understanding of the world has been somewhat altered. Still ambivalent about this profound realization, he weighs up possibilities by going back and forth in the remote and recent remembrances of his existence. But what is the matter with him? At this early stage, we are not allowed to know. Admittedly, he does not even know himself. All he seems to really know is that he’d better find himself some answers before it’s all to late.

(Ftuħ id-djarju ta’ Antoine Roquentin, mill-ewwel rumanz ta’ Jean-Paul Sartre)

It-Tnejn, 25 ta’ Jannar 1932.

Ġratli xi ħaġa, ma nistax niddubita dan iżjed. Ġiet fuqi bħal xi marda, mhux bħal xi ċertezza tas-soltu, mhux bħal xi ħaġa evidenti. Daħlet fija inkiss inkiss, bil-ftit il-ftit; ħassejtni xi ftit stramb, xi ftit skomdu, dak kollox. Malli qagħdet f’postha, ma tħarrkitx iżjed, baqgħet kwieta, u stajt nikkonvinċi lili nnifsi li ma kelli xejn u li kien allarm falz. U issa hemm araha, bdiet tinfirex.

Ma nafx kemm il-professjoni ta’ storiku hi adattata biex tagħmel analiżi psikoloġika. Fil-qasam tagħna jkollna x’naqsmu biss ma’ sentimenti assoluti li nagħtuhom ismijiet ġeneriċi bħal Ambizzjoni jew Interess. Madankollu jekk għandi mqar nitfa għarfien tiegħi nnifsi, issa hu l-waqt li jmissni nħaddmu.

Pereżempju, f’idejja hemm xi ħaġa ġdida, ċertu mod kif naqbad il-pipa jew il-furketta tiegħi. Jew inkella hija l-furketta li issa għandha ċertu mod kif titħalla tinqabad, ma nafx. Iss’issa, hekk kif kont dieħel f’kamarti, waqaft ħesrem għax f’idejja ħassejt oġġett kiesaħ jiġbidli l-attenzjoni b’xi xorta ta’ personalità. Ftaħt idi u ħarist: kont sempliċement qiegħed naqbad il-pum tal-bieb. Dalgħodu fil-librerija, meta l-Awtodidatta ġie jgħidli bonġu, domt għaxar sekondi biex għaraftu. Rajt wiċċ mhux magħruf, bil-kemm kien wiċċ. Imbagħad kien hemm idu, bħal dudu abjad u oħxon f’idi. Tlaqtha minnufih u d-driegħ intreħa lura qisu mejjet.

Fit-toroq, ukoll, hemm bosta ħsejjes imtappna għaddejjin jitkaxkru.

Mela allura xi bidla ġrat matul dawn l-aħħar ftit ġimgħat. Iżda fejn? Hija bidla astratta li ma toqgħod fuq xejn. Tgħid jiena li nbdilt? Jekk mhux jien, mela dil-kamra, dil-belt, din-natura; irrid nagħżel.

* * * * * * *
Naħseb li jien li nbdilt: dik l-eħfef soluzzjoni. Hija wkoll l-iżjed waħda antipatika. Iżda fl-aħħar mill-aħħar ikolli nagħraf li jien suġġett għal dawn il-bidliet ta’ bla ħsieb. Il-biċċa hi li jien darba f’mitt qamar nintefa’ naħseb; għaldaqstant jinġemgħu fija gzuz ta’ metamorfożijiet żgħar bla ma nittendi, u mbagħad, jum fost l-oħrajn, tqum rivoluzzjoni ta’ vera. Dan hu li ta lil ħajti dan l-aspett imħarbat u bla sens. Meta tlaqt minn Franza, per eżempju, ħafna nies qalu li jien tlaqt wara li kien tani xi estru. U meta ġejt lura ħabta u sabta wara sitt snin ta’ vvjaġġar, aktarx setgħu reġgħu qabduha dwar xi estru. Qiegħed nerġa’ narani ma’ Mercier fl-uffiċċju ta’ dak l-uffiċjal Franċiż li rriżenja s-sena l-oħra wara l-każ Pétrou. Mercier kien ser jerħilha għall-Bengal fuq spedizzjoni arkeoloġika. Jien minn dejjem xtaqt immur il-Bengal, u huwa ħeġġiġni biex ningħaqad miegħu. F’dal-mument, niskanta għalfejn. Nimmaġina li ma kienx qiegħed iħossu ċert minn Portal u li kien qiegħed jorbot fuqi biex inżommu taħt għajnejja. Ma stajtx nara raġuni għala nirrofta. U anke kieku f’dak iż-żmien kont xammejt dik id-daqsxejn ta’ konġura rigward Portal, dik kienet tkun raġuni oħra biex naċċetta bil-qalb. Ħeqq, kont issummat, ma stajtx inlissen kelma. Kont qiegħed niċċassa lejn statwetta tal-Khmer li kienet fuq tapit aħdar, biswit l-apparat tat-telefon. Ħassejtni donni kont mimli limfa jew ħalib fietel. B’paċenzja ta’ l-anġli li kienet qiegħda tostor tfantisa ħafifa, Mercier qalli:

“Taf int, għandi bżonn inkun ċert uffiċjalment. Naf li ser tispiċċa tgħid iva, mel’allura aħjar taċċetta mill-ewwel.”

Għandu daqna sewda tagħti fl-aħmar u tfuħ ħafna. Ma’ kull taħrika ta’ rasu bdejt inxomm fewġa ħafifa ta’ fwieħa. U mbagħad, f’daqqa waħda, stenbaħt minn raqda ta’ sitt snin.

L-istatwa dehritli kerha seħta u stupida u ħassejtni mxabba’ sa mnifsejja. Ma stajtx nifhem għala kont qiegħed fl-Indo-Ċina. X’kont qiegħed nagħmel hemm? Għalfejn kont qiegħed inkellem lil dawk in-nies? Għaliex kont liebes daqstant stramb? Il-passjoni tiegħi kienet mejta. Kienet ħakmitni u kaxkritni warajha għal snin sħaħ; issa ħassejtni fieragħ. Iżda dak ma kienx l-agħar ta’ dan kollu: mixħuta quddiemi b’xi xorta ta’ telqa, kien hemm idea goffa u inspida. Ma nafx sewwasew x’kienet, iżda ma stajtx inħares lejha tant kemm marrditni. Dak kollu kien qiegħed jitħarbixli mal-fwieħa tad-daqna ta’ Mercier.

Trażżant, u mimli għalih weġibt xott xott:

“Nirringrazzjak, imma naħseb ivvjaġġajt biżżejjed: irrid immur lura Franza issa.”

Jumejn wara qbadt il-vapur lejn Marsilja.

Jekk m’iniex sejjer żmerċ, u jekk is-sinjali kollha li qegħdin jinġemgħu huma ħabbara ta’ xi tqalliba ġdida f’ħajti, mela ħeqq, jien qed nibża’. Mhux li ħajti hi rikka jew mimlija jew prezzjuża, iżda mbażża’ minn x’ser jitwieled u jaħkimni – u jġorrni miegħu, min jaf fejn? Tgħid ser ikolli nerġa’ nitlaq u nħalli kollox warajja bħall-Erbgħa fost il-ġimgħa – ir-riċerki, il-ktieb? Tgħid ftit xhur oħra, ftit snin oħra, għad nistenbaħ imkisser, deluż, qalb ħerba ġdida? Jeħtieġ nifhem lili nnifsi sewwa qabel ma jkun tard wisq.

Qari ta' l-introduzzjoni mit-traduttur. Qari tat-traduzzjoni minn John De Giorgio

----------------------------------

Il-Kejl
Mill-pinna ta' Mario Vella

Minn tuli mimdud fuq żaqqi nitmiegħek
għal ġisem li b’jedd kellu jkun midfun f’sodda miegħi
taħt dawn il-kutri tqal xi minn daqqiet immattar minkbejja
li laħqu draw l-irdoss ta’ kuxxtejk marbutin ma’ riġlejja
l-irqad li qatt ma jasal pront wara t-titwiba
ma niftakarx jekk kinux erbgħin sebgħin jew mija
in-nemex fuq imnieħrek żgħir inkaljat bejn żewġt ikwiekeb
li d-dija tagħhom ma rġajtx rajt mindu r-riħ ġarr il-weraq jitriegħed
Il-ħoss tal-kitla fuq in-nar ma’ sbieħ il-jum m’għadux jidwi fil-kċina
Fuq siġġu l-flokk u qalziet li ħallejt warajk għadhom mitwija
Spiċċa l-pjaċir ta’ skuża mbenġla wara t-tmasħin
Issa li ftakart li l-qomos bojod imorru fil-kexxun t’isfel
Issa li nifhem il-bżonn ta’ sħun u kiesaħ sabiex jiġik fietel
L-ashtray li ma titbattalx qabel timtela sa ruħ missierha
Is-sidin li mniżżel insejt kull meta fdajtlek il-Fiat
In-noti li għal kull xejn kont twaħħal mal-bieb tal-friża
Subgħajk li bilfors ridt taqta’ sabiex tuża sikkina
Il-vizzji kollha li bihom kont togħxa timpikani
Wieħed wieħed inberikhom u nsejjħilhom lura fi ħdani
Ta’ warajk ħerqana offrew dak li int ma ridtx twiegħed
u ħadtilhom ritratt hekk kif bil-mod rawni nitbiegħed
bħali lkoll ħallsu mingħajr qatt ma raw bqija
għax l-ebda qies ma kien preċiż daqs il-kejl tiegħek.

Qari minn Mark Vella

----------------------------------

Il-Madonna f’Dar Evelina
Mill-pinna ta' Pierre J. Mejlak

Kien iltaqa' magħha fil-Hungry Duck, fil-qalba ta' Moska, fejn sal-ħdax u nofs ta' bil-lejl in-nisa jlegilgu li jridu b'xejn. It-tnejn inzertaw mal-bar. Hi b'Hanky-Panky. Hu b'Vodka Martini. L-ewwel raw it-tazzi. Imbagħad ħarsu lejn xulxin u ntebħu li - bħal speċi - kienu weħidhom. U tiskanta kif kelma, anke fl-inġazzar ta' Moska, iġġib l-oħra. U l-għada filgħodu stagħġeb ftit għax hu u ħiereġ mill-appartament daqs nitfa tagħha, Evelina tatu x'jifhem li xtaqet li jerġgħu jiltaqgħu. U reġgħu.

U sitt xhur wara kienet miegħu, fid-dar li ħallietlu nanntu, f'raħal żgħir f'pajjiż daqs nitfa bejn Sqallija u l-Libja. Roża - ta' quddiem tagħhom, li kienet tqarben lin-nisa xjuħ - qalet li biex sab mara kellu jixtriha. Oħrajn elaboraw ftit iżjed u qalu li xtraha minn fuq l-internet. U kien hemm min kien jitbissem x'ħin jarahom. Bħallikieku kellhom xi ħaġa taċ-ċajt. M'għandniex xi ngħidu - xi qassisin u dawk midħla ftit iżżejjed tagħhom kienu jħarsu lejhom qishom qed jaraw lill-Iskarjota b'kaxxa Hopleaf f'idu. Għax - ovvja - dawn kienu qed jgħixu fid-dnub. Mhux talli qed jagħmlu s-sess qabel iż-żwieġ, imma talli qed jirregolarizzaw l-irregolari. Għax qed jgħixu qishom miżżewġin. Anke għand tal-grocer, marelli, ġieli jmorru flimkien biex jixtru l-butir. U allura kienu jagħtuhom dik il-ħarsa. Ta' l-aħfrilhom għax - bħallikieku - ma jafux x'inhuma jagħmlu.

Kienu kuntenti. Hi tieħu ħsieb id-dar, iżżejjen, issaqqi l-buganvilla, toqtol id-dubbien u ddur bir-rota, u hu mix-xogħol għad-dar, mid-dar għax-xogħol. Qatt ma kienu tkellmu wisq dwar reliġjon, ħlief dwar l-affarijiet ovvji, tipo dik t'hemm, ara, dik knisja, jew ftit bi żbrixx, bħal meta, fil-bidu, neħħiet poster ta' l-aħħar ċena mill-kċina għax ma kenitx taqbel mad-dekor u hu qabel magħha waqt li għafasha miegħu. Hu kien Kattoliku. Tgħammed, għamel it-tqarbina u l-griżma. Imma billi Evelina qatt ma semmietlu quddies u affarijiet bħal dawn, ma riedx iqajjimhom hu. Sakemm darba - is-Sibt filgħodu - waqt li Evelina kienet qed iddur bir-rota - ġabulhom il-Madonna.

"Ġibnilkom il-Madonna," qaltlu l-ġara, hekk kif fetħilha l-bieb.

Kienu jġerruha mar-raħal kollu. Jibdew minn tarf u kull dar tgħaddiha lil ta' ħdejha, sakemm il-Madonna tasal fit-tarf l-ieħor. U f'kull dar tagħmillek jumejn - il-biċċa l-kbira fil-kċina tlaqqat ma' wiċċha ż-żejt mit-taġen taċ-ċipps. Jew fis-salott, ħdejn is-Super One.

X'seta' jagħmel? Jgħidilha li ma jridhiex għax ma taqbilx mad-dekor li għażlet Evelina? Jirrifjuta lill-Madonna? Mhux lilha jitlob kull darba li jkun fil-waiting room tat-tabib b'weġgħa x'imkien? U issa jirrifjutaha? Ma tarax. Daħħalha, poġġiha fuq il-mejda tal-kċina u kompla jaqta' d-dwiefer ta' saqajh. Imbagħad daħlet Evelina.

"What the hell is that?"
"Xi tridha tkun, Evelina, ħi? That's the Madonna."
"And what is the Madonna doing in our kitchen?"
U għalxejn spjegalha x'kien il-ħsieb. Għalxejn ipprova juriha li hemm min iqatta' ħajtu medhi f'dawn l-affarijiet. Evelina qabdet il-Madonna u poġġietha taħt it-taraġ, b'tali mod li biex taraha ridt titbaxxa qisek dieħel taħt trakk.

"The Madonna can stay there for these two days."

U għamel kif jagħmel dejjem. Għalaq ħalqu. Għax l-argumenti żejda jdejquh. Imma dakinhar filgħaxija - fid-dar bl-isem In-Nann (b'rispett għal nanntu li ħallithielu) - bdew jiġru affarijiet strambi. Ibda biex inqata' d-dawl. U nqata' tagħhom biss. U malli pprova jtella' s-salvavita, sparat minnha leħħa nar li għal ftit ma xwitlux idu. Kien tard wisq għal Gużi l-electrician u allura qatgħuha li dik il-lejla jinġabru kmieni. U b'xemgħa tinħall ftit ftit fuq kull naħa tal-queen size, imtedd u ċċassa lejn is-saqaf u lejn id-dellijiet strambi li kienu qed jiffurmaw quddiem għajnejh. U f'nofshom beda jiżviluppa wieħed kbir. Forma ta' vleġġa. Anzi. Iżjed kważi siġra tal-Milied. Le. Beda jidher ċar kristall ... mara ... bil-velu. Il-Madonna ta' taħt it-taraġ! U beda l-ħolm ikrah. In-nar ta' l-infern. It-twerżiq. Il-ktajjen. Il-krib. Ix-xjaten u x'naf jien.

L-għada, x'ħin Evelina daħlet mid-dawra bil-mountain bike, sabet tilqagħha fuq is-sottospekkju l-istatwa tal-Madonna.

"What the fuck is this?"

Dakinhar, għall-ewwel darba, tlewmu bil-kbir.

Qari minn Mark Vella

----------------------------------

Intervalli mużikali minn Carmen Borg, Roberta Spiteri u Daniel Meilak

Wara l-Funeral - skeċċ teatrali miktub minn Simon Bartolo. Ħadu sehem Antoine Cassar, Lorrane Vella u Sephora Gauci.

Qrat ukoll Jane Marshall

----------------------------------

Jgħajtu x-Xjuħ
Mill-pinna ta' Miriam Galea

Mill-ġdid ninsab il-Kavallier. Barra l-Karnival. Għamilt brejk sħiħ niċċassa lejn il-Grand Défilé minn fuq il-ħajt għoli madwar Pjazza Ħelsien. Kien il-bard u r-riħ kiesaħ għamilli uġigħ ta' ras, ma stennejtx li ħa nibqa' mwaħħla hemm siegħa sħiħa. U ma nkunx irrid nitlaq. Issaħħart nara x-xemx tolqot il-kuluri jgħajtu u l-karti mqattgħin kaxxi żgħar jisparaw fl-arja. Ir-riħ beda jaqbadhom għalhekk inferrxu mas-sema u tektkuha kuluri bħal fil-ħolm. Bqajt niċċassa għax ftakart f'meta kont żgħira, fix-xemx tisreġ fuq il-grounds fil-junior lyceum taż-Żejtun, fit-tfajliet bil-qmis imxattra u d-dublett imxammar, fil-Malti u fil-Malti.

Dak kollu li kien għaddej quddiemi kien Malti. Malti minn kull naħa, minn ġewwa, minn barra, minn fuq u minn isfel, minn wara u minn quddiem. It-tfajliet joqomsu fuq il-karrijiet bl-uċuħ sfigurati u bl-għajnejn daqs dinja kkuppjati minn dawk ta' Mickey Mouse. Il-ġuvintur jaqbżu u jiċċelebraw malli jilmħu l-karru jinfetaħ; il-preżentatur jinħaq ġol-microphone b'żaqqu kbira marsusa f'ġakketta. Forsi kitsch, ħamallu imma Malti, imħallat ma' xejn, mhux imgerrex minn surtu. Kieku l-affarijiet baqgħu jikbru hekk f'kull għalqa, kieku għandna Malta mimlija daqs bajda, tingħaraf, ħajja, qawwija. Hekk kif qegħdin kollox għajjien, kollox beżżiegħ, kollox prudenti, kollox jilgħabha ta’ kollox barra ta’ Malti.

Qari mill-awtriċi

----------------------------------

Lis-Skiet
Mill-pinna ta' Joseph Spiteri

Bħal namrat li jistenna l-maħbuba,
hekk inkun nistenniek fuq ix-xwiek.
Wara jum ta' taħbit b'rasi maqluba,
infittex li miegħek biss inkun, ja skiet.

Int tirbombja fil-ġuf żgħir t'omm bla tama
Li fis-satra taħsad ħesrem tarbija.
Minn ġewwa kaptelli t'oqbra mudlama,
tidwi o ħemda, f'għodwa mgħajba xitwija.

Kemm nixtieq li kont mutu u bla widnejn
Għax kieku żgur li kont nisimgħek aħjar
O silenzju li twieġeb bla ma tgħid xejn,
int aqwa mill-ġawhar, mill-għana w l-ħajr.

Qari minn Mark Vella

----------------------------------

Il-Bikja tal-Buskett
Mill-pinna ta' Oliver Friggieri

Kull siġra trid titkellem,
kull werqa trid ittir,
u jien li dħalt f’dil-ħolma
għasfur nixtieq insir.

Hawn tiġi r-ruħ biex tifhem,
hawn tiġi l-qalb tistrieħ,
hawn tiġi l-għajn biex tara,
hawn biss, x’inhu s-sabiħ.

Ħarruba xiħa qaltli
kif kibret u trabbiet,
u ftaħret kif minn fuqha
ġrew hienja ż-żminijiet:

“Hawn kont u hawn se nibqa’,
bħall-bieraħ u bħal-lum,
bħal għada w bħal pitgħada,
hawn norqod w hawn inqum.

Inħaddar bla ma negħja,
ix-xitwa ma tkiddnix,
is-sajf anqas jaħraqni,
arawni w tmissunix.

La titbellhux, uliedi,
din l-art teqirduhiex,
għad tfittxu dis-sbuħija
w għalxejn, ma ssibuhiex.

Għad tindunaw x’ħin tilmħu
barrani ċass għaddej
ifittex lil pajjiżkom
meqrud, u jkun għalxej’.

Din art missirijietkom,
m’hix tagħkom, tmissuhiex,
uliedkom għad jistaqsu:
għaliex, għaliex, għaliex?”

Kull ġebla tenniet kelma
li llum tafha bl-amment,
u qaltli biex inwassal
lill-kotra dal-lament.

Dil-bikja smajt ġo qalbi
kif dħalt ‘il ġewwa nett
u ntlift fil-ħdura siekta
tal-ġenna tal-Buskett.”

Qari minn Samira Caruana, Daniel Meilak et al

----------------------------------

Jum ir-Riflessjoni
Mill-pinna ta' Antoine Cassar

Għada l-elezzjoni...
Jiena, Malti ta' barra
u barrani ta' ġewwa,
wara nofs ħajja
f’eżilju bl-addoċċ
nissindika mill-bogħod,
jirriżulta
li għada se nixħet
għall-ewwel darba l-vot.

Jum ir-riflessjoni...
Passiġġata fil-Belt,
qassata, ir-rassa
tan-nies, paqqa
wara paqqa,
nieqaf ħa nieħu nifs
fejn it-teatru mwaqqa'
u bilqiegħda
il-kummiedja nosserva.

Tant tgħallimt u tħawwadt
mit-tagħjir u l-għajat bla għadd
li ħsiebi rabba s-sura
ta' qrun iċ-ċerva...
waqt li f'qorrigħat in-nies
nissemma' bejn il-partiti
jissokta t-tpartit
ta' semm is-suppervja.

Mur semma’ leħnek
f’nofs dil-ħerba,
frattarija u ċaqċiq!
Għada nivvota nixtieq...

Nivvota nixtieq,
f'pajjiż fejn l-ilsna klubija
ma jaħlux ta' kuljum ir-riq
isewdu t-triq bi mxija
li minnha ħadd ma jfiq...

Nivvota nixtieq,
f'pajjiż fejn il-blu jfisser
baħar u sema
u xejn iżjed minn baħar u sema,
fejn l-aħmar ma jfissirx dmija,
fejn fil-kamra ta' l-imtallgħa
darba, darbtejn u mija
jintwera u jinstema'
kull lewn tal-qawsalla...

Nivvota nixtieq, f'pajjiż
fejn jesgħu l-forsi, l-aktarx,
l-għandu mnejn, il-jalla,
fejn nista' nagħżel li nagħżel,
fejn min b'fommu jwiegħed l-għasel
ma jirfisx l-għada kull warda
b'siequ mmarrda,
biex fuqha jkompli jkabbar
ix-xehda tal-ġebel misruq
mill-għelieqi bla għeluq
ħa jżid mad-diqa tad-djuq...

Nivvota nixtieq,
f’pajjiż li nista’ nsemmi
bla geddum u bla ċiera,
fejn ma nibqgħux niksu l-madum
b’daqstant simboli fiergħa,
fejn il-ħaddiem huwa l-imgħallem,
fejn l-għalliem ma jibżax jgħallem,
fejn qajla jkollhom
x'jitħabtu l-infirmiera,
fejn it-tadam jibqa' jkollu
togħma ta' tadam,
fejn idejn min jaħrat l-art
jiswew daqs is-subgħajn ratba
ta' min id-destin jiffirma f'salt,
fejn fil-ħolm ikrah ta' kull ħames snin
ma nibqax nara gżiriti
bejn ħalla u ħalla
dgħajsa bil-falla
tbaħħar ma' xifer belliegħa ġo
belliegħa bla
fond, bla
qiegħa...

Għalhekk għada jiena l-unu nixtieq nagħti
lil min hu ħati li jbati
il-moħqrija taċ-ċnagen,
l-iskieken sfiqa tad-dħaħen,
l-unu nixtieq nagħti
lil ħija, lil sieħbi,
lil nannti, lil qaribi,
lis-sinjura fuq ir-radju
itgemgem b’leħen kiebi,
lill-furnar, lis-sajjied,
lit-tfal jilagħbu fil-wied,
lill-bilbla tpassi fis-skiet,
lil dil-kilba għal niskata arja
f'nofs il-ħamba ta' l-ibliet,
iżda fuq kollox, għada
l-unu nixtieq nagħti
lill-pittur li b’kull kulur
tat-tavlozza jiżbogħ it-tila
tonda, fonda, b'mitt
tiżwiqa mogħnija
u kburija daqs bandiera
fuq ras it-tripied.

Qari mill-awtur

----------------------------------

L-awturi ta' DJASPORA jroddu ħajr lil Michael Apweiler, Simon Bartolo, Carmen Borg, Jitka Červená, Daisy Decelis, John De Giorgio, Graziella Galea, Sephora Gauci, Patrick Le Bohec, Jane Marshall, Ivan Said, Reno Saliba u t-tfal, Reuben Seychell, Yvonne Spiteri, Jitka Vajďaková, Loranne Vella, Mark Vella u lil kull min attenda.

© l-awturi, 2008

Mużika: Urizen - David Axelrod

28

2008-04-06T14:39:00.001+02:00

Mużika: The Man Who Sold The World - David Bowie

Grazzi u saħħa Alfred!

2008-03-11T21:24:00.006+01:00

"È molto più facile [...] essere un eroe che un galantuomo. Eroi si può essere una volta tanto; galantuomini, si dev'esser sempre." - Il piacere dell'onestà, Luigi Pirandello

Mużika: Fool's Overture - Supertramp

Lowell's Kosmic Fiasco

2008-02-25T23:41:00.003+01:00

(This letter letter was initially sent to The Times of Malta. The editor, however, opted to discard it in favour of "more relevant issues." Thank you very much. I must also thank Sandro Vella for publishing this letter on his blog.)

Dear Editor,

I am writing this letter with reference to the latest interview given by Mr. Norman Lowell to freelance internet journalist Sandro Vella.

As one might have expected, Norman’s sudden comeback prior to the forthcoming general elections consisted in yet another sophistic allocution outlining his vision for all Humankind. Due to restrictions of time and space, however, I shall limit myself to comment on two major issues about which I feel very strongly.

To begin with, Mr. Lowell launched another verbal assault on the potential and efficacy of our mother tongue. Once more he has reiterated that the Maltese language, due to its supposed limitations, is incapable of lending itself useful for serious academic studies. Nothing can be further than the truth. Through my personal experience of working with the Maltese language, not only professionally as a translator of European legislation but notably also in the field of philosophical and literary translation, I can testify that our mother tongue is as semantically dexterous as virtually any other language. The Maltese language, if properly mastered, can handle any range of subject matter conceivable: from mediocre kitsch to Heideggerian phenomenology, from mundane small talk to Wilberian Spiral Dynamics, from teleshopping to Baudelairian poetry - you name it.

The problems of this language stem not from any false-believed lack of intrinsic adeptness but primarily from the cultural apathy of our political and economic establishments, which hitherto have done nearly nothing to promote, foster and further develop its academic use. In this regard, I find it tragic that the fate of one of the most precious facets of our national heritage has been left at the mercy of our acultural market forces. As the Maltese proverb goes, “il-biskuttini f’ħalq il-ħmir.”

My second point concerns the question I had sent to Mr. Lowell regarding the evolution of Collective Human Consciousness. At the outset, I must say that I was appalled at Norman Lowell’s despicable misappropriation of process Idealism, intentionally aimed at underpinning his megalomaniac Imperium Delirium. Norman refers to the fulfillment of the evolution of Human History as Kosmotheism, that is, that long-awaited historical stage in which the Collective Consciousness of Humanity will finally attune itself to the Kosmic* creative forces of the Universe.

However, Lowell cannot help but get himself into serious trouble time and again by mingling his brand of Transcendental Idealism with extreme-rightist Romanticism, the spirit of which boils down to nothing but Elitist Separatism of the Hegelian Right. Nevertheless, virtually all the major spokesouls who have graced the history of mystical thought were all in agreement on one fundamental tenet, namely that despite their apparent diversity, all human beings - regardless of nationality, race, ethnicity, creed and sexuality - are inherently, essentially and inseparably ONE.

Thus petty nationalism/regionalism and hostile racialism are definitely a no-no, as the accomplishment of such a lofty ideal exacts that everybody must be taken on board on equal terms.

Given that freedom of speech so permits him, Norman Lowell can enunciate in public his quasi-Hitlerian fallacious ideology all he likes, but to pass himself as a talking head of Kosmotheism is unreservedly unacceptable.

Mr. Lowell, with all his sophistry and pseudo-Zarathustrian pretensions, would like us to think that he is some champion of reason. In view of this offensive historicist fiasco, however, I can consider him no more than a typical epitome of dialectical treason.

*The term Kosmos to refer to all of manifest existence, including various realms of consciousness. The term Kosmos so used distinguishes a nondual Universe (which, in this view, includes both noetic and physical aspects) from the strictly physical Universe that is the sole concern of the traditional materialist amd reductionist sciences.

Mużika: Set The Controls for the Heart of the Sun - Pink Floyd

Kont hemm #3Current 93, 09/04/2006, Lieu Unique; Nantes, Franza

2008-02-21T23:23:00.009+01:00

Mużika: A Gothic Love Song - Current 93
(And nonetheless I still write this Gothic love song - a sign to myself and the memory of my past. I still write this Gothic love song, and the memory of my past and a way to shut out your face...)

Kullimkien, basta barra minn did-dinja(Traduzzjoni ħielsa)

2008-01-15T20:53:00.001+01:00

N'importe où hors du monde

Cette vie est un hôpital où chaque malade est possédé du désir de changer de lit. Celui-ci voudrait souffrir en face du poêle, et celui-là croit qu'il guérirait à côté de la fenêtre.

Il me semble que je serais toujours bien là où je ne suis pas, et cette question de déménagement en est une que je discute sans cesse avec mon âme.

“Dis-moi mon âme, pauvre âme refroidie, que penserais-tu d’habiter Lisbonne ? Il doit y faire chaud et tu t’y ragaillardirais comme un lézard. Cette ville est au bord de l’eau ; on dit qu’elle est bâtie en marbre et que le peuple y a une telle haine du végétal, qu’il arrache tous les arbres. Voilà un paysage fait selon ton goût, un paysage fait avec la lumière et le minéral et le liquide pour les réfléchir !”

Mon âme ne répond pas.

“Puisque tu aimes tant le repos, avec le spectacle du mouvement, veux-tu venir habiter la Hollande, cette terre béatifiante ? Peut-être te divertiras-tu dans cette contrée dont tu as souvent admiré l’image dans les musées. Que penserais-tu de Rotterdam, toi qui aimes les forêts de mats et les navires amarrés au pied des maisons.”

Mon âme reste muette.

2Batavia te sourirait peut-être davantage, nous y trouverions l’esprit de l’Europe marié à la beauté tropicale.”

Pas un mot. - Mon âme serait-elle morte ?

“En es-tu donc venue à ce point d’engourdissement que tu ne te plaises que dans ton mal ? S’il en est ainsi, fuyons vers les pays qui sont les analogies de la Mort. - Je tiens notre affaire, pauvre âme ! Nous ferons nos malles pour Tornéo. Allons plus loin encore, à l’extrême bout de la Baltique; encore plus loin de la vie, si c’est possible; installons-nous au pôle. Là le soleil ne frise qu’obliquement la terre, et les lentes alternatives de la lumière et de la nuit suppriment la variété et augmentent la monotonie, cette moitié du néant... Là, nous pourrons prendre de longs bains de ténèbres cependant que, pour nous divertir les aurores boréales nous enverrons de temps en temps leurs gerbes roses, comme des reflets d’un feu d’artifice de l’enfer !”

Enfin, mon âme fait explosion et sagement elle me crie : “N’importe où ! N’importe où ! Pourvu que ce soit hors de ce monde !”

Charles Baudelaire

* * * * * * * * * * *
Kullimkien, basta barra minn did-dinja
(Traduzzjoni ħielsa)

Dil-ħajja hija sptar fejn kull marid huwa maħkum mix-xewqa li jibdel is-sodda. Wieħed irid joqgħod ibati bi dritt il-fuklar, u l-ieħor mingħalih li se jfieq biswit it-tieqa.

Lili dejjem jidhirli li nkun għall-qalbi proprju fejn ma nkunx ninsab, u dil-biċċa li nġorr minn hawn għal hemm, ma’ ruħi, nitkellimha bla heda.

“Għidli waħda ruħi, ja ruħ kiebja, xi tgħidli li kellek tmur toqgħod Liżbona? Belt Mediterranja, bix-xemx tlellex fuq xtajta għatxana, u fuq il-ġilda u x-xuxa ta’ xbejbiet sbieħ samrana. Għandhom inbid tgħidx kemm hu fin, u xi kċina bnina, mistgħaġbin! U l-lingwa tafha, in-nies minn tagħna, il-ħajja rħisa, taf ukoll tistagħna. Int hemm postok, ġo Lisboa, f’belt il-Fado, f’belt Pessoa.”

Ruħi ma tweġibx.

“U mela la tħobb tiddiskla u tisserrep ġo moħħok, għax ma terħilhiex sa l-Olanda, dik l-art xi ftit minn kollox għandha. X’taħseb dwar Amsterdam? Hemmhekk żgur tiddamdam! Hemm ħaxixa u faqqiegħ f’kull ħanut li tidħol fih. U tinqeda bil-kwiet: hemm m’hemmx ħnieżer, hemm bla inkwiet. U fit-trejqat biss biss xebbiet - biex nifthemu ‘mid-debbiet’ - ħormana, għerija, fit-twejqat ħamranija, sa mill-bogħod isejħulek, jittawlulek, inemmsulek. F’xiex trid hemm tiżvoga: xorb, tbahrid, nisa, droga. U l-ħdura? Xi tgħidli għall-ħdura, int li l-univers tarah fi fjura?”

Ruħi tibqa’ siekta.

“Forsi Pariġi togħġbok iżjed? Jgħidu li hemmhekk, fost ħwejjeġ oħra, għad hemm l-eku ta’ l-ispirtu Eżistenzjalist imserrep mal-ħsieb Komunist.”

Ruħi tibqa’ ma titniffisx.

“Jew forsi l-Indja ssibek aħjar? Hemmhekk tinġabar, issib is-sabar. Tiftaħ ir-raddi ta’ l-enerġija, ħa jgħaddu minnek kull dehen u dija. Tagħtiha biss għall-Filosofija, sa ssir duttur tat-Teosofija. Kull għerf moħbi tagħraf tiżnu, bl-Okkultiżmu u l-Mistiċiżmu. Issib lil Brahman, issib lil Krishna, bogħod mill-isfrattu li lkoll filixna. Issir xi Jogi bħal Yogananda, Vajrasattva, Bodisattva. Imbagħad jonqxulek ġmiel ta’ vara, u jvarawk bħal’Avatara. Issa tara. Hare Krishna, Hare Krishna, Krishna Krishna, Hare Hare, Hare Rama, Hare Rama... Hemm jgħix ukoll id-Dalai Lama.”

Lanqas ħoss. Tgħid din ruħi mejta?

“Inti inti jew m’intix? Tassew ilħaqt dak l-istat t’apatija li ma tiħux ruħ ħlief fl-anemija? Jekk hu hekk, mela tlaqna lejn artijiet lewn l-imwiet! Ħalli f’idi ja ruħ imsejkna! Ejja nsorru ħwejjiġna lejn l-Iżlanda. Anzi, tlaqna iżjed fil-bogħod sa l-ibgħad truf tal-Baltiku; jew saħansitra iżjed lil hinn mill-ħajja, jekk nistgħu; ejja nintefgħu lejn il-Pol Nord. Hemmhekk ix-xemx bil-kemm tħakkek żbrixx minn ma’ l-art, u l-bidla kajmana mil-lejl għan-nhar toħnoq it-tiżwiq u tkattar il-monotonija - dik in-nofs tax-xejn. Hemm erħilna nixxaħxħu f’ħasliet prolissi ta’ dlam, waqt li l-awrora boreali, biex iderrina xi daqsxejn, xi kultant tixħtilna faxxex ta’ dawl lewn il-ward donnhom riflessi tal-ġigġifogu ta’ l-Infern!”

“Fl-aħħar ruħi tinfaqa’, u b’dehen liema bħalu tokrobli: “Fejn trid! Fejn trid! Basta ’l barra minn did-dinja!”

Kevin Saliba
14/01/08

Mużika: Anywhere Out Of The World - Dead Can Dance

Ċentinarju mit-twelid ta' Simone de Beauvoir

2008-01-09T19:04:00.001+01:00

Et adieu à vous aussi.

C’est juste maintenant, peut-être, que je me suis rendu compte à quel point je vous avais cherchée, Castor.

« Elle ne cherchait pas le plaisir d'autrui. Elle s'enchantait égoïstement du plaisir. De faire plaisir. » - L'invitée, Simone de Beauvoir

Mużika: If You Go Away - Scott Walker

Eklissi PerpetwiĠabra ġdida ta' poeżiji minn Achille Mizzi

2007-11-07T00:50:00.003+01:00

CREDO

......
Jiena nemmen
li wara dal-kwinti
hemm leġġenda oħra tintiseġ
li ħjiel tagħha m'għandniex...
Hemm epika lunari titgħajjeb
f’eklissi perpetwi.

Achille Mizzi

Mużika: Wonderous Stories - Yes

(I bid it to return to hear your wonderous stories. Return to hear your wonderous stories. Hearing, hearing, hearing...)

Integral InstituteFilosofija Integrali, Viżjoni Olistika

2007-10-12T00:15:00.003+02:00

"L-iskop veru tal-kitba tiegħi m'huwiex li ngħid, 'ara inti trid taħsibha b'dan il-mod'. L-iskop veru tal-kitba tiegħi huwa: 'hawnhekk għandek uħud mill-bosta aspetti importanti ta' dan il-Kożmos straordinarju; qatt ħsibt li tinkludihom fil-perspettiva filosofika tiegħek?'

Xogħoli hu tentattiv biex nagħmel wisa' fil-Kożmos għad-dimensjonijiet, livelli, dominji, mewġ, memi, modi, individwi u għall-kulturi kollha, u ħwejjeġ oħra bħal dawn.

Għandi regola ġenerali: kulħadd għandu raġun. Nispeċifika: kulħadd - inkluż jien - għandu xi biċċiet importanti ta' verità, u dawn il-biċċiet kollha għandna nonorawhom, ngħożżuhom, u ninkluduhom fi tħaddina iżjed ġentili, wiesa' u ħanina. Lill-Frewdjani ngħidilhom, 'stħarriġtuh il-Buddiżmu?' Lill-Buddisti ngħidilhom, 'studjajtuh lil Freud?' Lil-liberali ngħidilhom, 'qatt ħsibt dwar kemm huma importanti ċerti ideat konservattivi?' U l-bqija, u x'naf jien [...]

Fl-ebda stadju ma qatt għedt: Freud żbaljat, il-Budda żbaljat, il-liberali żbaljati, il-konservattivi żbaljati. Issuġġerejt biss li dawn għandhom raġun, iżda sa ċertu punt. Il-kitbiet kritiċi tiegħi qatt m'attakkaw it-twemmin ċentrali ta' xi dixxiplina - attakkaw biss l-istqarrijiet li dik id-dixxiplina partikulari għandha l-unika verità - u f'das-sens spiss kont iebes. Iżda onestament, nemmen li kull sistema hija essenzjalment valida, iżda sa ċertu punt [...]

U fuq il-ġebla ta' qabri, nispera li xi ħadd jikteb: 'kellu raġun, iżda sa ċertu punt'..." - Ken Wilber

NOTA QASIRA: L-awtur ta' dan il-blogg huwa konxju mill-kritika li saret matul dawn l-aħħar snin fil-konfront ta' l-ideat u l-personalità ta' Ken Wilber. F'das-sens, minkejja din il-pubbliċità, l-awtur jixtieq jippreċiża li l-ideat tiegħu mhux neċessarjament dejjem jikkonverġu ma' dawk ta' Wilber jew ma' ta' membri u kontributuri oħrajn ta' l-Integral Institute.

Madankollu fil-preżent l-awtur huwa tal-fehma li l-approċċ ġenerali ta' Wilber - jiġifieri l-Filosofija Integrali li tfittex li tgħaqqad it-tradizzjonijiet spiritwali flimkien mal-metodu tax-xjenzi naturali - huwa l-iżjed wieħed ta' fejda fit-tiftixa tagħna għat-tifsira tan-natura aħħarija tal-Kożmos u ta' post il-Bniedem fi ħdanu. Fil-fehma ta' l-awtur, din taf tkun strateġija tabilħaqq sensibbli sabiex id-dinjiet akkademiċi, reliġjużi u xjentifiċi jsibu triqthom 'l barra mill-isqaqien tal-polariżmi egoiċi, assoluti u dogmatiċi li, fil-fehma ta' l-awtur, qegħdin isiru kull ma jmur iżjed rampanti.

Mużika: Introducing the Band - Suede

(U lil dawk il-qarrejja li minn dan kollu jiġu jitnejku, nissuġġerilhom li għall-inqas ma jonqsux milli jmorru jaraw dan il-film.

Au revoir!À la recherche d'une aube éternelle

2007-09-17T21:48:00.002+02:00

"For six months I shared a flat with Mike and Susie, who are among my oldest friends. When the time for departure came, I was washed with the melancholia which normally attends moving from 'home' and the physical memories it retains, heightened in this instance by the knowledge that, from being the closest of triads, we were committing ourselves to a separation in which months could easily slide into years. In this knowledge, the last vestiges of hope lay only in a future Utopia and re-joining of the hands.
In the writing, however, the song developed a life of its own (as is always the best way), and the hope becomes much more than that for reunion with my friends. We are all refugees, and there is no home but hope." - Peter Hammill

Refugees

North was somewhere years ago and cold:
Ice locked the people's hearts and made them old.
South was birth to pleasant lands, but dry:
I walked the waters' depths and played my mind.

East was dawn, coming alive in the golden sun:
the winds came, gently, several heads became one
in the summertime, though august people sneered;
we were at peace, and we cheered.

We walked alone, sometimes hand in hand,
between the thin lines marking sea and sand;
smiling very peacefully,
we began to notice that we could be free,
and we moved together to the West.

West is where all days will someday end;
where the colours turn from grey to gold,
and you can be with the friends.
And light flakes the golden clouds above all;
West is Mike and Susie,
West is where I love.

There we shall spend our final days of our lives;
tell the same old stories: yeah well, at least we tried.
Into the West, smiles on our faces, we'll go;
oh, yes, and our apologies to those
who'll never really know the way.

We're refugees, walking away from the life
that we've known and loved;
nothing to do or say, nowhere to stay; now we are alone.
We're refugees, carrying all we own
in brown bags, tied up with string;
nothing to think, it doesn't mean a thing,
but we'll be happy on our own.

West is Mike and Susie
West is Mike and Susie;
West is where I love,
West is refugees' home.

This poem represents my very first attempt at French verse. Inspired by Van Der Graaf Generator’s song ‘Refugees’, it was written in Switzerland after I had bid a doleful farewell to a dearest friend. In itself, it is a poetic plea for a physical and spiritual presence that I still often yearn for. Nevertheless, the poem hints out at an assured precognition of an epoch that shall reunite us yet again… at an era that shall find the both of us lost, now as one, in the midst of eternity.

À la recherche d'une aube éternelle
(Pour Yakof Azzopardi)

Au revoir mon cher ami!
Désolé, mais désormais
à chacun son chemin
à chacun sa propre partie.
Mais comme je dis, c'est
le manège de notre vie,
ce petit fléau d'être fini
dans ce rêve du monde ici.

Bon voyage mon ami,
mais un de ces jours
on se retrouvera
- qui sait quand
qui sait où -
à la reconquête des époques perdues,
à la recherche d'une aube éternelle
toujours nouvelle et perpétuelle.
Kevin Saliba
17.09.07

Mużika: Refugees - Van der Graaf Generator

Tradosofija (3)Ittra lil Elisabeth Nietzsche - Friedrich NietzscheIsma' bilfors, emmen jekk trid, stħarreġ dejjem

2007-08-26T21:51:00.000+02:00

Bonn, am Sonntag nach Pfingsten

Liebe Lisbeth,

[...] Was Deinen Grundsatz betrifft, daß das Wahre immer auf der Seite des Schwereren ist, so gebe ich Dir dies zum Theil zu. Theil zu. Indessen, es ist schwer zu begreifen, daß 2 X 2 nicht 4 ist; ist es deshalb wahrer?

Andrerseits, ist es wirklich so schwer, das alles, worin man erzogen ist, was allmählich sich tief eingewurzelt hat, was in den Kreisen der Verwandten und vieler guten Menschen als Wahrheit gilt, was außerdem auch wirklich den Menschen tröstet und erhebt, das alles einfach anzunehmen, ist das schwerer, als im Kampf mit Gewöhnung, in der Unsicherheit des selbständigen Gehens, unter häufigen Schwankungen des Gemüths, ja des Gewissens, oft trostlos, aber immer mit dem ewigen Ziel des Wahren, des Schönen, des Guten neue Bahnen zu gehn?

Kommt es denn darauf an, die Anschauung über Gott, Welt und Versöhnung zu bekommen, bei der man sich am bequemsten befindet, ist nicht viel mehr für den wahren Forscher das Resultat seiner Forschung geradezu etwas Gleichgültiges? Suchen wir denn bei unserem Forschen Ruhe, Friede, Glück? Nein, nur die Wahrheit, und wäre sie höchst abschreckend und häßlich.

Noch eine letzte Frage: Wenn wir von Jugend an geglaubt hätten, daß alles Seelenheil von einem Anderen als Jesus ist, ausfließe, etwa von Muhamed, ist es nicht sicher, daß wir derselben Segnungen theilhaftig geworden wären? Gewiß, der Glaube allein segnet, nicht das Objektive, was hinter dem Glauben steht. Dies schreibe ich Dir nur, liebe Lisbeth, um dem gewöhnlichsten Beweismittel gläubiger Menschen damit zu begegnen, die sich auf ihre inneren Erfahrungen berufen und daraus die Untrüglichkeit ihres Glaubens herleiten. Jeder wahre Glaube ist auch untrüglich, er leistet das, was die betreffende gläubige Person darin zu finden hofft, er bietet aber nicht den geringsten Anhalt zur Begründung einer objektiven Wahrheit.

Hier scheiden sich nun die Wege der Menschen; willst Du Seelenruhe und Glück erstreben, nun so glaube, willst Du ein Jünger der Wahrheit sein, so forsche. [...]

Friedrich Wilhelm Nietzsche

* * * * * * * * * *

Bonn, June 11, 1865

Dear Lisbeth,

[...] As for your principle that truth is always on the side of the more difficult, I admit this in part. However, it is difficult to believe that 2 times 2 is not 4; does that make it true?

On the other hand, is it really so difficult simply to accept everything that one has been brought up on and that has gradually struck deep roots—what is considered truth in the circle of one's relatives and of many good men, and what, moreover, really comforts and elevates men? Is that more difficult than to strike new paths, fighting the habitual, experiencing the insecurity of independence and the frequent wavering of one's feelings and even one's conscience, proceeding often without any consolation, but ever with the eternal goal of the true, the beautiful, and the good?

Is it decisive after all that we arrive at that view of God, world, and reconciliation which makes us feel most comfortable? Rather, is it not the result of his inquiries something wholly indifferent to the true inquirer? Do we after all seek rest, peace, and pleasure in our inquiries? No, only truth—even if it be the most abhorrent and ugly.

Still one last question: if we had believed from childhood that all salvation issued from someone other than Jesus—say, from Mohammed—is it not certain that we should have experienced the same blessings? I point this out to you, dear Lisbeth, only to disprove the most common means of evidence relied upon by orthodox people who derive the infallibility of their belief from subjective, inner experience. Every true faith accomplishes what the person who has the faith hopes to find in it; but faith does not offer the least support for a proof of objective truth.

Hence the ways of men part: if you wish to strive for peace of soul and pleasure, then believe; if you wish to be a devotee of truth, then inquire. [...]

Friedrich Wilhelm Nietzsche

* * * * * * * * * *

Bonn, 11 ta' Ġunju, 1865

Għażiża Lisbeth,

[...] Inkwantu l-prinċipju tiegħek li l-verità hija dejjem fuq in-naħa ta' l-iżjed diffiċli, sa ċertu punt, dan, nammettih. Madankollu, iebsa temmen li 2 immpoltiplikat bi 2 ma jagħmlux 4; ¿allura dan minnu?

Mill-banda l-oħra, ¿huwa tabilħaqq daqshekk diffiċli li sempliċiment taċċetta kull ma tkun trabbejt bih u li jkun, bil-mod il-mod, rabba l-għeruq fil-fondnett; jiġifieri dak li jitqies bħala sagrosant fiċ-ċirku ta' qrabatek u ta' tant u tant nies twajba, u fuq kollox, dak li tassew iserraħ u jgħolli lill-bniedem? ¿M'huwiex iżjed diffiċli li ssib toroq ġodda, li tissielet mas-soltu, li ġġarrab l-insigurtà ta' l-indipendenza u l-għatir sikwit tas-sentimenti u anke tal-koxjenxa tiegħek, billi spiss tissokta mingħajr l-ebda faraġ, iżda dejjem bil-għan etern tal-veru, tas-sabiħ, u tas-sewwa?

¿Hija xi ħaġa deċiża, wara kollox, li aħna lkoll naslu għal dik il-viżjoni t'Alla, tad-dinja, u tar-rikonċiljazzjoni li ġġiegħlna nħossuna l-iżjed komdi? Inpoġġiha aħjar: ¿ir-riżultat ta' l-istħarriġ m'huwiex xi ħaġa totalment indifferenti għall-fittiexi ta' veru? Fl-aħħar mill-aħħar, ¿aħna lkoll infittxu s-serħan, il-paċi, u l-kuntentizza fl-istħarriġ tagħna? Le, il-verità biss - anke jekk din tkun l-iżjed waħda odjuża u kerha.

Mistoqsija ta' l-aħħar: ¿li kieku aħna emminna, sa minn ċkunitna, fis-salvazzjoni ta' xi ħadd ieħor barra f'dik ta' Kristu, ngħidu aħna ta' Mawmettu, mhix ħaġa ċerta li konna se nesperjenzaw l-istess barka? Qiegħed nirrimarkalek dan, għażiża Lisbeth, sabiex ingiddeb l-iżjed mezz t'evidenza komuni li jserrħu fuqu n-nies ortodossi li jiddeduċu l-infallibilità ta' twemminhom mill-esperjenza suġġettiva u ġewwiena. Kull fidi vera twettaq dak li l-persuna li jkollha l-fidi tispera li ssib fiha; iżda l-fidi ma toffrix l-iċken rifda għal prova ta' verità oġġettiva.

Għaldaqstant it-toroq tal-bnedmin jinfirdu hawn: jekk int tixtieq tistinka għall-paċi tar-ruħ u għall-kuntentizza, mela emmen; kemmildarba tixtieq tkun devota tal-verità, stħarreġ. [...]

Friedrich Wilhelm Nietzsche

Mużika: After All - David Bowie
(Lil Luisa Bruno, devota għall-paċi tar-ruħ. Live 'till your rebirth and do what you will... Forget all I've said, please bear me no ill... After all, after all...)

Nécrologies du Cinéma

2007-07-31T20:55:00.001+02:00

Ingmar Bergman
(1918 - 2007)

Michelangelo Antonioni
(1912 - 2007)

Mużika: The Seventh Seal - Scott Walker
(Dal-għodu lgħabt skakki mal-Mewt qal il-kavallier...

Stedina għat-tnedija tal-ktieb Ħbula Stirati

2007-07-14T17:45:00.001+02:00

Mużika: So Long, Marianne - Leonard Cohen
(Għal iżjed tagħrif tistgħu żżur il-websajt www.hbulastirati.info, fejn tistgħu taqraw u tismgħu xi siltiet magħżula li jidhru fil-ktieb. Nissuġġerilkom tużaw il-brawżer Mozilla Firefox. Nisperaw li niltaqgħu għat-tnedija.)

Iskru!

2007-07-08T23:16:00.000+02:00

Enivrez-Vous

Enivrez-Vous
Il faut être toujours ivre.
Tout est là:
c'est l'unique question.
Pour ne pas sentir
l'horrible fardeau du Temps
qui brise vos épaules
et vous penche vers la terre,
il faut vous enivrer sans trêve.
Mais de quoi?
De vin, de poésie, ou de vertu, à votre guise.
Mais enivrez-vous.
Et si quelquefois,
sur les marches d'un palais,
sur l'herbe verte d'un fossé,
dans la solitude morne de votre chambre,
vous vous réveillez,
l'ivresse déjà diminuée ou disparue,
demandez au vent,
à la vague,
à l'étoile,
à l'oiseau,
à l'horloge,
à tout ce qui fuit,
à tout ce qui gémit,
à tout ce qui roule,
à tout ce qui chante,
à tout ce qui parle,
demandez quelle heure il est;
et le vent,
la vague,
l'étoile,
l'oiseau,
l'horloge,
vous répondront:
"Il est l'heure de s'enivrer!
Pour n'être pas les esclaves martyrisés du Temps,
enivrez-vous;
enivrez-vous sans cesse!
De vin, de poésie ou de vertu, à votre guise."

Charles Baudelaire

* * * * * * * * * *

Iskru!

Iskru!
Jeħtieġ li nkunu dejjem sakrana!
Dan kollox:
dan hu l-uniku kmandament!
Biex ma tħossux
it-toqla waħxija tal-Ħin
tbenġlilkom spallejkom
u tidħankom dqiq ma' l-art,
tridu tiddamdmu bla heda.
Imma xurbana biex?
Bl-inbid, bil-poeżija, jew bil-virtù, biex tridu.
Imbasta tiskru.
U jekk,
- fuq it-turġien ta' xi palazz
fuq il-ħaxix ħadrani ta' xi ħandaq
fis-solitudni miżerabbli ta' kamritkom -
qatt xi darba tistenbħu,
inqas fis-sakra jew inkella f'sensikom,
staqsu waħda lir-riħ,
lill-mewġa,
lill-kewkba,
lill-għasfur,
lill-arloġġ,
lil kull ma jbewweġ,
lil kull ma jwaħwaħ,
lil kull ma jitkagħweġ,
lil kull ma jgħanni,
lil kull ma jpaċpaċ:
x'ħin huwa;
u r-riħ,
il-mewġa,
il-kewkba,
l-għasfur,
l-arloġġ,
iwiġbukom:
"Din hija sigħet is-sakra!
Biex ma tkunux ilsiera mmartirizzati tal-Ħin,
iskru;
iskru fuq li tiskru!
Bl-inbid, bil-poeżija, jew bil-virtù, biex tridu!"

Kevin Saliba

Mużika: Some Summers They Drop Like Flys - Dirty Three
(U fi ftit jiem oħra se nerġa' ninżel nisker fuq il-Blata...bl-inbid, bil-poeżija, bil-virtù, u biex irrid!)

Inħarqu sentejn...

2007-06-29T20:30:00.001+02:00

U xi sentejn ilu twieled dan il-blogg...

Mużika: Sexy Boy - Air

Alex Vella... Ġera!

2007-06-27T19:36:00.001+02:00

Awguri ħabib... issa qis li tkompli tomgħod “il-frak li waqgħu mill-bniedem li kien.”

Mużika: Hope There's Someone - Antony & the Johnsons

Aħfrilhom...

2007-06-24T16:21:00.000+02:00

Ħassibni tassew l-artiklu ta' l-artikolista Raymond Mahoney, intitolat "Aħfrilhom għax ma jafux x'qegħdin jgħidu", li deher fil-ġurnal l-orizzont nhar il-Ħamis, 14 ta' Ġunju. Kont naf li meta mqabblin ma' ċerti pajjiżi Ewropej oħrajn, id-diskors dwar ir-reliġjon għadu pjuttost tabù. Madankollu ma kontx nobsor li s-sitwazzjoni setgħet kienet daqshekk gravi. Milli jidher, f'Malta ara biss ifettillek tabbanduna n-ngħaġ ta' Bendu, għax inkella jiġi l-lupu u jibilgħek. Il-veru każ ta' attenti al lupo.

Kien hemm xi erba' minn nies li fettlilhom jeżerċitaw id-dritt ta' l-espressjoni libera tagħhom biex jgħidu tagħhom dwar il-kanonizzazzjoni ta' Dun Ġorġ Preca.

Mingħajr ma noqgħod nidħol wisq fil-mertu ta' x'qalu jew x'ma qalux, jidhirli li l-messaġġ ta' dawn kien qiegħed jiġbed l-attenzjoni tal-pubbliku dwar fatt evidenti: Malta m'għadhiex fortizza tal-Vatikan. F'dan il-pajjiż hawn nies, li għax imsieken moħħhom xi ftit ħafif, b'mod mill-aktar konxju qegħdin jagħżlu li jħaddnu twemmin differenti. Tassew għarukaża din, qalilna Ray Mahoney...

Mahoney stgħaġeb kif ċerti ittri "xettiċi" rigward il-kanonizzazzjoni ta' Dun Ġorġ Preca ġew ippubblikati fil-ġurnali, u ilmenta li dawn joffendu "s-sentimenti tal-kotra" ta' Malta, li skond hu, hija Kattolika iżjed mill-Papa. Ma nafx eżatt f'liema epoka qiegħed jgħix Mahoney. Li naf biċ-ċert hu li f'Malta ta' llum hemm ħafna u ħafna nies - li huma Maltin bħalu - li m'humiex eżattament Kattoliċi. Qiegħed nirreferi l-iżjed għal dawk tal-ġenerazzjoni tiegħi, li b'xorti tajba kellhom ix-xorti u l-lussu li jkunu esposti għal ħafna kulturi u movimenti ta' ħsieb differenti sabiex jesapandu l-għarfien u l-koxjenza tagħhom.

L-isteriżmu ta' Mahoney, fl-Ewropa tas-Seklu 21, huwa pjuttost retrogradu. Skond Mahoney, kull min huwa xettiku dwar il-fehma reliġjuża tiegħu, miskin, ma jafx x'qiegħed jagħmel. Bħal dak li qallu li r-rifjut tat-tagħlim Nisrani f'Malta huwa xi reat kriminali punibbli bil-liġi! M'hemmx xi ngħidu, Mahoney għandu kull dritt iħaddan it-twemmin tiegħu u li jifraħ bil-kanonizzazzjoni ta' Dun Ġorġ Preca, imma dan ma jnaqqas xejn mid-dritt ta' individwi oħrajn li jesprimu fehemiet differenti minn tiegħu dwar l-avveniment inkwistjoni.

Id-dritt tiegħi, pereżempju. Ngħid għalija, il-preżenza tal-politiċi tagħna fil-Vatikan ma narahiex xi ħaġa li għandna niftaħru biha, għax fil-fehma tiegħi, m'għandniex inħalltu d-dominju ta' Ċesare ma' dak ta' Benedittu. Huwa fatt li Malta mhix tassew kollha kemm hi Kattolika, daqskemm hu minnu li inqas u inqas nies qegħdin jagħżlu li jieħdu r-reliġjonijiet monoteistiċi Abramiċi bis-serjetà. Madankollu, dan ma jfissirx neċessarjament, kif spiss jingħad, li ż-żgħażagħ tal-ġenerazzjoni tiegħi ma jinteressahomx li jfittxu tifsira għall-eżistenża tagħhom. Tant hu hekk li aktarx qatt f'pajjiżna ma kien hemm interess fil-filosofiji u r-reliġjonijiet ta' l-orjent daqs illum. Barra minn dan, Mahoney ma jridx jinsa lanqas li anke l-interess fl-ateiżmu fih innifsu jista' jissarraf f'bosta tweġibiet eżistenzjali pragmatiċi. Wara kollox, l-ateiżmu m'huwiex xi nassa kif qed ipenġih Mahoney, iżda parti mill-patrimonju tad-dibattitu filosofiku u reliġjuż Ewropew.

Għaldaqstant, l-għarfien reliġjuż f'sens wiesa' ta' din il-ġenerazzjoni fil-fatt kiber u mhux naqas, u ma nemminx li dan kollu kien ikun possibbli li kieku fuq xtutna ma wasalx il-kurrent tal-liberaliżmu.

Hija din is-sekularizzazzjoni li fil-fehma tiegħi għandna nimxu lejha. Hija soċjetà fejn it-tagħrif dwar l-għażliet possibbli ikun aċċessibbli għal kulħadd, fejn it-twemmin reliġjuż li jirriżulta minn dan ikun purament kwistjoni ta' għażla adulta u personali, u fejn kulħadd ikun jista' jaqsam l-għarfien u l-ħsibijietu ma' ħaddieħor fil-beraħ u b'mod liberu. Jekk l-istituzzjonijiet edukattivi u politiċi tagħna ma jaħdmux bis-sħiħ lejn dan il-għan, ma nemminx li f'Malta jista' qatt ikollna xi rinaxximent intellettwali.

Għandi nifhem, li f'għajnejn Mahoney xi ħadd bħali jmissu jżomm il-fehmiet tiegħu mistura, għax iż-żgħażagħ ta' llum imsieken huma "fraġli" u ma jridu xejn biex jieħdu xi skandlu. Għandi nifhem ukoll li Ray Mahoney, bħal ħafna apologisti Kristjani oħrajn, huwa tal-fehma li jekk bniedem ma jkunx Nisrani, jew għall-inqas reliġjuż, allura bil-fors li jkun "immorali", "żleali" u saħansitra jbati minn "taħwid mentali." Din hija mentalità li jiena nsibha ta' "jew magħna jew m'aħniex". Ovvjament, hawnhekk Mahoney irid joqgħod ferm attent kif jiġġudika lin-nies, għax kif suppost jaf tajjeb, "bl-istess kejl li jkejjel huwa jitkejjel lilu."

Din ir-rabta riġida bejn ir-reliġjon u l-moralità hi tassew assoċjazzjoni fallaċja, għax dawn it-tnejn mhux bil-fors jiddependu minn xulxin b'mod mutwalistiku. Anzi, lili jidhirli li l-istorja turina li f'ħafna każi l-fundamentaliżmu reliġjuż kien antagonista mill-eħrex għall-prospetti tal-progress intellettwali u soċjali, l-iżjed f'dak li għandu x'jaqsam ma' l-għaqda bejn il-popli differenti, mad-difiża ta' nies bi stil ta' ħajja alternattiv, ma' l-eżerċizzju tat-tiftix xjentifiku li jfittex li jtejjeb il-kwalità tal-ħajja, ma' l-eżerċitar tal-fakultà tar-raġuni u tal-libertà tal-ħsieb, u mhux l-inqas mal-ġlieda tal-klassi tal-ħaddiema għal soċjetà iżjed ġusta. U nissoponi li Mahoney, bħala Soċjalist Malti tas-sittinijiet, dan suppost jafu ferm aħjar minni.

L-istorja turina wkoll li wieħed m'għandux għalfejn joqgħod jimla rasu b'ħafna miti sabiex iħaddan u jippromwovi prinċipji etiċi u ċivili. Xhieda ta' dan li qiegħed ngħid, fost affarijiet oħra, huwa l-moviment Umanista Ewropew li tant arrikixxa t-tradizzjoni filosofika tal-Punent, l-iżjed fl-oqsma ta' l-etika u d-drittijiet tal-bniedem. Għall-informazzjoni ta' Mahoney, uħud mill-akbar pijunieri tad-drittijiet tal-bniedem u tal-ġustizzja soċjali, kienu ateisti konvinti jew inkella agnostiċi. Żewġ eżempji minn bosta huma l-ħassieba Jean-Paul Sartre u Bertrand Russell, b'mod speċjali dan ta' l-aħħar, li saħansitra kien waqqaf fondazzjoni favur il-paċi, id-drittijiet tal-bniedem u l-ġustizzja soċjali. Biex ma nsemmix il-mijiet ta' kittieba u attivisti Soċjalisti li tant u tant issieltu favur l-istess ideali politiċi li Mahoney tant iħobb jirromantiċiżża dwarhom.

Iżjed minn hekk, ta' min jirrimarka wkoll li dawn l-individwi ma kinux iħaddnu dawn l-ideali minħabba "l-biża' t'alla", iżda għax tabilhaqq kienu jemmnu fil-valur intrinsku ta' dawk il-prinċipju nnfushom. Żgur m'għamlux dan biex jakkwistaw "il-ħajja ta' dejjem", jew għax kienu trawmatizzati mit-theddid tal-kastig tal-"biki u t-theżżiż tas-snien." Għaldaqstant jidhirli li l-kredenzjali umani tagħhom kienu wkoll aqwa minn dawk ta' persunaġġi bħal San Ġorġ, li iżjed ħadmu favur "il-glorja t'Alla" milli f'gieħ il-kundizzjoni umana fiha nnfisha. Mhux ta' b'xejn li dawn jissejħu Umanisti!

Jiena l-istorja ta' Ġorġ u Ġeġè nafha ben tajjeb, għax inzerta li sa ma għalaqt 16-il sena kont membru fis-soċjetà tal-Mużew. Iżda mbagħad għażilt, u b'mod konxju, li naqbad toroq oħra li deherli li huma ħafna iżjed adattati għalija. U meta għamilt dan, għall-kuntrarju ta' dak li insinwa Mahoney, ma kelli l-ebda disturbi mentali u kont naf sewwa x'qiegħed nagħmel. Madankollu tul dawk is-snin smajt ħafna dwar dan "ir-raġel umli", u għalhekk naf sewwa kemm il-membri tal-Mużew iżommu lilu u l-ideat tiegħu fuq wiċċ l-idejn. Għaldaqstant skantajt kif l-okkażjoni tal-kanonizzazzjoni tiegħu kienet ikkaratterizzata minn daqstant marċi u pompi minn dawn l-istess membri. Fid-dawl ta' dak kollu li naf dwar Preca, konvint li b'din il-vanaglorja kollha ma kien ikun kuntent xejn.

Niftakar qisu lbieraħ li xogħol partikulari li hu ferm għall-qalb is-soċji tal-Mużew huwa "L-Imitazzjoni ta' Kristu" tal-kittieb tas-Seklu 15 Thomas à Kempis. Niftakar sew li l-qari ta' xi siltiet minnu waqt il-ħin ta' l-assenjatur kien ikun l-ordni tal-ġurnata. Dan ix-xogħol, li m'hemmx dubju li kien nebbaħ bosta mill-kitbiet ta' Dun Ġorġ Preca, kien jisħaq fuq li jisħaq fuq l-imperattività tal-virtujiet tas-sempliċità u l-umiltà.

Għaldaqstant, minn nies li ta' kull nhar ta' Ħadd wara nofs in-nhar jipproponu, fost oħrajn, li jkunu "sempliċi", "foqra", "umli" u li saħansitra "jħobbu d-disprezzi", għal din l-okkażjoni kont nistenna ħafna u ħafna iżjed diskrezzjoni.

Mużika: We're Not Gonna Take It - The Who
(We're not gonna take it, never did and never will, we're not gonna take it, gonna break it, gonna shake it, let's forget it better still...)

Taħt dik is-Siġra tat-TinApoloġija lit-Tfajjel Ħalliem mill-Imżebbel

2007-06-15T20:11:00.003+02:00

...għax hekk hi l-ħajja... lanċa ġejja u oħra sejra...

Dejjem kien faċli li nippuntifika dwar il-proċess tal-bidla li jinsab f'kollox. Hekk kien iħambaq Eraklitu... u ġieli, fl-eqqel tal-ħolm tiegħi nistħajjilni xi guru Tibetan b'daqna sa l-art, nippriedka dwar il-bluha u l-frugħa taċ-ċwieċ li jorbtu qalbhom man-nies, jew agħar, mal-ħwejjeġ tad-dinja. Għax naf sewwa: kollox jgħaddi, u kollox jinbidel. Is-sema u l-art jgħaddu, imma l-bidla... qatt.

U hekk hu. Tassew ma tridx tieħu għaliha lil dil-Puturjal ta' ħajja. Trid tkun veru tromba biex waqt tempesta qalila tmur tittanta tiggranfa mal-mewġ għaddej. Il-baħar trid tħallih iħabbat, u int oqgħodlu hemm, gallerija. Imma jien stinat u rasi iebsa. Minn xi daqqiet anke iżjed mill-baħar. Forsi stramba, imma llum fhimt li l-veru fadalli x'naqdef biex xi darba nifhem li m'għandi qatt naqdef iżjed. Forsi veru, il-lezzjoni dwar il-verità nobbli tal-bidla-bla-heda-ma-taqta'-xejn naf nartikolahielek sewwa. U nipperswadik. M'għandekx għax taħseb. Mhux għax jien xi Perikle tal-gżejjer ta' Malta, imma għax kif jgħidu, ir-raġuni ma tridx forza. Din hija ħaġa minn ewl id-dinja. Hija l-iżjed ħaġa sempliċi. Jekk ma tafx din il-veru ma taf xejn. Tant hu hekk li din issibha wkoll fl-ewwel paragrafu ta' l-ewwel paġna ta' The Complete Idiot's Guide To Enlightenment.

U kultant ngħid li veru għadni ma naf xejn, għax meta nkun waħdi, l-iżjed waqt dawk il-qaħbeċ sigħat tas-Sibt fil-għaxija, dil-biċċa donni ma nkun irrid nifhimha b'xejn. Kultant lanqas biss nasal nifhem li d-dwejjaq u l-ferħ tiegħi m'humiex proprju jiena, jiġifieri: li s-sentimenti tiegħi huma ħaġa, iżda dik ix-xiħaġa astratta li nsejħilha "jiena" hija ħaġ'oħra. Ikun sewwasew f'dawn il-mumenti li jagħtina li nitlaq niġri 'l barra, biex l-ewwel proxxmu li nara mmur ngħidlu: "It's high time. Please wake me."

Żgur mhux forsi: li kelli mmur nintefa' taħt xi siġra tat-tin - is-Siġra ta' l-Għerf Perfett - nistħajjel li x-xitan ma jaħmilx u t-tin jaqa' kollu dritt għal fuq rasi.

Għax ma tistax tqiegħed idek fuq il-moħriet u tħares lura. Hekk jgħidu li kien qal l-ieħor. U mhux lakemm tniżżila din, l-iżjed meta tkun imlejt rasek li int xi ħadd jew li sirt xi ħaġa. Mhux ta' b'xejn il-leġġenda tkompli li fl-aħħar qabbiżhielhom ta' veru u baqgħu baqgħu sakemm naxruh...

Għax faċli tilgħabha ta' l-għaref. Iżda hija iebsa li tassew tifhem.

* * * * * * * *

Qarrej ta' dan il-blogg m'ilux kitibli jilmenta li l-blogg Ħġejjeġ m'għadux li kien: sar ġjuboks u vetrina, kollu diski, ritratti u muttetti. U veru, għax f'dawn l-aħħar xhur donni tlift is-sengħa tal-kelma. Tlift ukoll il-paċenzja li nirrakkonta. Jew forsi l-paċenzja tilfet lili. Ma nafx...

Iżda fuq nota tajba ma tliftx l-avventura; dik ix-xiħaġa ttektek fik illi turik li għadek tgħix. U jkolli ngħid li għext mhux ħażin, għax ma nafx fejn ma kontx. Imma s-sabar li noqgħod nikteb dwar ħajti naħseb tliftu, bħalma kien ġrali għaxar snin ilu meta kont waqaft inżomm dak l-imbierek djarju. Illum, uħud mill-karratri tfulin li jikteb dwarhom it-tfajjel Glenn fid-Djarju tal-Ħalliem huma kemmxejn imgħaddbin, għax bħal Pirandello, l-awtur tagħhom għoġbu jaqtgħalhom fil-qasir. Wara ftit snin xeba' minnhom u qeridhom, u mbagħad qabad jiffissa fuq Karl Marx u mar mela rasu b'dawk tal-Lejber. U addijo djarju...

Forsi għandhom ftit raġun. Anke jien, illum il-ġurnata, meta nħares lura ngħid illi bħas-soltu għamilt ġennata tinkiteb, u forsi għalhekk qiegħed nikteb fuqha llum. U naqta' rasi li għaxar snin oħra, se nkun qed naħseb l-istess preċiż dwar dak illi (m'iniex qed) nagħmel illum. Imma forsi aħjar hekk milli agħar. Aħjar ufff mill aħħħ, għax il-passatemp tar-rakkont iġiblek ħafna nostalġiji, u n-nostalġija m'hi xejn ħlief sinjal ċar ta' attakkament. U jekk xi darba għad veru jfettilli mmur inpoġġi, kollni pompi, taħt xi siġra tat-tin, irrid inqis li d-djarji nħallihom kollha d-dar, fil-kexxun ta' l-imbarazz. Inkella nissogra xi kisja tin, u mhux lant xbin.

Dawn ir-riflessjonijiet qed ifakkruni f'silta mit-traduzzjoni tiegħi tar-rumanz In-Nawżja ta' Jean-Paul Sartre, biċċa xogħol li aktarx fil-mument tirrappreżenta l-uniku rapport serju u intimu li għad fadalli mal-kitba:

“Li kont qiegħed naħseb huwa dan: biex l-iżjed avveniment fieragħ isir avventura, kull m’hemm bżonn, u kulma jeħtieġ, huwa li wieħed jaqbad jirrakkontah. Dan hu li jingannahom lin-nies: raġel huwa dejjem narratur ta’ l-istejjer, jgħix imdawwar bl-istejjer tiegħu u bl-istejjer ta’ l-oħrajn, fihom jara kull ħaġa li tiġrilu; u jipprova jgħix ħajtu bħallikieku qiegħed jirrakkontaha.

Iżda wieħed irid jagħżel: jew jgħix jew jirrakkonta.”

Forsi veru, hekk hu. Ħajtek jew tgħixha jew tiktibha, jew aħjar, jew tgħixha jew tibbloggjaha. Terġa', taħt is-siġar tat-tin la jista' jkollok plakki tad-dawl u wisq anqas aċċess għall-internet.

No laptops please.

U mn'alla. Għax hemmhekk, jeħtieġ li jkun hemm biss wieħed Imżebbel, li jkun tassew ħeles min-Nawżja, għaliex fl-aħħar ikun tabilħaqq intebaħ u stembaħ... mill-ħolma tfulija tat-Tfajjel Ħalliem.

Mużika: Cymbaline - Pink Floyd
(It's high time... please wake me...)

Tant snin ilu... Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band - The Beatles(B'George Starostin fi ħsiebi)

2007-06-01T18:14:00.000+02:00

It was forty years ago today,
Sgt. Pepper taught the band to play...

So let me introduce to you: the one and only Billy Shears
Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band...

Mużika: Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band (Reprise)/A Day In The Life - The Beatles
(Veru li kont waqqaftha dik is-sensiela... imma lil DAN ma nistax ma nfakkrux. I love to turn you on...)

Kont hemm #2Morrisey, 01/07/2006, Eurockennes Festival; Belfort, Franza

2007-05-30T22:30:00.001+02:00

Mużika: Life Is A Pigsty - Morrisey
(Lil Alex u lil Mark, b'tifkira ta' dik il-ġurnata. It’s the same old S.O.S....)

Sebgħa u għoxrin

2007-04-06T20:00:00.000+02:00

Mużika: Fearless - Pink Floyd
(Lil sħabi tal-klikka... u lill-partitarji tal-Liverpool... f'għeluq snini).

Lejn Sliem Dejjiem(Lil Neville)

2007-03-27T20:53:00.002+02:00

Mużika: Because (verżjoni a capella) - The Beatles

Death of a Myth

2007-03-23T15:47:00.001+01:00

U.G. Krishnamurti
1918 - 2007

Saħħa U.G...

Naf li b'mewtek giddibt ħajtek
u li lmaħt fl-aħħar lix-xemx,
għax xorta riesaq dal-lejl rajtek
sal-punt fejn ritorn m'hemmx...

Mużika: Under The Sun/Every Day Comes And Goes - Black Sabbath

Il-Gaġġa fuq DVD

2007-03-14T19:34:00.000+01:00

Mużika: All The Madmen - David Bowie

(L-awtur ta' dan il-blogg m'għandu l-ebda interess kummerċjali fil-film li qiegħed jippromwovi f'din l-entrata. Din il-bloggata hija biss tribut ċkejken lejn ix-xogħol letterarju u ċinematografiku inkwistjoni.)

Karnival 2003 - Il-Larinġa MekkanikaB'tifkira ta' meta fettlilna nsiru droogies

2007-02-16T22:26:00.001+01:00

There was me, that is Kevin, and my two droogs, that is Yakof and Jumpy... The three of us were dressed in the height of fashion, which in those days was a pair of black very tight tights with the old jelly mould, as we called it, fitting on the crotch underneath the tights, this being to protect and also a sort of a design you could viddy clear enough in a certain light, so that I had one in the shape of a spider, Yakof had a rooker (a hand, that is)... and poor old Jumpy had a very hound-and-horny one of a clown's litso (face, that is)...

Mużika: Singing In The Rain - Gene Kelly
(Lil sħabi Yakof u Jean Pierre... b'tifkira ta' meta darba minnhom, għal weekend wieħed bisa, konna sirna droogies.)

Sitta live - Xi ritratti u poeżiji

2007-02-12T22:15:00.000+01:00

Addio O Dio (Nhar l-Għabex ta’ l-Idoli)

Ħa jiddu jixegħlu wċuħna leqqiena
f’tempji tax-xmux u l-istilel dehbiena.

Għax max-xfiq ixxabbatna
fit-tlellix tad-dehen u l-frisk
nilqgħu fostna l-anti-krist
f’nhar il-għabex ta’ l-idoli.

Ħa jiddu jinxtegħlu l-iġsma leqqiena
fl-imqades tax-xmux u l-qmura dehbiena.

Għax fuq it-Tabor tlajna
ġgajta għatxana, ġgajta mxajtna
biex inxerrdu fjuri skuri
quddiem il-qabar t’alla.

Kevin Saliba

Prometju l-Ħali

... u ma flaħtx iktar
interraq madwar
is-soltu nar
li ħsibt
li ksibt
fil-linji rqaq
tat-toroq u sqaqien barranin...

u xufftejn ma’ widnejn
gerrmu kelmtejn:
"Dak hu dak it-tali,
dak hu Prometju l-Ħali;
dak hu dak
li ġie lura
inaqqar il-frak
u jaħbi l-ħmura
mit-tbenġil
tad-daqqiet ta’ skiet."

... u xi ħsibt
li se ssib
met’ erġajt qrib
il-qraba u tfulitek?

L-għadam ta’ ħajtek?
Leħen missierek
isaħħanlek widintek?

Kantuniera
minn fejn tidher farka baħar,
sa biex ninsa,
sa biex niftakar...

u xufftejn ma’ widnejn
igerrmu kelmtejn:
"Dak hu dak it-tali,
dak hu Prometju l-Ħali;
dak hu dak
li jomgħod il-frak
li waqgħu mill-bniedem li kien."

Alex Vella Gera

U niġi nfittxek

Iċċempel. Niġi nfittxek. Malli tiftaħli l-bieb,
nitlef, fil-ġmiel ta' wiċċek, ir-ruħ, il-qlugħ, il-ħsieb.
Nitlaq kollox għalik. It-tfajla tal-ġurnata,
il-wens tas-solitudni, il-vrus li nqaxt fuq blata.

Das-seklu li għadu jibda, miżgħud bl-inbiħ tal-klieb,
iġegħilni nkompli nħabrek kif nista' biex nitjieb,
u għalkemm naf li ma rridx nibni mrammti fuq artek,
niġi għandek bħallikieku se nsib is-skiet f'kamartek.

U nerġa' niġi nfittxek, ħa nkompli nfannad fik,
għax fik niftaħ għeluqi, għax fik nilmaħ għeruqi,
għax kewntek ħalla baħar li tqallibni u li ttuqni,

das-seħer li għandek fuqi bħal imwieled mill-kwiekeb
iżommni fuq saqajja, dil-qalb mikruma għalik
teħtieġek bejn dirgħajja, u hawn, arani, riekeb

xewqa tnemnem fid-demm, għajnejk jimlew kull m'hemm,
did-dgħajsa sejra tegħreq sakemm il-lejl jintemm.

Antoine Cassar

In-nies li ġew wara

nieżla x-xemx sajfija titħaxken ma’ djul iż-żebbuġ
trott ġebli biss jikser il-ħemda ta’ tokki ta’ qanpiena mbiegħda
tal-paternoster
ħmara bil-buli
sabi lewn it-tub fil-benniena ta’ daharha
ġismu qrempuċ
imqajjem għar-ritmu tat-trott u l-ħarex tal-ġilda ta’ taħtu
ma rax il-folla nies tinġema’ fil-qala

sibbien milwija tnejn wara s-sejjieħ
jissajjaw il-ħelu ta’ nisa sbieħ nofshom għarwiena
u togħma ta’ melħ
iħaffru t-toqob fil-ħamrija tqaxqax
u jaħxuhom għattaparsi n-nisa sbieħ ta’ fuq il-blat
la n-nisa
u anqas is-sibbien
ma raw il-folla tinġema’ fil-qala

żengulija origami
issewwed kontra l-qaws tax-xemx fi nżulha
xprunara klandestini
għar-rmonk
għad-diqa ddisprata
għall-għarqa ta’ l-eżilju
għall-minġel u l-martell tal-kattoliċi ferventi
tal-gżira ta’ san pawl

waslu l-qala
fuq skoll ta’ qalb tajba
imma but vojt
qabbdulhom huġġiega ħa jisħnu
u nbeżqet il-lifgħa min-nar

la subien rekbin il-ħmir
la sibbien jitkagħbru wara s-sejjieħ
la nisa lewn il-qamħ
la għajn qatt ma rat
la widna qatt ma semgħet
x’lesta alla għal dawk li vvintawh

Albert Marshall

Jane Marshall (qarrejja)

Mark Vella (qarrej)

Is-sagħtar miet

U s-sagħtar miet,
hekk xtaq,
hekk ried.

Ma riedx li jgħix ġo ġnien.

Ix-xagħri ried,
il-ftuħ ...
... ma riedx ilqugħ.

Qatt ma kidduh:
ir-riħ, ir-raxx tal-baħar,
ix-xita u r-ragħad,
għax kien imqabbad sew,
bl-għeruq fil-blat.

Ikiddu biss l-għeluq.
Ma riedx ...
... ma riedx li jgħix ġo ġnien.

U s-sagħtar miet,
hekk ried.

Stephen Gatt

Via Fori Imperiali, Wara l-Kunċert

Minn tletin metru bogħod,
fondoq ta’ koppji jbusu d-dalma ta’ l-akaċji
li jifridna, fil-belt imqarba
tfarfar l-iscooters minn fuq wiċċha
biex tara aħjar, ħarisna lejn is-skiet ta’ xulxin
u fettlilna niksruh
bl-istess qoffa nifs mimli dħaħen…

Time it was,
and what a time it was, it was:

u anke l-qamar ostra, li jħobb jgħaddi ż-żmien bina
u jilbes ta’ fetu ġdid imgeddes fil-lejl,
illejla neża’ għarwien
u ġera wara d-dalma b’sormu barra,

a time of innocence,
a time of confidences

Aħna għollejna l-pali ta’ jdejna u nħsadna
għax inzertaw l-istess kulur bħal tiegħu
u bħal ta’ ġisem il-fdaljiet mixgħula,
bħal xagħar garfunkel jgħarrex qalb il-folla
ħa jara jsibx il-muża li ħarbitlu.

Long ago it must be, I have a photograph

Ħarisna lejn is-sikta ta’ xulxin
u ndunajna,
mill-kwiet tal-fdaljiet mixgħula warajna
li t-tifkiriet l-aħjar
kif jagħmlu l-kbar
narmuhom qabel l-ewwel kantuniera

mbagħad għada naraw,
mid-dlam taċ-ċimiterji tar-ritratti
jirnexxilniex niskopru l-fjura safra
li xtrajna biex inpaxxu pakistani,
u nbellgħuha ’l xulxin li għad xi darba
infissdu lil xulxin ma’ l-istess diska…

intant dit-triq timtedd, kitarra għajjiena,
u l-qamar sab relikwa fejn jistaħba,
imma dat-tifel fqir li jħobbok
għadu jqalleb
fil-bongs u l-fliexken ħodor għal xi lejla
li tilqgħu bħal daru,
li tmellislu xagħru,
li tiżfen u tkanta l-istess storja bħalu.

Preserve your memories, they’re all that’s left you

Norbert Bugeja

u "Simon & Garfunkel"

* * * * * * * * * *

sittalive iroddu ħajr speċjali lil Carmen Borg, Claudine Camilleri, Nadja Chetcuti, Raymond Pisani, Ivan Said u lil Monique Troisi.

Jirringrazzjaw ukoll lil kull min attenda għal din l-ewwel lejla ta' qari ta' poeżija Maltija fil-Lussemburgu.

Nispera li nerġgħu niltaqgħu ma ndumux.

Sitta live - Lejla ta' poeżija Maltija fil-Lussemburgu

2007-01-30T10:45:00.001+01:00

Mużika: Misplaced Rendezvous (verżjoni strumentali) - Marillion

Ħolma Mibruma Ġo Ħolma

2007-01-21T17:49:00.002+01:00

"For my own part, I have never had a thought which I could not set down in words with even more distinctness than that with which I conceived it. There is, however, a class of fancies of exquisite delicacy which are not thoughts, and to which as yet I have found it absolutely impossible to adapt to language. These fancies arise in the soul, alas how rarely. Only at epochs of most intense tranquillity, when the bodily and mental health are in perfection. And at those weird points of time, where the confines of the waking world blend with the world of dreams. And so I captured this fancy, where all that we see, or seem, is but a dream within a dream."

* * * * *

“Ngħid għalija, qatt ma kelli xi ħsieb li ma wasaltx inniżżilu fi kliem, u b’mod iżjed luċidu minn kif inkun ġibtu f'moħħi. Iżda hemm xorta ta’ stħajjil ta’ finizza li tgħaxxqek, u li m’humiex ħsibijiet, u li sibtha impossibbli għall-aħħar nadattahom għall-ilsien. Dal-istħajjil taħsis jitħeġġeġ ġewwa r-ruħ, iżda biss xi darba f’mitt qamar, jaħasra, f’waqtiet ta’ sliema intensa, meta s-saħħa tal-ġisem kif ukoll tal-menti jkunu t-tnejn perfetti, u tul dawk il-mumenti strambi, meta t-truf tad-dinja mistembħa jitkewsu mad-dinja tal-ħolm. U għaldaqstant, jien ħżaqt din l-istħajjila, li kull ma nilmħu, jew nidhru, m’huwa xejn għajr ħolma mibruma ġo ħolma.”

(Traduzzjoni ta' silta minn Marginalia ta' Edgar Allan Poe).

Mużika: A Dream Within A Dream - Alan Parsons Project

Il-kalendarju tal-MayaL-iskeda kożmika tal-ħolqien u tal-Kuxjenza Umana

2006-11-22T01:35:00.000+01:00

Ħbieb,

Ili xi ftit taż-żmien ma nibbloggja waħda tajba. Tassew kelli bżonn pawża tajba mill-kitba, jew aħjar mill-bżonn li nesprimi ruħi dwar il-ħwejjeg li spiss nittratta f'dan il-blogg. Minbarra dan, sforz il-bosta riċerki li kont qiegħed nagħmel dan l-aħħar, kelli bżonn nieqaf, indur waħda sew miegħi nnifsi u naħseb. F'dawn l-aħħar ftit ġimgħat, iċ-ċirkostanzi tal-ħajja ppreżentawli bosta ideat u esperjenzi ġodda x'nixtarr u nomgħod, u bħalissa għaddej minn indiġestjoni senswali u intellettwali ddoqq l-iskotti. Għalhekk nemmen li għalissa jkun aħjar li nikkumenta dwar xejn, għax sinċerament, ma nafx sewwasew fejn qiegħed.

Qiegħed nikteb dawn l-erba' linji sempliċiment biex naqsam magħkom taħdita li dan l-aħħar laqtitni ferm. Din it-taħdita, li tistgħu tarawha fiż-żewġ vidjows li jidhru hawn taħt, tittratta l-kalendarju taċ-ċiviltà tal-Maya u dwar dak li niesha kellhom x'jgħidulna dwar il-passat, il-preżent, u l-ġejjieni immedjat tagħna. Transkrizzjoni sħiħa bl-Ingliż tat-taħdita tista' titniżżel minn hawn fil-format pdf.

Ian Xel Lungold
26 ta' Jannnar, 1949 - 16 ta' Novembru, 2005
Jidhirli li huwa importnati li kulħadd ikun konxju mill-ideat li dan ir-riċerkatur, ċertu Ian Xel Lungold, iddedika l-aħħar snin ta' ħajtu biex ixerred. Naħseb li ċerti aspetti ta' din it-taħdita għalikom m'humiex ġodda għalkollox, iżda n-nisġa ta’ l-istampa sħiħa li twaħħad kollox tidhirli tant ‘ġdida’ u tant minnha, li ironikament, forsi lanqas titwemmen. Madankollu, ikun xi jkun il-verdett tagħkom dwar dan it-tagħrif, nemmen li ma tkunux ħlejtu ħinkom. Anzi, ma niskanta xejn jekk tibdew taraw lilkom, lill-istorja, lid-dinja u lill-univers li jħaddanha minn lenti xi ftit jew wisq differenti.

Għalhekk għal darba mhux se neħdilkom ħafna ħin, għax din it-taħdita diġà hija twila biżżejjed... u jekk issegwuha sew, għandkom mnejn tiġu lkoll KONXJI li forsi ħin ma tantx fadlilna aktar...

Il-lejl it-tajjeb.

Mużika: Five Years - David Bowie
(B'dedika lill-istudjużi taċ-ċiviltà tal-Maya Dr. Carl Johan Calleman u Ian Xel Lungold. Jalla r-riċerki u l-messaġġi tagħkom jgħaddu minn għala l-ibgħad widna ta' din il-pjaneta... sa l-ogħla qċaċet tal-kuxjenza umana.).

Is-Silenzju u Jien

2006-10-25T11:18:00.001+02:00

Mużika: The Lonely Shepherd - Zamfir

Continental ShiftĊaw u Awguri Fre!

2006-10-15T21:44:00.000+02:00

Mużika: Continental Drift - Dripht
(Nawgurawlek ħabib. Daqskemm tabilħaqq ormaj spiċċa kollox, xi darba - min jaf? - għad forsi jerġa' jibda kollox...)

Please Don't Touch!Le għall-qerda ta' Wied il-Għajn!

2006-10-04T21:18:00.000+02:00

Bl-estensjoni tal-limiti ta' l-iżvilupp proposti, Wied il-Għajn se jisfa vittma mill-ġdid ta' għawġ ambjentali ieħor.

Din il-mappa ta' Wied il-Għajn tressqet lill-MEPA. Il-kontorni taż-żoni mmarkati bl-aħdar juru s-siti proposti li jikkwalifikaw għall-iżvilupp. Dawn jistgħu jidhru żgħar, iżda ejja nagħtu ħarsa eqreb lejn il-mappa:

Il-vleġġa l-blu turi l-knisja parrokkjali ta' Sant'Anna...

...u dan huwa l-bandli.

Hemm 6 żoni li huma maħsubin għall-iżvilupp. L-ikbar fosthom hija Żona A. Din kienet tressqet mill-Gvern (salib l-isfar). Parti minnha hija art agrikola mill-iżjed fertili.

It-tieni u t-tielet l-akbar żoni huma Żona D u E. Dawn jinsabu wara l-piċċ tal-waterpolo u l-bandli taż-Żonqor rispettivament.

Żona D hija mogħnija b'ġmiel naturali kbir, b'ħafna siġar tal-ħarrub u bajtar tax-xewk...

...u b'bosta arbuxelli.

Mgħadudin f'daqqa, dawn is-sitt żoni jkopru medda ta' art li hija għoxrin darba daqs daqs iż-żona tal-knisja ta' Sant'Anna.

Imma dan tassew hu meħtieġ?

Fix-xhur tas-sajf, il-lokalità ta' Wied il-Għajn diġà qiegħda jkollha taħseb għall-ħtiġijiet ta' 20,000 resident; illum din hija waħda mill-iżjed bliet Maltin li qegħdin jikbru b'rata mgħaġġla.

Il-konġestjoni tat-traffiku ija problema serja, l-iżjed fi tmiem il-ġimgħa. Jekk Wied il-Għajn se jkompli jikber aktarx is-sitwazzjoni se tkompli tiggrava.

Jekk ill-limiti tal-bini se jkomplu jitwessgħu, żgur jiżdiedu mijiet ta' appartamenti ma' dawk li diġà hemm.

Diġà qegħdin jinbnew numru kbir ta' appartamenti li għandhom jimtlew ma jdumux. Dawn se jkomplu jżidu mal-konġestjoni. (Triq il-Ħamrija, Triq l-Aħmar, Triq ta' Gidwet, Triq tal-Gardiel, Triq il-Kavallieri ta' Malta)

Inħawi oħrajn se jiġu żviluppati fil-futur qrib. (Triq l-Għassies, Partijiet sostanzjali minn Ta' Monita)

Il-lista ma tispiċċa qatt.

Ara tistax tiċċumbahom: tmien meżonetts semi-detached u żewġ bangalows semi-detached fi Triq Thomas Ashby.

U issa, tista' tarahom aħjar?

Bħalissa l-għelieqi jidhru hekk:

Imma minn hawn u ftit ieħor jistgħu jiġu hekk:

U fl-aħħar hekk:

Wasal iż-żmien li jsir xi ħaġa. Semmgħu leħinkom. Tkellmu ma' l-MPs tagħkom. Ħudu sehem f'attivitajiet favur l-ambjent.

Għandna bżonn ambjent san sabiex nieħdu n-nifs bla xkiel u nagħmlu xi ftit eżerċizzju u nistrieħu.

L-ebda numru ta' qsari ma jista' jieħu post l-ambjent naturali.

Tieħu xejn bħala fatta!

Mużika: Dancing With The Moonlit Knight - Genesis
(Lil sħabi kollha li magħhom qattajt iljieli u ġranet ma jintesewx fil-ġmiel naturali tal-Munxar, limiti ta' Wied il-Għajn.
Propju f'dan il-ħin, l-ex-kitarrist tal-Genesis, qiegħed jagħti kunċert akustiku fit-teatru taċ-ċentru kulturali Abbaye De Neumünster. Inzerta li l-biljetti nħatfu kollha f'daqqa, u spiċċajt bqajt l-art. M'hemmx tagħmel. Ma kienx imn'alla li narah għat-tielet darba, daqskemm forsi mhux se jkun mn'alla, li qatt nerġa' nara mill-ġdid l-inħawi tal-Munxar kif niftakarhom. L-appell tiegħi lill-MEPA - u ta' dak li fassal u ċċirkola preżentazzjoni powerpoint rigward dawk l-inħawi - jgħid bħat-titlu ta' wieħed mill-albums bikrin ta' Hackett: Please Don't Touch!... don't sell Malta by the pound...)

Post-Scriptum(Lil dawk li rħejt waħidhom warajja)

2006-09-07T22:00:00.000+02:00

Qui suis-je?

D'où je viens?
Je suis Antonin Artaud
et que je le dise
comme je sais le dire
immédiatement
vous verrez mon corps actuel
voler en éclats
et se ramasser
sous dix mille aspects
notoires
un corps neuf
où vous ne pourrez
plus jamais
m'oublier.

Antonin Artaud

* * * * * * * * * *

Min jien?
Mnejn ġej?
Jiena l-Imżebbel
u ngħid dan
għax naf kif għandi ngħidu,
ma ddumx wisq
ma tara dan ġismi t'issa
jiċcaqċaq f'biċċiet
u jissawwar
f'mitt elf faċċata
misħuta
f'ġisem ġdid
fejn int ma tkun
tista' qatt iżjed
tinsini.

Mużika: How To Disappear Completely - Radiohead

Nude Veritas(Lil Ċeska)

2006-08-15T21:58:00.000+02:00

Nude Veritas
(Lil Ċeska)

Dal-lejl nogħdos fl-ibħra koħol ta’ ruħek,
ħa nixxaħxaħ fil-waħx ta’ l-ixjaħ xewqat.

Għid, x'jagħti lill-bniedem mill-jasar il-ħelsien?
Il-virtù? Il-verità? L-għerf? L-għarfien?
U x'jagħti lill-bniedem mill-irqad il-qawmien?
Il-ħars? Ix-xamm? Is-smigħ? Il-mess? Is-sess?

Dal-lejl nitbaħbaħ fl-ibħra sħan ta’ ġismek,
sabiex nislet sa mill-qiegħ l-eqqel diqat.

Mużika: Svefn-G-Englar - Sigur Rós

Tradosofija (2)X'Nambuha l-filosofija? - Ayn RandIl-ħsieb uman bħala l-qofol ta' l-essri

2006-08-10T23:36:00.000+02:00

Ladarba jiena nikteb l-istejjer, ejja nibdew bi storja qasira. Nagħmlu mod li int astronawta, u l-vettura spazjali tiegħek titlef il-kontroll u tikkraxxja fuq pjaneta mhux magħrufa. Meta tiġi f'sensik u tinduna li ma weġġatx gravi, l-ewwel tliet mistoqsijiet li jiġuk f'moħħok ikunu: Fejn ninsab? Kif nista' nsir nafu dan? X'għandi nagħmel?

Barra tibda tara veġetazzjoni mhux tas-soltu, u jkun hemm arja biex tieħu nifs; id-dawl tax-xemx ikun iżjed sfajjar milli tiftakru, u iżjed kiesaħ. Idur biex tħares lejn is-sema, iżda tieqaf. Bħal sajjetta fil-bnazzi tħoss sentiment jaqtak minn ġewwa: jekk ma tħarisx, ma jkollokx għala tkun taf li tinsab, aktarx, mili 'l bogħod mid-dinja u li mhux possibbli terġa' lura: sakemm dan ma tkunx tafu, tkun ħieles li temmen li trid - u tħoss speċi ta' tama, imċajpra, pjaċevoli, iżda xi ftit ħatja.

Titfa' ħarstek fuq l-istrumenti tiegħek: dawn jistgħu jkunu bil-ħsara, u sewwasew kemm ma tafx. Iżda tieqaf, mismut minn biża' ta' f'daqqa waħda: kif tista' tafda f'dawn l-istrumenti? Kif tista' tkun ċert li m'humiex se jiżgwidawk? Kif tista' tkun taf jekk dawn jaħdmux f'dinja oħra? U tersaq 'l hemm minn ħdejn l-istrumenti tiegħek.

Issa tibda tistaqsi l-għala ma jkollok aptit tagħmel xejn. Ikun jidher ħafna iżjed sigur tistenna li b'xi mod jinqala' xi ħaġa; ikun aħjar, tgħid bejnek u bejn ruħek, li ma taqlax terremoti. Sew fil-bogħod, tara xi tip ta' ħlejjaq ħajjin ġejjin viċin; ma tkunx taf jekk humiex umani, iżda jimxu fuq żewġ saqajn. Mela dawn, taqgħtaha int, li se jgħidulek x'tagħmel. U ħadd qatt ma jisma' bik iżjed.

Din fantażija tgħid int? Int ma kont qatt tagħmel hekk? U l-ebda astronawta? Aktarx le. Imma dan huwa l-mod kif il-biċċa l-kbira tan-nies iqattgħu ħajjithom, hawn, f'din id-dinja. Il-maġġoranza tan-nies jqattgħu l-ġranet tagħhom jagħmlu minn kollox biex jaħarbu minn dawn it-tliet mistoqsijiet, li t-tweġibiet tagħhom isejsu kull ħsieb, sentiment jew azzjoni, irrilevanti jekk humiex konxji minn dan jew le: Fejn qiegħed? Kif se nkun nafu dan? X'għandi nagħmel?

Sakemm jilħqu jikbru biżżejjed biex jifhmu dawn il-mistoqsijiet, in-nies jaħsbu li jkun jafuhom t-tweġibiet. Fejn qiegħed? Eżempju, fi New York City. Kif naf? Hu ovvju. X'għandi nagħmel? Hawn, ma jkunux ċerti wisq - iżda t-tweġiba tas-soltu tkun: dak li jagħmel kulħadd. L-unika problema tkun li dawn ma jkunux attivi wisq, lanqas kunfidenti wisq, u lanqas tant kuntenti - u jħossu, ġieli, biża' bla raġuni u ħtija mhux identifikata, li la jkunu jistgħu jispjegawha u lanqas jeħilsu minnha.

Qatt ma jkunu skoprew il-fatt li l-problema tkun ġejjja minn dawn it-tliet mistoqsijiet mhux imweġbin - u li xjenza waħda biss tista' tweġibhom: il-filosofija.

Il-filosofija tistudja in-natura fundamentali ta' l-eżistenza, tal-bniedem, u tar-relazzjoni tal-bniedem ma' l-eżistenza. Bil-kontra tax-xjenzi speċjali, li jittrattaw biss aspetti partikulari, il-filosofija tirrigwarda dawk l-aspetti ta' l-univers li jappartienu lil kull ma jeżisti. Fil-qasam tal-konjizzjoni, ix-xjenzi speċjali huma s-siġar, iżda l-filosofija hija l-ħamrija li tagħmel lill-foresta possibbli.

Il-filosofija mhix se tgħidlek, ngħidu aħna, jekk int tinsabx fi New York City jew f'Żanżibar (għad li tagħtik il-mezzi biex issir taf). Iżda araw kieku x'tgħidlek: Tinsab f'univers immexxi minn liġijiet naturali u allura, stabbli, ferm, assolut u li tista' tkun tafu? Jew tinsab f'tgerfix li ma jinftehimx, f'dimensjoni ta' għeġubijiet li ma jitfissrux, fi fluss li ma tistax tkun tafu jew tbassru, u li moħħok ma jasalx jaqbad? L-affarijiet li tara madwarek huma tassew, jew huma biss illużjoni? Jeżistu b'mod indipendenti minn min jarahom, jew huma maħluqin minnu stess? Huma l-oġġett jew is-suġġett tal-koxjenza tal-bniedem? Huma dak li huma, jew jistgħu jinbidlu b'sempliċiment ġest mill-koxjenza tiegħek, ngħidu aħna bħal xi xewqa?

In-natura ta' l-azzjonijiet tiegħek, kif ukoll ta' l-ambizzjoni tiegħek, se jkunu differenti, dejjem skond liema sett ta' risposti tinzerta taċċetta. Dawn ir-risposti huma il-provinċja tal-metafiżika: l-istudju ta' l-eżistenza fiha nnfisha, jew, kif kien qalha Aristotile, ta' "l-essri qua essri" - il-fergħa l-bażika tal-filosofija.

Tilħaq x'tilħaq bħala konklużjoni, se tkun iffaċċjat bil-ħtieġa li twieġeb mistoqsija korollarja oħra: Kif nafu dan? Ladarba l-bniedem ma jafx kollox u mhux infallibbli: ikollok tiskopri x'tista' tgħodd bħala għarfien, u kif se tipprova l-validità tal-konklużjonijiet tiegħek. Il-bniedem jikseb l-għarfien permezz ta' proċess tar-raġuni, jew b'xi tħabbira ħin bla waqt minn xi setgħa sopranaturali? Hija r-raġuni fakultà li tidentifika u tintegra l-materjal ipprovdut mis-sensi tal-bniedem, jew hija sostnuta minn ideat innati? Ir-raġuni hija kompetenti sabiex tipperċepixxi r-realtà, jew forsi l-bniedem għandu xi fakultà konjittiva oħra li hi aqwa mir-raġuni? Jista' l-bniedem jikseb iċ-ċertezza, jew huwa ddestinat biex ikun f'dubju dejjiemi?

Kemm tkun kunfidenti fik innifsek, u kemm ikollok suċċess, mhux se jkun dejjem l-istess - jiddependi liema sett ta' risposti taċċetta. Dawn it-tweġibiet huma l-provinċja ta' l-epistemoloġija, it-teoriji ta' l-għarfien, li tistudja l-mezzi ta' konjizzjoni tal-bniedem.

Dawn iż-żewġ fergħat huma s-sisien teoretiċi tal-filosofija. It-tielet fergħa, li hija l-etika, tista' titqies bħala t-teknoloġija tagħha. L-etika ma tgħoddx għal kull ma jeżisti, iżda biss lill-bniedem, u tapplika għal kwalunkwe aspett ta' ħajtu: il-karattru tiegħu, l-għemil tiegħu, il-valuri tiegħu, ir-relazzjoni tiegħu ma' l-eżistenza kollha kemm hi. L-etika, jew il-moralità, tiddefinixxi kodiċi ta' valuri li jiggwidaw l-għażliet u l-azzjonijiet tal-bniedem - l-għażliet u l-azzjonijiet li jiddeterminaw id-direzzjoni ta' ħajtu.

Bħalma l-astronawta fl-istorja tiegħi ma kienx jaf x'se jaqbad jagħmel, għax ma riedx ikun jaf fejn jinsab jew kif se jiskopri, hekk intom: ma tistgħux tkunu tafu x'għandkom tagħmlu sakemm ma tkunux tafu n-natura ta' l-univers tagħkom, in-natura tal-mezzi ta' konjizzjoni tagħkom, u n-natura tagħkom stess. Qabel ma tikkonsidra l-etika, l-ewwel trid twieġeb il-mistoqsijiet imressqa mill-metafiżika u mill-epistemoloġija: Il-bniedem huwa essri razzjonali li kapaċi jittratta mar-realtà, jew huwa każ mitluf ta' barrani u għami u - sifja midrus mill-fluss universali? Is-suċċess u t-tgawdija huma possibbli għall-bniedem f'did-dinja, jew huwa ddestinat għall-falliment u l-istmellija?

Dejjem skond it-tweġibiet, int tista' tgħaddi biex tikkunsidra l-mistoqsijiet imressqa mill-etika: X'inhu t-tajjeb u l-ħażen għall-bniedem, u għaliex? Għall-bniedem, l-iktar ħaġa importanti għandha tkun it-tiftixa għall-ferħ, jew il-ħarba mit-tbatija? Bħala l-iskop ta' ħajtu, għandu jżomm ir-realizzazzjoni tiegħu nnifsu, jew il-qirda tiegħu stess? Għandu l-bniedem isegwi l-valuri tiegħu, jew għandu jpoġġi l-interessi ta' l-oħrajn qabel tiegħu stess? Għandu l-bniedem ifittex l-hena jew is-sagrifiċċju tiegħu nnifsu?

M'għandix għalfejn noqgħod insemmi l-konsegwenzi differenti ta' dawn iż-żewġ settijiet ta' tweġibiet. Tistgħu tarawhom kullimkien - ġo fikom u madwarkom.

It-tweġibiet li tagħtina l-etika jiddeterminaw kif il-bniedem għandu jmur ma' bnedmin oħrajn: u din tiddetermina r-raba' fergħa tal-filosofija: il-politika, li tiddefinixxi l-prinċipji ta' sistema soċjali suret in-nies. Bħala eżempju tal-funzjoni tal-filosofija, il-filosofija politika ma tgħidlekx kemm razzjon ta' gass għandu jingħatalek u f'liema ġurnata tal-ġimgħa, imma tgħidlek jekk il-gvern għandux id-dritt li jimponi r-razzjonar fuq xi ħaġa.

Il-ħames u l-aħħar fergħa tal-filosofija hija l-estetika: l-istudju ta' l-arti, li huwa msejjes fuq il-metafiżika, fuq l-epistemoloġija u fuq l-etika. L-arti tirrigwarda l-ħtiġijiet, u l-imliegħ mill-ġdid, tal-koxjenza tal-bniedem.

Issa wħud minnkom forsi jgħiduli, kif jagħmlu ħafna nies: "U ejja! Jiena qatt ma naħseb f'termini daqstant astratti. Jiena rrid nikkonċentra fuq problemi reali ta' kuljum, partikulari u konkreti. X'għandi x'nambiha l-filosofija?" Ir-risposta tiegħi hi: sabiex tkun tista' tiffaċċja problemi reali ta' kuljum, partikulari u konkreti, jiġifieri, sabiex ikollok il-ħila tgħix fid-dinja.

Int tista' tgħidli, kif jagħmlu l-biċċa l-kbira, li qatt ma kont influwenzat mill-filosofija. Hemm ikolli nitolbok tivverifika dik l-istqarrija. Qatt ħsibt jew għedt: "Qatt tkun daqstant ċert - ħadd ma jista' jkun ċert fuq xi ħaġa." Dik tkun ħadtha mingħand David Hume (u m'għand ħafna u ħafna oħrajn), anke jekk taf qatt ma tkun smajt bih. Jew: "Din taf tkun tajba fit-teorija, iżda ma taħdimx fil-prattika". Dik tkun ġibtha mingħand Platun. Inkella: "Dak li għamilt veru tan-nejk, imma hi ħaġa umana, ħadd m'huwa perfett f'did-dinja." Dik tkun sraqtha lil Santu Wistin. Jew: "Din taf tkun vera għalik, iżda mhix vera għalija." Tkun ħadtha lil William James. Inkella: "Ma stajtx nagħmel mod ieħor. Ħadd m'għandu kontroll fuq li jagħmel." Dik tkun bramtha lil Hegel. Jew: "Ma nistax nipprovaha, iżda jiena nħoss illi vera." Dika tkun ħadtha m'għand Kant. Inkella: "Din hija loġika, imma l-loġika m'għandha x'taqsam xejn mar-realtà." M'għand Kant ukoll. Jew: "Hija ħażina, għax hi egoista." Erġajt, m'għand Kant. Ġieli qatt smajtu lill-attivisti ta' llum jgħidu: "Aġixxi l-ewwel, aħseb wara"? Dawk ħaduha lil John Dewey.

Xi wħud forsi jwieġbu: "Dażgur, għedt dawk l-affarijiet fi drabi differenti, iżda m'għandix għalfejn nemmen dak kollu l-ħin kollu. Seta' kien veru lbieraħ, iżda mhux minnu llum." Tkunu ħadtuha m'għand Hegel. Forsi tgħidu: "Il-konsistenza hija l-fatat ta' mħuħ żgħar." Tkunu ħadtuha minn moħħ tassew żgħir fil-fatt, Emerson. Forsi tgħiduli: "Iżda wieħed ma jistax jagħmel kompromess u jissellef ideat differenti minn filosofiji differenti skond il-bżonn tal-mument?" Dik tkunu ġibtuha m'għand Richard Nixon, li kien ħadha mingħand William James.

Issa staqsu lilkom infuskom: jekk m'intomx interessati f'ideat astratti, għala int, u l-bnedmin kollha, tħossukom kostretti li tużawhom? Il-biċċa hi li l-ideat astratti huma integrazzjonijiet konċettwali li jinkorporaw numru infinit ta' ħwejjeġ konkreti, u li, mingħajr ideat astratti ma tkunx tista' tiffaċċja l-problemi reali, ta' kuljum, partikulari u konkreti. Tkun fil-qagħda ta' tarbija għadha titwieled, li għaliha kull oġġett huwa fenomenu bla preċedent u uniku. Id-differenza bejn l-istat mentali tagħha u tiegħek tkun fin-numru ta' integrazzjonijiet kunċettwali li moħħok ikun ħadem.

Dwar il-bżonn li tintegra l-osservazzjonijiet, l-esperjenzi u l-għarfien tiegħek f'ideat astratti, jiġifieri, fi prinċipji, m'għandekx għażla. L-unika għażla li għandek hi jekk dawn il-prinċipji humiex veri jew foloz, jekk jirrappreżentawx il-konvinzjoni konxja u razzjonali tiegħek, jew jekk humiex xi kawlata ta' ideat maħtufin bl-addoċċ, u li s-sorsi, il-validità, il-kuntest u l-konsegwenzi tagħhom ma tafhomx. U li kieku kont tafhom, aktarx kont titlaqhom tiġri, bħal meta jkollok xi patata taħraq f'idek.

Iżda l-prinċipji li taċċetta (konxjament jew subkonxjament) jistgħu jmeru jew jikkontradixxu lil xulxin. Huma, wkoll, iridu jiġu integrati. X'jintegrahom? Il-filosofija. Sistema filosofika hija viżjoni integrata ta' l-eżistenza. Bħala essri uman, m'għandekx għażla dwar il-fatt li teħtieġ xi filosofija. L-unika għażla li għandek hi jekk tiddefenixxix il-filosofija tiegħek permezz ta' proċess konxju, razzjonali u dixxiplinat u b'deliberazzjoni skruplożament loġika, jew jekk tħallix lis-subkonxju tiegħek jakkumula munzell imbarazz ta' konklużjonijiet bla bażi, ġeneralizzazzjonijiet foloz, kontradizzjonijiet mhux definiti, slogans mhux magħrblin, u xewqat dubji u biżgħat mhux definiti, mitfugħin gozz flimkien b'ċikka, iżda integrati mis-subkonxju tiegħek f'speċi ta' filosofija mħawda, u mwaħħdin f'ħaġa solida waħda: id-dubju fik innifsek, bħal piż fil-post fejn kellhom jikbru l-ġwienaħ ta' moħħok.

Tgħiduli, kif jagħmlu ħafna, li mhux dejjem faċli li taġixxi fuq prinċipji astratti. Le, mhux faċli. Iżda kemm hu iżjed diffiċli li jkollok taġixxi fuqhom bla ma taf x'inhuma?

Is-subkonxju tiegħek hu bħal kompjuter, iżda ferm iżjed kumpless minn kwalunkwe kompjuter li jista' jibni l-bniedem, u l-funzjoni ewlenija tiegħu hija l-integrazzjoni ta' l-ideat tiegħek. Min jipprogrammah? Il-moħħ konxju tiegħek. Jekk teħel, u jekk ma tilħaq l-ebda konvinzjoni soda, is-subkonxju tiegħek ikun ipprogrammat ta' ħorrox borrox, u tintreħa f'idejn il-qawwa ta' ideat li lanqas taf li blajt. Iżda mod jew ieħor, il-kompjuter tiegħek jagħtik karti stampati, kuljum f'kull siegħa, fil-forma ta' emozzjonijiet, li huma stimi ta' malajr ta' kull ma hemm madwarek, maħdumin skond il-valuri tiegħek. Jekk ipprogrammajt il-kompjuter tiegħek permezz tal-ħsieb konxju, tkun taf in-natura tal-valuri u l-emozzjonijiet tiegħek. Jekk le, ma tkunx tafhom.

Ħafna, l-iżjed illum, jgħidu li l-bniedem ma jistax jgħix bil-loġika biss, li fin-natura tiegħu hemm element emozzjonali x'tikkunsidra, u li huma jafdaw fuq il-gwida ta' l-emozzjonijiet tagħhom. Ħeqq, hekk għamel l-astronawta fl-istorja tiegħi. Iċ-ċajta waqgħet fuqu, u fuqkom. Il-valuri u l-emozzjonijiet tal-bniedem huma determinati mill-viżjoni fundamentali tiegħu tal-ħajja. Il-programmatur aħħari tas-subkonxju tiegħu hija l-filosofija - dik ix-xjenza li, skond l-emozzjonisti, hija impotenti biex taffettwa jew tippenetra l-misteri mudlama ta' l-emozzjonijiet tagħhom.

Il-kwalità ta' dak li jagħtik kompjuter hija determinata mill-kwalità ta' dak li tagħtih. Jekk is-subkonxju tiegħek ikun ipprogrammat bl-addoċċ, dak li se jagħtik se jkollu xeħta simili. Akarx smajtu bit-terminu elowkenti ta' l-operaturi tal-kompjuters, "gigo", "garbage in, garbage out", li jfisser "irmixk titfa', irmixk tieħu." L-istess formula tgħodd għar-relazzjoni bejn il-ħsieb tal-bniedem u l-emozzjonijiet tiegħu.

Bniedem li jimxi bl-emozzjonijiet biss huwa bħal xi ħadd immexxi minn kompjuter li ma jistax jaqra l-karti stampati li joħroġlu. Ma jafx jekk l-ipprogrammar tiegħu hux veru jew falz, hux tajjeb jew ħażin, jekk hux issettjat biex iwasslu għas-suċċess jew għall-qirda, jew jekk jaqdix l-għanijiet tiegħu jew inkella ta' xi setgħa ħażina li ma jistax isir jafha. Ikun għami f'żewġ sensi tal-kelma: għami għad-dinja ta' madwaru u għad-dinja ta' ġo fih stess, bla ħila li jifhem xi ftit ir-realtà jew il-mottivi tiegħu stess. U jkun fit-terrur kroniku tat-tnejn. L-emozzjonijiet m'humiex l-għodod tal-konjizzjoni. Il-bnedmin li m'humiex interessati fil-filosofija huma l-iżjed li jeħtiġuha b'mod urġenti, għax huma dawk l-iżjed vulnerabbli għall-qawwa tagħha.

Il-bnedmin li m'humiex interessati fil-filosofija jassorbu l-prinċipji tagħha mill-atmosfera kulturali ta' madwarhom: mill-iskejjel, mill-kulleġġi, mill-kotba, mir-rivisti, mill-ġurnali, mill-films, mit-televiżjoni, eċċ. Min jintotah it-ton ta' kultura? Xi erba' min-nies: il-filosofi. Oħrajn isegwu r-rotta tagħhom, jew b'konvinzjoni, jew għax hekk. Għal xi mitejn sena, minħabba l-influwenza ta' Immanuel Kant, ix-xejra dominanti tal-filosofija kellha l-mira lejn għan wieħed biss: il-qirda tal-moħħ tal-bniedem, tal-kunfidenza tiegħu fil-qawwa tar-raġuni. Illum qegħdin naraw il-quċċata ta' din ix-xejra.

Meta l-bnedmin jabbandunaw ir-raġuni, jintebħu li mhux biss l-emozzjonijiet tagħhom ma jistgħux jiggwidawhom, iżda wkoll li ma jistgħu jħossu l-ebda emozzjoni ħlief waħda: it-terrur. Il-firxa tal-vizzju tad-droga fost iż-żagħżagħ imrobbijin bil-modi intelletwali ta' llum, juri l-istat intern insopportabbli ta' bnedmin imċaħħdin mill-mezzi ta' konjizzjoni tagħhom, u li jfittxu li jaħarbu mir-realtà, mit-terrur ta' l-impotenza tagħhom li jittrattaw ma' l-eżistenza. Araw din il-biża' mill-indipendenza li għandhom iż-żgħażagħ, u dik ix-xewqa frenetika li "jappartienu", li jissiebħu ma' xi grupp, klikka jew qatgħa. Il-biċċa l-kbira minnhom qatt ma semgħu bil-filosofija, iżda jħossu li jeħtieġu xi risposti fundamentali għall-mistoqsijiet li ma jazzardawx jistaqsu. U jittamaw li t-tribù se tgħidilhom kif jgħixu. Ikunu lesti jinġarru minn kwalunkwe saħħar, guru, jew dittatur. Waħda mill-iżjed ħwejjeġ perikolużi li jista' jagħmel bniedem hi li jċedi l-awtonomija morali tiegħu lill-oħrajn: bħall-astronawta fl-istorja tiegħi: ma jafx jekk il-ħlejjaq li qed jara humiex umani, avolja jimxu fuq żewġ saqajn.

Issa taf tistaqsini: Jekk il-filosofija tista' tkun tant ħażina, għalxiex wieħed għandu jistudjaha? Partikularment, għala għandu wieħed joqgħod jistudja t-teoriji filosofiċi li huma evidentament foloz, li ma jagħmlux sens, u li m'għandhom l-ebda rabta mal-ħajja ta' kuljum? It-tweġiba tiegħi hi: biex tipproteġi lilek innifsek, u lill-verità, lill-ġustizzja, lil-libertà, u lil kull valur li qatt kellek jew li jista' jkollok.

Mhux il-filosofiji kollha huma ħżiena, għalkemm ħafna minnhom huma, l-iżjed dawk ta' l-istorja moderna. Mill-banda l-oħra, fir-radiċi ta' kull trijonf iċċivilizzat - bħax-xjenza, it-teknoloġija, il-progress, il-libertà - fl-għeruq ta' kwalunkwe valur li ngawdu llum, inkluż it-twelid ta' dan il-pajjiż, għandek issib il-kisbiet ta' raġel wieħed, li għex iżjed minn elfejn sena ilu: Aristotile.

Jekk ma tħossu xejn ħlief dwejjaq meta taqraw dawk it-teoriji tista' tgħid bla sens ta' xi filosfi, nikkumpatikom. Iżda jekk twarrbuhom fil-ġenb, u tgħidu: "Għala għandi għalfejn nistudja dawk il-ħmerijiet meta naf li ma jagħmlux sens?" - tiżgarraw. Dawk huma ħmerijiet, iżda int dan ma tafux; qatt sakemm tibqa' taċċetta l-konklużjonijiet kollha tagħhom u dawk id-daqsxejn ta' frażijiet vizzjużi ġġenerati minn dawn il-filosfi. U lanqas sakemm ma tkunx kapaċi tikkonfutihom.

Dawk il-ħmerijiet jittrattaw ma' l-iżjed kwistjonijiet kruċjali ta' ħajja u mewt ta' l-eżistenza tal-bniedem. Fil-qofol ta' kull teorija filosofika sinifikanti hemm kwistjoni leġittima, fis-sens li jkun hemm ħtieġa ġenwina tal-koxjenza tal-bniedem, li xi teoriji jipprovaw jikkjarifikawha u oħrajn jittantaw joskurawha u jikkorrompuha, sabiex jimpedixxu lill-bniedem milli xi darba jiskopri. Il-battalja tal-filosfi hija l-battalja għall-moħħ tal-bniedem. Jekk inti ma tifhimx it-teoriji tagħhom, mela inti vulnerabbli għall-agħar uħud fosthom.

L-aqwa mod kif tistudja l-filosofija huwa li tittrattaha kif wieħed jittratta storja tad-ditektivs: segwi kull traċċa, ħjiel u implikazzjoni, sabiex tiskopri min huwa l-qattiel u min huwa l-eroj. Il-kriterju ta' din is-sejba huwa żewġ mistoqsijiet: Għalfejn? u Kif? Jekk ċertu twemmin partikulari jidher tajjeb, għaliex? Jekk twemmin ieħor jinstema' ħażin, għaliex? U kif qiegħed jitwassal? M'intx se ssib ir-risposti kollha minnufih, iżda tibda tikseb karatteristika imprezzabbli: il-ħila li taħseb f'termini ta' essenzjali.

Xejn ma jingħata lil bniedem awtomatikament, la l-għarfien, la l-kunfidenza fih innifsu, lanqas il-mod kif juża moħħu. Kull valur li jeħtieġ jew irid irid ikun skopert, mitgħallem u miksub, anke l-qagħda suret in-nies ta' ġismu. F'dan ir-rigward, irrid ngħid li minn dejjem ammirajt il-qagħda tal-gradwati mill-West Point - qagħda li tipprojetta lill-bniedem f'kontroll kburi u dixxiplinat fuq ġismu. Iva, it-taħriġ filosofiku jagħti lill-bniedem dik il-qagħda intellettwali t-tajba - kontroll kburi u dixxiplinat fuq moħħu. [...]

Ayn Rand

(Parti minn diskors magħmul minn Ayn Rand lill-Klassi tal-Gradwati ta' l-Akkademja Militari ta' l-Istati Uniti, f'West Point, New York, nhar is-6 ta' Marzu, 1974).

Mużika: 2112 - Rush

(Jgħidu x'jgħidu, is-Sinjura Ayn Rand, bl-Oġġettiviżmu kollu tagħha, aktarx qatt m'hija se ssib postha fil-Panteon tal-Filosofi tiegħi. Għal dan hemm ħafna raġunijiet, iżda forsi mhux lok noqgħod infettaq fihom hawn, l-iżjed meta tqis l-iskop ewlieni ta' din is-sensiela.

Biżżejjed ngħid li l-attakki spissi tagħha fuq Immanuel Kant u Karl Marx jidhruli assurdi, biex ma nsemmix ukoll l-affinità romantika żejda li kellha ma' l-Istati Uniti u l-kapitaliżmu tal-marka laissez-faire. Barra dan, il-fehim tagħha ta' l-epistemoloġija ħafna drabi jidhirli wkoll pjuttost fjakk, fil-waqt li ħafna drabi t-teżijiet tagħha narahom neqsin mill-profondità, u agħar minn hekk, spiss wkoll mis-sinċerità. Forsi kien ikun aħjar għaliha li kkonċentrat biss fuq il-kitba ta' l-istejjer, għax minn daqshekk għandha stejjer tassew sbieħ u ħelwin. :)

Biex inkun għedt kollox, dawn is-soltu ksuħat tiegħi ma jnaqqsu xejn mis-siwi ta' l-appell tagħha għal tħaddim xieraq tal-falkultà tar-raġuni, u wisq anqas mill-enfasi tagħha fuq il-ħtieġa ta' l-għarfien tajjeb tal-filosofija. Kien proprju għalhekk li għal din id-darba għażilt li nittraduċi dan id-diskors. Iżda mill-banda l-oħra, dan kollu nistgħu nsibuh iswed fuq l-abjad fil-kitbiet tal-ħassieba l-oħrajn kollha, u allura sinjuri segwaċi ta' Rand: tantx taraw kbir u tagħmlu għaġeb, m'hemm xejn tant oriġinali f'did-difiża elokwenti tal-valur tal-ħsieb uman.

Iżda minkejja li ftit li xejn nara għajn m'għajn ma' Ayn Rand, xorta waħda għażilt li nittraduċi parti twila mhux ħażin minn dan id-iskors taghħa. Qabelxejn, għax xorta waħda nammiraha bħala persuna, l-iżjed għat-temperament u l-qawwa interjuri tal-personalità tagħha, u t-tieni, biex issa ħadd ma jiġi joqgħod jgħidli li f'dawn l-affarijiet jien dejjem kontra n-nisa...)

Virili Ribelli(B'omaġġ lil Otto Weininger)

2006-07-27T00:10:00.000+02:00

Mużika: Id-Disa' Sinfonija (It-Tieni Moviment) - Ludvig van Beethoven
(Lil Ewġenju l-Ġenju, mingħand it-Tizju Fittizju.)

No Panic - Hang the DJs!Wara l-aħħar mawra sa Paceville

2006-07-24T21:43:00.000+02:00

No panic on the streets of Sliema
No panic on the streets of Paceville
I wonder to myself
Could life ever be fun again?
The Scotch JB that we belt down
I wonder to myself...

Hopes may rise at Waterfront
But oh dear, no's one here
So we run down to those noisy towns

But no panic on the streets of Buġibba
Wied il-Għajn, San Ġwann, San Ġiljan
I wonder to myself...

Burn down the discos
Blow these fucken fiascos
Because the music that they constantly play
IT SAYS NOTHING TO US ABOUT OUR LIFE
Hang those damned DJs
Because the music they constantly play...

On the Swieqi side-streets that we shout down
The witchlike beach we bitch around
Hang the DJs, hang the DJs, hang the DJs
Hang the DJs, hang the DJs, hang the DJs
HANG THE DJS, HANG THE DJS, HANG THE DJS
HANG THE DJS, HANG THE DJS
HANG THE DJS, HANG THE DJS
Hang the DJS, hang the DJs, hang the DJs
HANG THE DJS, HANG THE DJS
HANG THE DJS, HANG THE DJS
Hang the DJs, hang the DJs, hang the DJs
HANG THE DJS, HANG THE DJS
HANG THE DJs, HANG THE DJs
Hang the DJs, hang the DJs, hang the DJs
HANG THE DJS

Mużika: Panic - The Smiths
(Lil dawk kollha li xi darba kienu jew forsi għadhom fi 'L-Klikka'. Will life ever be the same again?)

Kont hemm #1The Cure, 16/07/2004, Xacobeo Festival; Santiago de Compostela, Spanja

2006-07-16T14:11:00.001+02:00

"I think it's dark and it looks like rain"
You said
"And the wind is blowing like it's the end of the world"
You said
"And it's so cold
It's like the cold if you were dead"
And then you smiled
For a second.

"I think I'm old and I'm feeling pain"
You said
"And it's all running out like it's the end of the world"
You said
"And it's so cold it's like the cold if you were dead"
And then you smiled
For a second.

Sometimes you make me feel
Like I'm living at the edge of the world
Like I'm living at the edge of the world
"It's just the way I smile"
You said.

Setlist:

Plainsong, Fascination Street, Before Three, A Night Like This, The End of the World, Lovesong, InBetween Days, Just Like Heaven, Pictures of You, Lullaby, alt.end, Push, From the Edge of the Deep Green Sea, One Hundred Years, Us or Them, Disintegration.

L-ewwel encore: Close To Me, The Lovecats, Friday I'm In Love, Boys Don't Cry.

It-tieni encore: M, Play For Today, A Forest.

It-tielet encore: Going Nowhere, Faith.

Mużika: Plainsong - The Cure
(Lil Jean-Pierre Gialanzè, Istivan Spiteri, u lill-Ixbejba Mxajtna... Ġieli ġġiegħlni nħossni ngħix fuq xifer id-dinja. "Hi biss it-tbissima tiegħi", għedtli.)

Tassew fattibbli - dinja naqra aħjar hi possibbliThings can only get better

2006-07-15T17:15:00.000+02:00

F'din il-bloggata qiegħed nirroproduċi verbatim stqarrija għall-istampa reċenti mill-Membru Parlamentari Laburista Ingliż, John McDonnell, li din il-ġimgħa ħabbar li biħsiebu jikkontesta l-kariga ta' Mexxej tal-Partit.

Ilqajt din l-istqarrija bil-ferħa, b'xi ftit nostalġija, u b'ħafna u ħafna tama. Għaldaqstant nixtieq naqsamha magħkom. Għal iżjed tagħrif, tista' tara wkoll is-sit uffiċjali tal-kampanja ta' John McDonnell fuq www.john4leader.org.uk.

"It is becoming increasingly apparent that Tony Blair will announce his resignation as leader of the Labour party over the next 12 -18 months.

Some have argued that instead of an open democratic election for the leader of the party, there should be a smooth transition or virtual coronation of his successor.

This would deny party members the opportunity of openly debating the issues facing our party and the future direction of the country.

An election for the leader of the party will allow for a democratic debate on the future of Labour.

Therefore, following increasing demands from various sections of the movement, I have decided to declare myself as a candidate for the leadership of the Labour party as soon as the present incumbent retires.

To be clear this is not a so-called 'stalking horse' candidature but a serious challenge for the leadership of the party when a vacancy occurs.

I am standing to ensure that thousands of Labour party members and supporters have the chance to participate in deciding not only who should be the next leader of our party but more importantly what policies the party should be pursuing.

There are many that feel the party has lost its way. Many of the policies being pursued in government have broken up the broad coalition of support Labour has relied upon throughout its history to bring it to power.

New Labour has systematically alienated section after section of our supporters - teachers, health workers, students, pensioners, public service workers, trade unionists and people committed to the environment, civil liberties and peace. Spin and allegations of sleaze are causing decent people to lose trust in our party.

This is reflected in lost votes, lost elections, lost members and a Labour prime minister having to rely upon Conservative votes in parliament to force through legislation.

There are growing calls from across the party for change. We need to rebuild a progressive consensus, inspiring and giving people hope that another world is possible. We need those who have turned away from Labour to come back home.

For the first time in decades people no longer feel they have a political voice. This campaign is a challenge to the present political consensus.

I will now seek support from all sections of the movement. At next Saturday's conference of the Labour representation committee we will debate the policies needed by a real Labour government and the way in which we can reinvigorate democratic participation in the party.

From September this campaign will be travelling the country, convening meetings face to face with party members, supporters and the general public to discuss the issues facing us. We will be urging those thousands of Labour party members who have left the party to rejoin and those who are no longer active supporters to re-engage.

We are launching a campaign website today and we will use every possible means of communication and new technology to stimulate this debate and get our message across.

The campaign will be waged in an open, comradely and friendly manner based upon a debate on the policies not personalities.

Let the debate begin."

* * * * * * * * * *

Nittama li l-kampanja li nieda McDonnell din il-ġimgħa tkun biss il-bidu tat-tiġdid tal-kawża tal-klassi tal-ħaddiema Ingliża, u wkoll, ta' dak il-ftit li għad fadal mill-Partit Laburista Ingliż.

Nispera wkoll li s-suċċess ferm mixtieq ta' din il-kampanja jirriżulta, illum qabel għada, f'bidla radikali fil-politika barranija ta' l-Ingilterra, b'mod speċjali f'dak li għandu x'jaqsam mat-tmiem darba għal dejjem ta' din l-alleanza politika Anglosassona, li qiegħda kullmajmur ittappan dejjem iżjed il-prospetti ta' xi ftit inqas diżordni u inġustizzji fil-komunità u l-affarijiet internazzjonali.

U nittama wkoll, li John McDonnell, ma jiddiżappuntaniex kif għoġbu jagħmel Tony Blair, u li għall-inqas jerġa' jieħu l-Partit tal-Ħaddiema Ingliż lura fl-għeruq xellugin tiegħu. Meta wieħed iqis il-kriżi attwali li baqgħet baqgħet sakemm qerdet għalkollox ir-raison d'être ta' dan il-partit, din weħidha diġà tkun biċċa xogħol liema bħalha. Minn hemm imbagħad nimxu.

M'għadnix nistenna wisq mirakli. M'għadnix nistenna li nilmaħ ix-xemx wisq sabiħa tiela' mil-Lvant. Hija realtà ostili li jkolli ngħix biha. Veru, ridt jew ma ridtx ħtieġli nistenbaħ mill-Ħolma. Iżda xorta għadni nemmen li dinja naqra aħjar hi tassew possibbli.

Is-sitwazzjoni attwali fir-Renju Unit u lil hinn mhix daqstant promettenti. Jekk niġu f'dan lanqas f'art twelidna. Aktarx lura wisq ma tantx nistgħu mmorru. Mela forsi issa things can only get better.

Nisperaw.

Mużika: Things Can Only Get Better - D:Ream
(Ironikament, din hija l-istess sigla li kien uża Tony Blair fl-1997, meta kien rebaħ l-ewwel elezzjoni tiegħu. Din mhix xi silta li togħġobni wisq, iżda naraha ferm adattata għal din il-bloggata. Niddedika din is-silta lis-Soċjalisti kollha madwar id-dinja, speċjalment lil sieħbi minn Spanja Pablo Sanchez, li jaħdem f'Londra mar-rivista Socialist Appeal, il-vuċi Marxista fi ħdan il-Moviment Laburista Ingliż. Socialismo y libertad Pablo!).

The Madcap Dies......but still shines on!

2006-07-11T21:32:00.000+02:00

Remember when you were young, you shone like the sun.
Shine on you crazy diamond.

Now there's a look in your eyes, like black holes in the sky.
Shine on you crazy diamond.

You were caught on the crossfire of childhood and stardom,
blown on the steel breeze.
Come on you target for faraway laughter,
come on you stranger, you legend, you martyr, and shine!

You reached for the secret too soon, you cried for the moon.
Shine on you crazy diamond.

Threatened by shadows at night, and exposed in the light.
Shine on you crazy diamond.

Well you wore out your welcome with random precision,
rode on the steel breeze.
Come on you raver, you seer of visions,come on you painter, you piper, you prisoner, and shine!

Mużika: Shine On You Crazy Diamond (l-aħħar parti) - Pink Floyd
(B'tifkira tal-mewt ta' Syd Barrett u b'dedika lil Alex Vella Gera... Come on you raver, you seer of visions, come on you painter, you piper, you prisoner, and shine!).

Tazza tad-Dinja 2006Well done boys!

2006-07-04T11:59:00.000+02:00

"And here we are again...I'm sorry for the team, the squad and the fans who were fantastic. They deserve to have a team in the semi-final or the final... I must say they fought enormously when it was 10 against 11. We started the second half very well and controlled the game exactly what we wanted to do. Then there was the sending off. We held the game up very well and lost on penalties again and I'm really sorry about that. I don't think we deserved to lose and I think the boys deserved better. But we lost the game and went out of the tournament and that hurts incredibly." qalilna Sven. U hekk hu. Forsi ma setax qalha aħjar.

Ir-ritratt ta' hawn taħt jiġbor fil-qosor iżda b'mod preċiż kif ninsab sewwasew f'dan il-mument: iddispjaċut, iżda daqstant ieħor kburi. M'għandix wisq xi nżid, ħlief ngħid prosit tassew lit-tim nazzjonali Ngliż tal-wirja kbira li ta nhar is-Sibt, minkejja l-ħafna ċirkostanzi xejn favorevoli tas-soltu. Issa drajna, u forsi rabbejna xi ftit qoxra wkoll. Hold on. It happens to the best of us...

Madankollu, il-ħajja bħall-ballun: tonda u ddur, l-ewwel tieqaf u mbagħad tkompli, u sejrin. Hi wkoll xi ftit kiefra u redikola, u kemmxejn assurda wkoll... bħall-injuries ta' Michael Owen u ta' David Beckham, u bħat-tkeċċija ta' Wayne Rooney, fost bosta oħrajn...

Imma issa ħallina minn dan. Niltaqgħu mill-ġdid fil-kampjonat Ewropew sentejn oħra fl-Awstrija u fl-Iżvizzera (fejn ninsab proprju dal-ħin), u din id-darba b'ġenerazzjoni oħra ta' kalċaturi, u wkoll taħt it-tmun ta' kaptani oħrajn ġodda.

Intant, show must go on, so let's get back to business...

Mużika: A Pain That I Am Used To - Depeche Mode
(Lil Stuart Pearce, Chris Waddle, Gareth Southgate, Paul Ince, David Batty, David Beckham, Darius Vassell, Frank Lampard, Steven Gerrard u Jamie Carragher - I know, it´s the same old S.O.S.... Life is a pigsty... but it’s a pain that I am used to...)

Inħarqet sena...

2006-06-28T11:37:00.000+02:00

U f'xi ġurnata minn din il-ġimgħa... tkun għaddiet sena mindu tkebbset l-idea u l-ewwel ħuġġieġa ta' dan il-blogg...

Għalissa aktarx se nieħu pawsa għall-vaganzi tas-sajf.

Mużika: Black Celebration - Depeche Mode
(Lil Arċibald li kien webbilni nżomm blogg, u lil Twanny ta' l-appoġġ kontinwu tiegħu).

Tazza tad-Dinja 2006Dal-lejl ħlomt li miet Pelé

2006-06-26T15:56:00.000+02:00

...kellhom ikunu l-Franz Ferdinand u mhux il-Placebo...

...imma sewwa jgħid Xifer: misħut il-Lussemburgu...

l-ewwel xemx wisq sabiħa u kollox ward u żagħar... ġuvnotti b'xagħarhom imħabbel u telqa nobis... ħafna nisa gotiċi qishom sħaħar li tant iħawwduni... palk imponenti u ismijiet promettenti jwiegħdu spettaklu... kollox qisu dak il-festival kbir li morna fi Spanja sentejn ilu...

u mbagħad...

ix-xita u r-ragħad... tfaqqigħ ta' silġ... kesħa... sema ċlampu... għatis... ħwejjeġ imxarrbin għasra... mowbajl domnu... l-art kollha ħmieġ u tjun... tidlik... partita tedjanti għall-aħħar... diżillużjoni... għajja... għatx... tertir... qtugħ ta' nifs... rassa ostili... ħass ħażin... u mixja twila lura d-dar...

...u Brian Molko sar proprju Lussemburgiż borgiż... issa sarilna nadif tazza, liebes pulit, b'xagħru maqtugħ qasir... sewwa qal fi Black Eyed ilbieraħ, qatt ma kont xi ħadd li tista' toqgħod fuqu... qatt ma kont fidil... is-soltu msomma... m’għadux imżebbel... forsi qatt ma kien... u forsi lanqas l-Imżebbel m'għadu daqstant imżebbel...

Imn’alla kienu Rio u Franz Ferdinand... u David Beckham...

...u dal-għodu qomt ma niflaħx... forsi wkoll għax dal-lejl ħlomt li miet Pelé...

Mużika: A Pain That I'm Used To - Depeche Mode
(Tfakkira lili nnifsi, b'konsolazzjoni għal-lbieraħ u bi tħejjija għal nhar is-Sibt...)

Paġni Magħżulin mid-Djarji Ta' Ħalliem #7Better luck next time... only one in a million makes it!

2006-06-26T15:30:00.000+02:00

L-Erbgħa, 26 ta' Ġunju, 1996

Illum kont veru DOWN!!!

Illum kien hemm is-semi-finali ta' l-Ingliżi kontra l-Ġermanja. L-Ingliżi lagħabu bil-griż.

Wara żewġ minuti logħob l-Ingliżi skorjaw! Gascoigne ta korner, Adams xellef bir-ras u Shearer bir-ras tefa' ġewwa. Dak il-ħin bdejt nara lill-Ingliżi jerfgħu t-tazza.

Però wara l-gowl l-Ingliżi ma ħadux in-nofs, u wara kwarta skorja Kuntz.

San-90 minuta bqajna 1-1. It-tnejn li huma lagħbu tajjeb, però l-Ingliżi kellhom ftit iżjed mil-logħob.

Fis-sudden death il-Ġermanja skorjaw però ħassarulhom minħabba fawl. L-Ingliżi kienu veru żvinturati fis-sudden death. Anderton xxuttja bil-gowlkijper beaten, il-ballun ħabat mal-lasta u ġie f'idejn Kopke! Shearer jikkrossja, Kopke jiġi beaten, u l-Gazza jintefa' għalih u ma jiħdux għal ftit ċentimetri! Tilef ċans tad-deheb! Ftit wara Gascoigne rċieva kross ieħor però ma laħqux! Il-veru ħaqarna!

Kien imiss il-penalties. Fis-sudden death konna ħafna aħjar minnhom u ħaqarna ħafna. Għamilna l-aqwa logħba tat-tournament.

Il-penalties ġew skorjati l-ħamsa li huma miż-żewġ naħat. Kien imiss lil Gareth Southgate! Kif rajtu bdejt nibża'. Aħjar mar Anderton jew Adams jew Ince (dan lanqas biss ried jarahom!). Southgate fallieh...

u A. Moeller skorjah! BARRA!!

Qiegħed inħossni vera mdejjaq. Nixtieq immut. Ma niflaħx iżjed. Dejjem hekk! Kif ma nistgħux nieħdu ruħ? Kif dejjem inkunu one-step-behind u nitilfu?! U mal-Ġermanja bil-penalties!!

Veru sirt ma naħmilhomx lill-Ġermanja. Lagħbna aħjar minnhom u xorta tlifna! S'issa konna l-aqwa tim u wrejna l-aqwa u l-isbaħ logħob, u xorta nqlajna! Ma nistax nimmaġina sitwazzjoni fejn nista' nkun aktar imdejjaq. Qegħdin home, 30 sena wara li rbaħna l-World Cup u nqlajna! Kienet tkun sabiħa tant kieku ħadniha! Qatt ma tidħaqilna l-fortuna? Mhux ġusta!

KIEFRA!

Diska tal-ġurnata: Better Luck Next Time - Enzo Guzman
(Tassew kont ħadtha bi kbira din! Aħjar nidħak...
Fil-filmat ta' fuq, jidhru l-gowls kollha li skorjaw u qalgħu l-Ġermanja waqt l-Euro '96, inkluża dik il-qaħbeċ lotterija tal-penalties kontra l-Ingilterra.)

Tazza tad-Dinja 2006Rio u Franz Ferdinand... jew Placebo?

2006-06-24T16:20:00.000+02:00

Għada, ftit sigħat wara l-logħba tat-tieni rawnd bejn l-Ingilterra u l-Ekwador, se nkun qiegħed nara lil Placebo, li hu wieħed mill-iżjed gruppi favoriti tiegħi. Kont ili erba' snin noħlom li xi darba narahom, u meta ċ-ċirkostanzi tal-ħajja ġabuni 'l hawn fuq, kont kważi ċert li xi darba għad ninzertahom.

Ma mortx żmerċ għax hekk ġara. U mhux talli hekk, talli qabilhom inzerta li se jkun hemm ukoll il-Franz Ferdinand.

Terġa', jekk dejjem jgħaddu, ftit sigħat wara li l-Ingliżi jkunu tqatlu kontra l-Olanda jew il-Portugall, jiena nkun qiegħed nara lid-Depeche Mode u lil Morrisey ma' xi kollegi, fosthom ereżija u Xifer. Għal dan il-kunċert ħerqan ħafna wkoll, għax dejjem qist lil Placebo bħala verżjoni alternattiva elettrika tad-Depeche Mode, u l-mużika ta' Morrisey u ta' l-Ismiths dejjem tfakkarni f'dik il-melonkonija Brittanika tipika li tant togħġobni.

Tgħid għada, liema esperjenza se nibqa' niftakar l-iżjed bħala l-isbaħ waħda, il-kunċerti jew il-partita? Aħjar ma nissograx imbassar. Mill-esperjenza, naf li fuq prestazzjoni tajba mill-Placebo fuq il-palk dejjem tista' tkun ċert, iżda fuq waħda tajba fil-grawnd mill-Ingliżi mhux daqstant. F'das-sens, il-Placebo meta mqabbla mat-tim nazzjonali Ingliż ma tistax tqishom bħala xi one-hit-wonderers. Ma' dawk qatt ma taf x'se jiġri; stenna minn kollox: mill-pwerili sas-sublimi. Però mill-banda l-oħra dawn x'imkien jiltaqgħu: ħafna drabi t-tnejn jafu jwaqqgħawk down.

Ikolli ngħid li dawn il-kunċerti ħabtu f'ġurnata tabilħaqq ħażina, imma kif jgħid il-Malti, kull deni ħudu b'ġid. Għada, jekk l-Ingliżi jgħaddu għall-kwarti tal-finali, tkun tassew sabiħa li l-ġurnata mbagħad immur nispiċċaha hekk bit-tgawdija ta' dawn il-kunċerti. Aktarx f'dak il-każ, għal darba, inkun iżjed fil-burdata li nara u nisma' l-mużika fuq tagħha tal-Franz Ferdinand.

Iżda jekk inkunu bqajna l-art, imbagħad, il-mużika tal-Placebo tkun tassew ferm ideali biex inkompli nżid iżjed id-dipressjoni...

...tassew komunjoni...

Mużika: Special K - Placebo
(Silta mill-album favorit tiegħi tal-Placebo, Black Market Music. B'dedika lill-partitarji Ingliżi kollha... minbarra l-hooligans u l-ammiraturi ta' Peter Crouch.)

Paġni Magħżulin mid-Djarji Ta' Ħalliem #6Din id-darba, għalina!

2006-06-24T13:35:00.000+02:00

It-Tnejn, 24 ta' Ġunju, 1996

Fil-għodu mort sal-każin. Wara smajt 'Analiżi Euro'96' ta' Radju Malta 2.

Wara erġajt rajt il-logħba ta' l-Ingliżi. Wara li erġajt rajtha rrealizzajt li l-Ingliżi ma lagħbux ħażin. Kien hemm xi nuqqasijiet imma ma kellhomx prestazzjoni ħażina. Aktar dejjquni l-partitarji Ingliżi li bdew jibbuwjaw waqt l-innu Spanjol u waqt li l-Ispanjoli bdew jagħtu l-penalties. Veru qżież. Kultant lil dawn is-supporters Ingliżi ma nifhimhomx.

Fil-għaxija mort sal-każin u wara l-Mużew. S'issa ħadd m'hu qalbu maqtugħa li nhar l-Erbgħa l-Ingliżi jerbħu kontra l-Ġermanja. J'Alla jkun hekk għax ili sitt snin ma nifraħ bl-Ingliżi.

Il-bieraħ il-Bużu ġie mill-Awstralja. Kien ilu li telaq. Milli jidher ħa gost.

Illum il-Bamboċċu u t-Tuneżin tgħidx kemm tnejku b'Vella. U sewwa għamlu għax ma jgħidx waħda sew. Vera maħruq għax inqlgħu t-Taljani u għax aħna bqajna telgħin. Jekk nerbħuha nġennu.

Klinsmann mhux se jilgħab nhar l-Erbgħa kontra l-Ingliżi għax weġġa' sew. Jidher li kollox ġew favurina.

Diska tal-Ġurnata: England We'll Fly The Flag - - England World Cup Squad 1982

Lamppost CampaignU issa bis-serjetà...

2006-06-24T13:00:00.000+02:00

Mużika: Imagine - John Lennon

Saħħa lilek ukoll ħabib...

2006-06-23T14:24:00.000+02:00

Mużika: Master Song - Leonard Cohen

Paġni Magħżulin mid-Djarji Ta' Ħalliem #6We shall not be moved... perhaps!

2006-06-22T15:17:00.000+02:00

Is-Sibt, 22 ta' Ġunju, 1996

Dal-għodu lagħbna ftit futbol. Qiegħed ngħejja wisq malajr jien. Wara nofs in-nhar erġajna lagħbna.

Illum morna sal-Little Sisters of the Poor. Tgħidx kemm ħsilna twieqi. Veru għajjejt però ħassejtni sodisfatt li għent lix-xjuħ.

* * * * *

Illum kien hemm l-Ingliżi kontra Spanja. Sa minn filgħodu l-briju ma naqasx. Fl-ewwel half Spanja lagħbu aħjar minna u skorjaw żewġ gowls - però r-referi ħassarhom it-tnejn għax kienu offsides (naħseb li wieħed minnhom kien gowl).

Fit-tieni half l-Ingliżi ma lagħbux ħażin. Però kien hemm ftit impreċiżjoni fil-passes min-naħa ta' l-Ingliżi.

Fid-90 minuta spiċċaw 0-0. Qalbi bdiet tħabbat mija mija u bdejt nibża' li se ninqalgħu fis-sudden death. Waqt il-logħba Gary Neville ntwera l-karta s-safra u issa ġie sospiż logħba.

Fl-extra time veru bdejt nibża', però s-sudden death għaddiet u baqgħu 0-0.

L-ewwel penalti tah Shearer u skorja. Hierro ta dak ta' Spanja u ħabatlu mal-lasta ta' fuq! Wara mar Platt u skorjah. Spanja skorjaw tagħhom ukoll.

Wara mar Stuart Pearce! Però din id-darba ma falliehx! Tgħidx kemm għajjat wara li skorja! U bir-raġun!

Spanja reġgħu skorjaw tagħhom. Wara Gascoigne skorja għall-Ingliżi (b'siequ tuġgħu). Wara mar Nadal però Seaman salvah!!!

Wara l-logħba morna nixorbu u Tonna siker.

Diska tal-ġurnata: England We'll Fly The Flag - England World Cup Squad 1982

Il y a 101 ans... Adieu à vous que j'aime tant...

2006-06-21T23:24:00.002+02:00

« Il n'y a pour une conscience qu'une façon d'exister, c'est d'avoir conscience qu'elle existe. » - L'Être et le Néant, Jean Paul Sartre

Mużika: Ne Me Quitte Pas - Jacques Brel

Paġni Magħżulin mid-Djarji Ta' Ħalliem #5Weekend ieħor fis-Seminarju tal-Virtù

2006-06-21T12:39:00.001+02:00

Il-Ġimgħa, 21 ta' Ġunju, 1996

Illum tkellimna ħafna fuq il-futbol. Jien u Tonna nkejna ħafna lil tat-Taljani. Bħalissa ninsabu ferħanin. Però Vella ma jifhimx fil-futbol, u lanqas Russell ma jifhem wisq. Imbasta jitkellmu!

Fis-seminarju konna kollha f'kamra waħda, però l-kamra kien fiha s-soddod. Kif dħalna tgħidx kemm iġġilidna bl-imħadded!

Illum tgħidx kemm għamilna briju! Konna jien, Tonna, David u Alister. Tgħidx kemm kantajna "We Shall Not Be Moved"

Illum Russell kien se jaħraq nofs għalqa. Vella qabbad biċċa karta u Russell tefagħha fil-ħaxix niexef. Kellna ninżlu nitfuh għax kien se jaqbad sew. Tgħidx x'daħna kien hemm!

Dun Frans induna li konna aħna. Meta bdejna nitfuh Russell gara ġebla u ġiet fuq subgħajn Vella. Tgħidx x'għaġeb għamel - qisu baħnan!

Fil-għaxija ħriġna. Jiena ċempilt id-dar imma ma sibt lil ħadd.

Illum Johnny kisser tmien madumiet. Skond Vella, dan tela' max-shower fejn kont qed ninħasel jien biex jarawni għarwien u waqqa' tmien madumiet. Tgħidx x'ħoss għamlu! Però d-Dun ma qallu xejn.

Illum xrobna xi ftit inbid ukoll.

Illum kelli norqod ħdejn id-Dun għax bdejt nagħmel l-istorbju.

Karl ġab logħba jisimha 'The Game of the Year'. Din sabiħa ħafna.

Diska tal-Ġurnata - We Shall Not Be Moved

Tazza tad-Dinja 2006Lamppost Campaign

2006-06-20T19:25:00.000+02:00

Il-lamppost (temporanja) tiegħi għall-kampanja favur it-tolleranza... avolja lil dan ma tantx nittollerah... imma xejn xejn, iservi għal xi ħaġa...

...ħasra li ma nzertax kunjomu Lampard...

Mużika: What Difference Does It Make? - The Smiths
(B'dedika speċjali lil dan sieħbi)

Paġni Magħżulin mid-Djarji Ta' Ħalliem #4Italja: Barra!

2006-06-19T17:08:00.000+02:00

L-Erbgħa, 19 ta' Ġunju, 1996

Jekk il-bieraħ kienet ġurnata tajba, illum ma kinitx inqas. Il-logħba tat-Taljani rajtha l-każin tal-futbol. Lil ommi għedtilha li se naraha għand sieħbi. Hemm kien hemm atmosfera sabiħa.

Wara kwarta l-Ġermanja kellhom penalti kontrihom, imma Zola fallieh! Pero l-logħba ftit offriet spettaklu. It-Taljani aktar lagħbu kontra l-goalkeeper Ġermaniż Kopke milli kontra t-tim Ġermaniż. Il-Ġermanja lagħbet parti sew mil-logħba b'għaxra min-nies għax tkeċċa Strunz.

Il-logħba l-oħra kienet ferm isbaħ. Sa l-ewwel half iċ-Ċeki kienu 2 - 0 minn fuq. Fit-tieni half ir-Russja skurjat 3 gowls! Sa dak il-ħin l-Italja u l-Ġermanja kienu 0-0, u l-Italja kienet ġewwa. Pero ftit qabel it-tmiem iċ-Ċeki ġabu d-dro u t-Taljani nqalgħu!

Kif spiċċat il-logħba kien hemm ferħ kbir ġol-każin. Ftit kien hemm li kienu jżommu mat-Taljani. Reġa' ġralhom kif kien ġralhom fl-1966 fl-Ingilterra!!

Hemm xront tnejn birra wkoll. Kif ħriġt mill-każin smajt xi ftit ħornijiet. Ħassejtni ferħan ħafna. L-Ingliżi jgħaddu b'rebħa storika ta' 4-1 fuq l-Olanda, u t-Taljani jinqalgħu fl-ewwel rawnd!

Sacchi kien se jmut fl-intervista.

Diska tal-ġurnata: Three Lions - The Lightning Seeds
(M'għadx għandi l-verżjoni oriġinali. Minflok qiegħed indoqq dik ta' din is-sena. Xejn xejn, ingawdiha ftit. Fil-fehema tiegħi ma fadallix wisq...)

Paġni Magħżulin mid-Djarji Ta' Ħalliem #3Un4gettable - that's us!!

2006-06-18T22:45:00.000+02:00

It-Tlieta, 18 ta' Ġunju, 1996

Illum kienet ġurnata li ma ninshiex. Illum kien hemm l-Ingliżi kontra l-Olanda. Kif bdejna ħarġu għalina. Però mill-ewwel deher li l-Ingliżi se jagħmlu logħba tajba. Bdew iżommu l-ballun ma' l-art u bdew jaħdmu l-ballun sew.

Wara xi ftit Paul Ince twaqqa' fil-kaxxa minn Danny Blind. Alan Shearer ma falliehx! Dħalna nistrieħu 1 - 0 minn fuq. Sa l-ewwel half il-logħba kienet ibbilanċjata ħafna. L-Ingliżi lagħbu tajjeb ħafna.

Fit-tieni half rajna xalata ta' gowls! Gascoigne jagħti korner u Teddy Sheringham jogħla bir-ras u jitfa' ġewwa!! 2-0!

It-tielet kien lussu. Gascoigne iqassam lil Sheringham. Hu deher li se jixxuttja imma minflok tah lil Shearer u dan sparah ġewwa! 3-0!

Ir-RABA' kien sabiħ ukoll. Andertom irċieva pass u xxuttja xutt b'saħħtu. Van der Saar laqgħu imma ma żammux, u daħal Sheringham u skorja!!! 4 - 0!!

Ftit qabel it-tmiem skorja Kluivert li kien daħal bħala sostitut. Dak il-gowl qatalhom post fil-quarter finals għax Scotland rebħu 1-0 biss!

Din kienet rebħa storika. Fl-aħħar ħarġu Ince, Sheringham u Shearer u daħlu Barmby, Platt u Fowler.

Illum veru kont ferħan u sodisfatt. Tajna 4 lil wieħed mill-aqwa tims fl-Ewropa. Issa naraw x'se jgħidu l-gazzetti u n-nies.

Diska tal-ġurnata: God Save The Queen - Queen

(U din id-darba, biex inkomplu nidħku ftit, se nisimgħu lis-Sex Pistols! Dan kien ir-rigal ta' l-awguri li taw lir-Reġina Eliżabetta II fl-okkażjoni tal-Ġulbew tal-Fidda, fl-1977. We mean it man!)